Post-pandemic mortality patterns and COVID-19 burden considering multiple death causes

Een retrospectieve analyse van de Oostenrijkse sterftecijfers toont aan dat COVID-19 in 2024 geen zichtbare impact had op de algehele sterfte bij ouderen, waarbij de cijfers mogelijk werden overschat, terwijl er juist een verontrustende stijging van de sterfte werd waargenomen onder jongeren.

De kern

De Grote Vergelijking: Een Weegschaal in Oostenrijk

Stel je voor dat Oostenrijk een enorme weegschaal is. De onderzoekers willen weten of deze weegschaal in 2024 (na de pandemie) zwaarder is dan in de jaren 2017-2019 (voor de pandemie). Als de weegschaal zwaarder is, betekent dat meer mensen zijn overleden. Als hij lichter is of even zwaar, betekent dat de situatie is verbeterd of gelijk is gebleven.

De onderzoekers keken niet alleen naar het totale gewicht, maar keken ook heel specifiek naar twee verschillende groepen mensen: ouderen en jongeren.

1. De Ouderen: De Weegschaal is Lichter

Je zou denken dat ouderen (60+) nog steeds zwaar getroffen worden door het coronavirus, net als tijdens de pandemie. Maar de cijfers vertellen een ander verhaal.

• Het resultaat: In 2024 stierf er in deze leeftijdsgroep evenveel of zelfs minder mensen dan voor de pandemie.
• De metafoor: Het is alsof je een zware jas uittrekt. De "corona-jas" die we in de afgelopen jaren droegen, lijkt in 2024 voor deze groep niet meer zo zwaar te wegen. De sterftecijfers zijn zelfs gedaald.

2. De Jongeren: Een Onverwachte Zwaarte

Hier wordt het verhaal spannend. Terwijl de ouderen het beter deden, zagen de onderzoekers dat de weegschaal voor jongeren en volwassenen tot 40 jaar juist zwaarder werd.

• Het resultaat: Meer jongeren stierven in 2024 dan voor de pandemie.
• De oorzaak: Dit had niets met corona te maken (er waren bijna geen corona-doden in deze groep). Het kwam door andere dingen: mentale gezondheidsproblemen, ongelukken, geweld en verslavingen.
• De metafoor: Het is alsof de pandemie een schaduw heeft achtergelaten die niet op de ouderen viel, maar op de jongeren. Ze lijden nu onder de "nasleep" van de crisis: stress, eenzaamheid en veranderingen in de maatschappij.

3. De Corona-Doden: Een Opgeblazen Foto?

Dit is misschien wel het meest opvallende deel van het onderzoek. De onderzoekers keken naar de dodenlijsten. Vaak staat er "Corona" als de hoofdoorzaak van overlijden, zelfs als iemand ook ernstig ziek was met hartfalen, longontsteking of dementie.

• De methode: De onderzoekers deden alsof ze een foto van een doodsoorzaak "ontprikten". Ze deelden de schuld van overlijden op: 50% voor de hoofdoorzaak en 50% voor de andere oorzaken die er ook stonden.
• Het resultaat: Als je dit doet, blijken er veel minder mensen te zijn overleden door corona dan officieel wordt gemeld.
• De metafoor: Stel je voor dat iemand valt en zijn been breekt, maar ook een hartinfarct krijgt. Als de arts alleen "Corona" op het certificaat zet, is dat alsof je zegt: "Hij is gevallen omdat hij corona had." Maar misschien was hij al zo ziek dat hij bijna viel, en was corona slechts een kleine factor.
  • De onderzoekers zeggen: "We hebben corona-doden waarschijnlijk te veel geteld." Het lijkt erop dat corona vaak als de 'hoofdschuldige' werd aangewezen, terwijl het soms maar een 'bij-schuldige' was.

Wat betekent dit voor ons?

1. Corona is (voor nu) niet meer de grote doder: Voor de groep die het meest risico liep (ouderen), is de dreiging van corona in 2024 verdwenen. De sterftecijfers zijn terug op het normale niveau, of zelfs lager.
2. We moeten opletten met vaccinaties: Omdat corona minder vaak de hoofdoorzaak van dood is, moeten we nadenken of jaarlijkse vaccinaties voor iedereen nog wel nodig zijn. Misschien is het nu meer gericht op de alleroudste en kwetsbaarste groepen.
3. De echte crisis is bij de jongeren: De grootste zorg is niet meer het virus, maar de mentale en sociale gevolgen voor de jongeren. Die groep heeft het zwaarder gekregen, en daar moeten we nu echt iets aan doen.

Kortom: De pandemie is voorbij, maar de "schaduw" die hij achterliet, heeft de jongeren geraakt, terwijl de ouderen gelukkig weer een stukje ademruimte hebben gekregen. En we hebben waarschijnlijk te veel mensen op de lijst van "corona-doden" gezet, alsof we een foto te fel hebben belicht.

Technische samenvatting

Titel: Post-pandemische sterftecijferpatronen en COVID-19-last, rekening houdend met meerdere doodsoorzaken

Auteurs: Uwe Riedmann, Michael Levitt, Stefan Pilz, John PA Ioannidis.
Onderwerp: Analyse van sterftecijfers in Oostenrijk (2024) vergeleken met pre-pandemische jaren (2017-2019), met een focus op de nauwkeurigheid van COVID-19-sterftecijfers en de impact op verschillende leeftijdsgroepen.

---

1. Het Probleem

Het evalueren van de aanhoudende impact van COVID-19 in de post-pandemische periode is complex. Directe testgegevens ontbreken wereldwijd, en de berekening van "excess deaths" (oversterfte) kent beperkingen, vooral in landen waar de daling van sterftecijfers al voor de pandemie vertraagde.
Een specifiek punt van zorg is de classificatie van doodsoorzaken. Vaak worden mensen die sterven met een positieve SARS-CoV-2-test geregistreerd als overleden aan COVID-19, zelfs als andere aandoeningen de primaire oorzaak waren. Dit kan leiden tot een overschatting van de ziekte-last en beïnvloedt beleidsbeslissingen, zoals vaccinatierichtlijnen. Er is behoefte aan methoden die rekening houden met zowel de onderliggende doodsoorzaak als bijdragende oorzaken om de werkelijke last van COVID-19 te kwantificeren.

2. Methodologie

Het onderzoek is een retrospectieve analyse van nationale data uit Oostenrijk.

• Data: Gebruik van alle-cause sterftecijfers en doodscertificaten van Statistics Austria (2017-2024).
• Vergelijking: Sterftecijfers in 2024 werden vergeleken met het gemiddelde van de pre-pandemische jaren (2017-2019).
• Stratificatie: Analyse per geslacht en in 10-jarige leeftijdsgroepen (tot 90+).
• Gewogen Doodstelling (Weighted Death Counts):
  • Om misattributie van doodsoorzaken aan te pakken, werd een gewogen methode toegepast.
  • De onderliggende doodsoorzaak (UC) kreeg een gewicht van 50%, en alle andere vermelde oorzaken (OC) deelden de resterende 50%.
  • Als er geen andere oorzaken werden vermeld, kreeg de UC 100% gewicht.
  • Dit in tegenstelling tot de traditionele methode waarbij elke vermelding als een volledige dood wordt geteld.
• Statistische Analyse: Berekening van ratio's van sterftecijfers (2024 vs. 2017-2019) met 95% betrouwbaarheidsintervallen. Sensitiviteitsanalyses werden uitgevoerd met verschillende wegingsystemen (bijv. gelijke weging van alle oorzaken, of UC dubbel zo zwaar als OC) en strengere uitsluitingscriteria.
• Verwachtingswaarde: Er werd rekening gehouden met de mogelijkheid dat sterftecijfers zonder pandemie zouden zijn gedaald (optimistische scenario: ratio 0,929).

3. Belangrijkste Bijdragen

• Innovatieve Methode: Toepassing van een gewogen tellingsmethode op doodscertificaten om de bijdrage van COVID-19 aan de totale sterfte te schatten, rekening houdend met comorbiditeit en de rol van COVID-19 als onderliggende versus bijdragende oorzaak.
• Post-pandemische Evaluatie: Een van de eerste gedetailleerde analyses van de sterftepatronen in 2024, nadat de acute pandemiefase voorbij leek te zijn.
• Kritische Blik op Registratie: Het paper biedt empirisch bewijs dat COVID-19 mogelijk systematisch wordt overschat als doodsoorzaak in hoogontwikkelde landen, zelfs in de post-pandemische fase.

4. Resultaten

• Sterfte in Oudere Bevolking (60+):

  • Ondanks 1.212 gemelde COVID-19-sterfgevallen in 2024, waren de sterftecijfers voor alle-cause sterfte in 2024 gelijk aan of lager dan in 2019 voor alle risicogroepen (60+).
  • De ratio van gewogen versus ongewogen COVID-19-sterftecijfers voor de groep 60+ lag tussen 0,51 en 0,58. Dit suggereert dat COVID-19 vaker als onderliggende oorzaak werd gekozen dan als bijdragende oorzaak, wat wijst op een mogelijke overschatting van COVID-19-sterfte.
  • Zelfs bij een optimistische aanname dat sterftecijfers zonder pandemie zouden zijn gedaald (ratio 0,929), bleef de sterfte in 2024 voor deze groep niet significant hoger.

• Sterfte in Jongere Bevolking:

  • In tegenstelling tot de oudere groep, waren de sterftecijfers in 2024 hoger dan in 2019 voor adolescenten en jonge volwassenen (10-39 jaar), met name bij mannen (30-39 jaar).
  • Deze toename was niet toe te schrijven aan COVID-19 (slechts één geval in deze groep).
  • De toename werd veroorzaakt door een stijging in sterfte door mentale en gedragsstoornissen, externe oorzaken (zoals ongevallen, geweld, zelfdoding) en aandoeningen van het zenuwstelsel.

• Gewogen vs. Ongegewogen Data:

  • De Age-Standardised Weighted Rate (ASRw) voor COVID-19 was aanzienlijk lager dan de Age-Standardised Underlying Cause Rate (ASRuc) gedurende de hele periode (2020-2024).
  • In 2024 werd COVID-19 in 68-85% van de gevallen met co-vermelde oorzaken (zoals longontsteking of nierfalen) nog steeds als de onderliggende oorzaak vermeld, hoewel dit percentage daalde ten opzichte van eerdere pandemie-jaren.

• Andere Doodsoorzaken:

  • Er was een relatieve daling van "Ischemische hartziekten" en een stijging van "Alzheimer en dementie" als onderliggende oorzaak tussen 2019 en 2024. Dit kan wijzen op een verschuiving in coderingspraktijken (waarbij COVID-19 de plaats innam van hartziektes als UC).
  • De categorie "Aandoeningen van de luchtwegen" toonde een daling in 2020-2023 toen COVID-19 hierin werd opgenomen, maar een stijging wanneer COVID-19 werd uitgesloten.

5. Betekenis en Conclusie

• Geen Zichtbare COVID-19 Last: In Oostenrijk heeft COVID-19 in 2024 geen zichtbare negatieve impact meer gehad op de algemene sterftecijferpatronen in de risicogroepen (60+). De sterfte is zelfs teruggekeerd naar of onder pre-pandemische niveaus.
• Overschatting van COVID-19: De analyse suggereert sterk dat COVID-19-sterftecijfers, zowel tijdens als na de pandemie, zijn overschat. De neiging om COVID-19 als onderliggende oorzaak te registreren, zelfs bij aanwezigheid van ernstige comorbiditeit, lijkt aanhoudend.
• Beleidsondersteuning: Deze bevindingen zijn cruciaal voor het herzien van vaccinatiebeleid. Als de werkelijke last van COVID-19 lager is dan gerapporteerd, moeten de kosten-batenanalyses voor jaarlijkse vaccinaties (bijv. voor alle volwassenen) worden heroverwogen.
• Nieuwe Uitdagingen voor Jongeren: De toename van sterfte onder jongeren is een alarmerend signaal dat niet gerelateerd is aan COVID-19, maar waarschijnlijk voortkomt uit de langdurige gevolgen van de pandemie en de maatregelen (mentale gezondheid, externe oorzaken). Dit vereist dringende aandacht en interventie.
• Beperkingen: De studie mist data over comorbiditeiten op individueel niveau en is afhankelijk van de kwaliteit van doodscertificaten, die bekend staat om fouten. Echter, de consistentie van de resultaten over verschillende sensitiviteitsanalyses versterkt de betrouwbaarheid van de conclusies.

Conclusie: De post-pandemische fase in Oostenrijk toont geen aanhoudende COVID-19-sterfte-impact bij ouderen, maar wel een zorgwekkende stijging van sterfte onder jongeren door andere oorzaken. De methodologie van gewogen doodstelling wijst op een systematische overschatting van COVID-19 als doodsoorzaak.