Preference for redistribution and institutional trust: Comparison before and after COVID-19

Op basis van een Japanse panelstudie uit de periode 2016-2024 concludeert dit onderzoek dat de voorkeur voor inkomensherverdeling na de COVID-19-pandemie vooral bij hooginkomens daalde, waarbij een hoger vertrouwen in de overheid deze afname dempte, terwijl algemeen vertrouwen en wederkerigheid geen invloed hadden.

De kern

Titel: Waarom rijken na de coronacrisis minder willen delen (en waarom vertrouwen de sleutel is)

Stel je voor dat de samenleving een grote, gezellige maaltijd is. Iedereen zit aan één lange tafel. Normaal gesproken denken rijke mensen misschien: "Oké, ik heb meer eten, maar ik help graag de buren die minder hebben, zodat iedereen tevreden is."

Maar wat gebeurt er als er een enorme storm (de coronapandemie) over de tafel waait? De schalen vliegen om, de vloer is nat, en iedereen is bang. De overheid probeert iedereen te redden door extra eten uit te delen. Maar dan zien de rijke mensen plotseling dat sommige buren hun eigen bordje volproppen, terwijl ze eigenlijk al genoeg hadden, of dat ze zelfs het bordje van de buren stelen.

Dit is precies wat de onderzoekers Yamamura en Ohtake hebben onderzocht in Japan. Ze keken naar wat er gebeurde met de wil om te delen (herverdeling) en het vertrouwen in de overheid voor en na de coronacrisis.

Hier is het verhaal van hun onderzoek, vertaald in simpele taal:

1. De Grote Ommezwaai: Van "Laten we delen" naar "Pas op!"

Vóór de coronapandemie was het zo dat mensen met een hoger inkomen vaak meer steunden om de kloof tussen arm en rijk te verkleinen. Ze vonden het eerlijk om te delen.

Maar na de pandemie gebeurde er iets vreemds: Rijke mensen werden plotseling veel minder enthousiast over het delen van hun geld.

• De analogie: Stel je voor dat je een grote tuin hebt. Vóór de storm gaf je graag fruit aan de buren. Maar na de storm, toen je zag dat sommige buren fruit stalen uit je mand of dat de tuinman (de overheid) het fruit verkeerd verdeelde, dacht je: "Nee, ik houd mijn eigen fruit vast. Ik vertrouw de verdeling niet meer."

2. De Schuldige: Vertrouwen (of het gebrek daaraan)

Waarom veranderden de rijken van mening? Het kwam niet omdat ze plotseling egoïstischer werden, maar omdat hun vertrouwen in de overheid kelderde.

Tijdens de coronacrisis gaf de Japanse overheid veel geld uit aan subsidies voor bedrijven en huishoudens. Helaas bleek dat veel mensen en bedrijven hier fraude mee pleegden (ze kregen geld waar ze geen recht op hadden).

• Het beeld: De rijke belastingbetaler kijkt naar de overheid en zegt: "Ik werk hard voor mijn geld. Maar nu zie ik dat de overheid het geld niet goed beheert en dat mensen liegen om geld te krijgen. Waarom zou ik dan nog extra belasting betalen om dat systeem te vullen?"

3. De Twee Regels van het Onderzoek

De onderzoekers vonden twee belangrijke regels die dit gedrag uitleggen:

• Regel 1: Rijken trekken zich terug als ze bang zijn voor oneerlijkheid.
  Na de crisis wilden rijke mensen minder herverdeling. Ze zagen de crisis als een moment waarop de overheid faalde om eerlijk te zijn.
• Regel 2: Vertrouwen is de reddingsboei.
  Dit is het belangrijkste punt: Rijke mensen die nog steeds veel vertrouwen hadden in de overheid, bleven wel willen delen.
  • Vergelijking: Als je een rijke buurman hebt die denkt: "De overheid doet het goed, en de fraude is een uitzondering," dan blijft hij zijn fruit delen. Maar als hij denkt: "De overheid is corrupt en laat fraude toe," dan houdt hij zijn portemonnee dicht.

4. Wat met de "Goede Buren"? (Algemeen Vertrouwen)

De onderzoekers keken ook naar andere dingen, zoals of mensen elkaar in het algemeen vertrouwen of of ze bereid zijn om elkaar te helpen (onderlinge wederkerigheid).

• De verrassing: Deze "goede buren-gevoelens" hadden geen invloed op de verandering. Het ging puur om het vertrouwen in de overheid (de tuinman), niet om het vertrouwen in de buurman. Zelfs als je je buren vertrouwt, stop je met delen als je denkt dat de overheid het geld verkwanselt.

5. Waarom is dit belangrijk? (De Les voor de Toekomst)

Dit onderzoek leert ons een belangrijke les over hoe we omgaan met crisissen:

1. Korte termijn vs. Lange termijn: Direct na een ramp (zoals een storm of pandemie) helpt de overheid vaak om de schade te beperken. Dat is goed.
2. Het gevaar van fraude: Maar als er te veel fraude is, of als de overheid niet streng genoeg is, dan breekt het vertrouwen.
3. De vicieuze cirkel: Als rijke mensen het vertrouwen verliezen, stoppen ze met betalen. Dan kan de overheid minder doen voor de armen. Dan wordt de kloof tussen arm en rijk weer groter.

Conclusie in één zin:
De coronacrisis heeft laten zien dat rijke mensen bereid zijn om te delen, zolang ze maar geloven dat het systeem eerlijk is. Zodra ze denken dat er "diefen" in het spel zitten en de overheid dit niet goed regelt, trekken ze zich terug. De sleutel tot een eerlijke samenleving is dus niet alleen geld geven, maar vooral fraude voorkomen om het vertrouwen te behouden.

Technische samenvatting

Hier is een gedetailleerde technische samenvatting van het onderzoekspaper "Preference for redistribution and institutional trust: Comparison before and after COVID-19" van Yamamura en Ohtake, geschreven in het Nederlands.

Titel: Voorkeur voor herverdeling en institutioneel vertrouwen: Vergelijking voor en na COVID-19

Auteurs: Eiji Yamamura (Seinan Gakuin University) en Fumio Ohtake (Osaka University).

---

1. Probleemstelling en Achtergrond

Het paper onderzoekt hoe onverwachte publieke crises, specifiek de COVID-19-pandemie, de voorkeur voor inkomensherverdeling beïnvloeden. Er bestaat een tegenstrijdigheid in de literatuur over de effecten van rampen op inkomensongelijkheid: sommige historische gebeurtenissen (zoals de Zwarte Dood) verlaagden ongelijkheid, terwijl andere (zoals de Spaanse griep) deze verhoogden.

De kernvraag van dit onderzoek is of de COVID-19-pandemie in Japan heeft geleid tot een verandering in de steun voor herverdelingsbeleid, en hoe dit samenhangt met institutioneel vertrouwen (vertrouwen in de overheid). Een specifiek aandachtspunt is het fenomeen van moreel gevaar (moral hazard), zoals frauduleuze aanvragen voor overheidssteun, wat het vertrouwen in de overheid kan ondermijnen en daarmee de bereidheid van burgers (met name hooginkomens) om belasting te betalen voor herverdeling kan verminderen.

2. Methodologie

Data:

• Bron: Een uniek, zelfgeconstrueerd individueel paneldataset van Japan.
• Periode: 2016–2024 (voor en na de uitbraak van COVID-19).
• Dataverzameling: Internet-enquêtes uitgevoerd door de Nikkei Research Company (NRC).
• Steekproef: Het onderzoek gebruikt zowel een balanced panel (ongeveer 10.000 observaties van respondenten die aan alle enquêtes deelnamen) als een unbalanced panel (ongeveer 27.000 observaties) voor robuustheidstests.
• Representativiteit: De steekproef is gestratificeerd op geslacht, leeftijdsgroep en regio om de demografische structuur van de Japanse bevolking te weerspiegelen.

Variabelen:

• Afhankelijke variabele: Voorkeur voor herverdeling (gemeten op een schaal van 1 tot 5, gebaseerd op de stelling: "De overheid moet de kloof tussen rijk en arm verkleinen").
• Onafhankelijke variabelen:
  • COVID-status: Dummy variabele voor de periode na de uitbraak.
  • Hoog inkomen: Dummy variabele voor huishoudens met een inkomen boven het mediaan.
  • Vertrouwen: Vertrouwen in de overheid, algemeen vertrouwen (generalised trust) en wederkerigheid (reciprocity).
• Controlevariabelen: Leeftijd, geslacht, huwelijkse status, baanstatus, woonplaats en inkomen.

Econometrisch Model:
Het onderzoek gebruikt Fixed-Effects (FE) modellen om individuele, tijdsonafhankelijke kenmerken (zoals onderwijsniveau en cultuur) te controleren.

• Model 1 (Hypothese 1): Test het interactie-effect tussen de COVID-periode en hoog inkomen op de herverdelingsvoorkeur.
  $$Redistribution_{it} = \alpha_0 + \alpha_1 (COVID_t \times HighIncome_{it}) + \dots + u_i + e_{it}$$
• Model 2 (Hypothese 2): Voegt triple interaction terms toe om te testen of institutioneel vertrouwen de daling in herverdelingsvoorkeur bij hooginkomens dempt.
  $$Redistribution_{it} = \beta_1 (COVID_t \times HighIncome_{it} \times GovTrust_{it}) + \dots$$

3. Belangrijkste Bijdragen

1. Lange termijn perspectief: In tegenstelling tot eerdere studies die zich richtten op korte-termijneffecten, analyseert dit paper de effecten nadat de acute fase van de pandemie was voorbij (tot 2024).
2. Differentiatie per inkomensgroep: Het onderzoek identificeert een fundamentele verschuiving in de relatie tussen inkomen en herverdelingsvoorkeur, specifiek voor de hoogste inkomensgroep.
3. Rol van institutioneel vertrouwen: Het paper demonstreert dat institutioneel vertrouwen de cruciale mediator is die bepaalt of hooginkomens hun steun voor herverdeling behouden of verliezen na een crisis.

4. Resultaten

Hypothese 1: Verandering in voorkeur bij hooginkomens

• Voor COVID-19: Er was een positieve correlatie tussen inkomen en voorkeur voor herverdeling; hooginkomens steunden herverdeling iets meer dan laaginkomens (waarschijnlijk gedreven door morele overwegingen of angst voor sociale onrust).
• Na COVID-19: Deze relatie keerde om. Hooginkomens werden significant minder geneigd om herverdeling te prefereren dan laaginkomens.
• Statistiek: De interactieterm COVID × High Income is negatief en significant (coëfficiënt ca. -0,30 op een schaal van 5). Dit betekent dat hooginkomens na de pandemie gemiddeld 0,3 punten lager scoorden op steun voor herverdeling vergeleken met de pre-pandemische situatie, in contrast met laaginkomens.

Hypothese 2: De modererende rol van vertrouwen

• Vertrouwen in de overheid: De daling in steun voor herverdeling bij hooginkomens is kleiner (of niet aanwezig) bij personen met een hoog vertrouwen in de overheid.
• Mechanisme: Hooginkomens die vertrouwen in de overheid behielden, veranderden hun voorkeur niet significant. De daling in steun wordt dus voornamelijk gedreven door de vermindering van institutioneel vertrouwen, veroorzaakt door waargenomen inefficiëntie en fraude (bijv. frauduleuze aanvragen voor subsidies).
• Andere factoren: Algemeen vertrouwen (generalised trust) en wederkerigheid (reciprocity) hadden geen significant effect op de verandering in herverdelingsvoorkeur. Dit suggereert dat het specifiek gaat om het vertrouwen in de instellingen (overheid), niet om interpersoonlijk vertrouwen.

5. Betekenis en Conclusie

Kernbevinding:
De COVID-19-pandemie heeft een blijvend effect gehad op de voorkeur voor herverdeling in Japan, maar dit effect is ongelijk verdeeld. Hooginkomens, die voorheen relatief positief waren, trokken hun steun terug na de crisis. Dit is echter geen gevolg van puur eigenbelang, maar van een verlies aan vertrouwen in de overheid als gevolg van waargenomen misbruik van subsidies (fraude) en inefficiënt beleid.

Beleidimplicaties:

• Er bestaat een trade-off tussen het snel implementeren van herverdelingsbeleid tijdens crises en het handhaven van eerlijkheid.
• Als er sprake is van fraude of wanbeheer, ondermijnt dit het institutioneel vertrouwen. Zonder dit vertrouwen zullen hooginkomens (die de belasting betalen) hun steun voor herverdeling intrekken.
• Om een harmonieuze samenleving en duurzame herverdeling te waarborgen, is het cruciaal dat overheden fraude effectief bestrijden en transparant zijn om het vertrouwen van de betaler (de hooginkomens) te behouden.

Beperkingen:
Het onderzoek kan geen causaal verband aantonen tussen specifieke informatie over fraude en het vertrouwen (vanwege data-beperkingen). Ook is de studie beperkt tot Japan; de bevindingen moeten in andere institutionele contexten worden getoetst.

Samenvattend: De studie concludeert dat in de lange termijn, na een ramp, inkomensongelijkheid kan toenemen als het vertrouwen in de overheid door fraude of inefficiëntie erodeert, waardoor de politieke draagvlak voor herverdelingsbeleid verdwijnt bij de groepen die dit financieel mogelijk maken.