Adaptations and interpretation of Intelligence Tests for Adults with Visual Impairment: A Literature Review and Interviews with Healthcare Professionals

Deze studie concludeert dat er momenteel geen gevalideerde intelligentietests met specifieke normgroepen beschikbaar zijn voor volwassenen met een visuele beperking, waardoor zorgverleners in Nederland voornamelijk afhankelijk zijn van verbale subtests en er een dringende behoefte bestaat aan gepersonaliseerde instrumenten en protocollen.

De kern

🧠 De "Blinde Vlek" in de Slimheidsmeting

Over wat er gebeurt als we slimheid meten bij mensen met een visuele beperking.

Stel je voor dat je een auto wilt testen op zijn snelheid. Je hebt een perfecte racebaan nodig, met duidelijke lijnen en een stopwatch. Maar wat als de auto geen wielen heeft, of als de racebaan vol zit met gaten en obstakels? Dan kun je de snelheid niet eerlijk meten, toch?

Precies dit probleem hebben artsen en psychologen (de "racebaanbouwers") met mensen die slecht of helemaal niet kunnen zien. Ze willen weten hoe slim iemand is, maar de standaardtests zijn als een racebaan die alleen voor mensen met goede ogen is ontworpen.

📚 Wat hebben de onderzoekers gedaan?

De onderzoekers hebben twee dingen gedaan om dit probleem te begrijpen:

1. Ze hebben de boekenplank afgezocht: Ze keken naar alle recente studies (van de afgelopen 10 jaar) over slimheidstests voor mensen met een visuele beperking.
2. Ze hebben gepraat met de experts: Ze hebben interviews gehouden met 9 Nederlandse zorgprofessionals (zoals psychologen) die dagelijks met deze mensen werken.

🔍 Wat vonden ze? (De Grote Teleurstelling)

Het nieuws is helaas niet zo goed als we hopen. Het is alsof je een sleutel zoekt voor een deur, maar je merkt dat er geen enkele sleutel is die precies past.

• Geen speciale tests: Er bestaat momenteel geen enkele, goedgekeurde slimheidstest die speciaal is gemaakt voor volwassenen met een visuele beperking.
• De "Verkeerde Maat": De tests die ze gebruiken (zoals de bekende WAIS-test) zijn gemaakt voor mensen met goed zicht. Het is alsof je een maat 40 schoen probeert te dragen, maar je hebt maat 45. Het past niet goed.
• Alleen de "Verbaal"-kant: Omdat de visuele onderdelen van de tests (zoals puzzels met blokken of plaatjes) niet werken voor mensen die slecht zien, moeten de psychologen vaak alleen de mondelinge onderdelen doen.
  • Vergelijking: Het is alsof je een kok wilt beoordelen op zijn kookkunsten, maar je mag alleen vragen over recepten stellen. Je ziet niet of hij echt goed kan snijden of bakken. Je weet dus niet hoe goed hij écht is.

🛠️ Hoe werken de experts nu? (De Zwakke Schakels)

Omdat er geen perfecte oplossing is, proberen de experts het beste te maken van een moeilijke situatie. Ze doen er alles aan om de test "toegankelijk" te maken, maar dit heeft gevolgen:

• Aanpassingen: Ze gebruiken vergrootglas, extra licht, of lezen de vragen hardop voor. Soms krijgen mensen extra tijd.
• Het probleem: Als je een test aanpast, is het resultaat niet meer 100% betrouwbaar. Het is alsof je een weegschaal gebruikt die je zelf hebt gekalibreerd; je kunt het gewicht zien, maar je weet niet of het exact klopt.
• Geen "Normgroep": Normaal gesproken wordt een testresultaat vergeleken met een grote groep mensen (de "normgroep"). Voor mensen met een visuele beperking bestaat die groep niet. Het is alsof je probeert te meten hoe snel iemand loopt, maar je vergelijkt hem alleen met mensen die in een rolstoel zitten, terwijl je eigenlijk wilt weten of hij een marathon kan lopen.

💡 Wat zeggen de experts zelf?

De psychologen die we hebben geïnterviewd zeggen: "We willen het graag goed doen, maar we zitten vast."

• Ze vinden het lastig om een eerlijk oordeel te vellen.
• Ze vrezen dat mensen soms als "minder slim" worden bestempeld, alleen omdat ze de test niet konden doen zoals bedoeld.
• Ze hebben dringend behoefte aan nieuwe, speciale tests en nieuwe vergelijkingstabellen (normgroepen) die specifiek zijn voor mensen met een visuele beperking.

🚀 Wat is de conclusie?

Kort samengevat: Op dit moment is het onmogelijk om een exacte "Totaal-Slimheids-score" (TIQ) te geven voor een volwassene met een visuele beperking.

De huidige tests zijn als een slechte GPS die vastloopt op een weg die niet op de kaart staat. De experts doen hun best om de route te beschrijven, maar ze kunnen niet zeggen hoe snel de auto precies rijdt.

De boodschap voor de toekomst:
We hebben dringend nieuwe "racebanen" nodig die speciaal zijn aangelegd voor mensen met een visuele beperking. Zolang die er niet zijn, moeten artsen en psychologen heel voorzichtig zijn met hun oordelen en altijd duidelijk vertellen: "Dit resultaat is een schatting, omdat de test niet perfect paste."

---

Kortom: We hebben een sleutelgat, maar de sleutel die we hebben past niet. We moeten een nieuwe sleutel smeden voordat we kunnen zeggen hoe "slim" iemand echt is.

Technische samenvatting

Titel: Adaptaties en interpretatie van intelligentietests voor volwassenen met visuele beperkingen: Een literatuuroverzicht en interviews met zorgprofessionals

Auteurs: Cynthia Lamper, Marjolein L.A. Onnink, Marit van Buijsen, Hilde P.A. van der Aa & Edine P.J. van Munster.
Publicatie: MedRxiv preprint (2026).

---

1. Het Probleem

Het toedienen en interpreteren van intelligentietests voor volwassenen met een visuele beperking (VB) vormt een aanzienlijke praktische en methodologische uitdaging. Standaard testbatterijen (zoals de WAIS-IV) zijn sterk afhankelijk van visuele taken en missen specifieke normgroepen die op deze populatie zijn toegespitst.

• Gevolg: Het is momenteel onmogelijk om een valide en betrouwbaar totaal-intelligentiequotiënt (TIQ) te meten voor volwassenen met VB.
• Behoefte: Zorgprofessionals (HCP's) binnen laagzienservice-organisaties (LVS) in Nederland missen duidelijke protocollen en gestandaardiseerde tools, wat leidt tot inconsistente praktijken en twijfel over de validiteit van de resultaten.

2. Methodologie

De studie hanteerde een mixed-methods design bestaande uit twee componenten:

• A. Exploratief Literatuuroverzicht:

  • Database: PubMed, PsycINFO, Google Scholar, Web of Science.
  • Periode: Publicaties van november 2014 tot november 2024.
  • Selectiecriteria: Studies die zich richten op volwassenen met VB en adaptaties of interpretatie van intelligentietests beschrijven. Studies met alleen kinderen of meervoudige zintuiglijke beperkingen werden uitgesloten.
  • Kwaliteitsbeoordeling: Gebruik van JBI-critical appraisal tools (Joanna Briggs Institute).
  • Resultaat: Van de 3.006 gevonden publicaties werden 8 geselecteerd voor inclusie.

• B. Kwalitatieve Interviews:

  • Deelnemers: 9 zorgprofessionals (HCP's) van drie Nederlandse LVS-organisaties (psychologen en pedagogen).
  • Aanpak: Semi-gestructureerde interviews (augustus-oktober 2025) met een gemiddelde duur van 24 minuten.
  • Analyse: Reflexieve, induktieve thematische analyse met gebruik van MAXQDA-software. Er werd gebruik gemaakt van dubbele codering om de betrouwbaarheid te waarborgen.

3. Belangrijkste Bijdragen

• Triangulatie: Combinatie van internationale literatuur en directe klinische ervaringen uit de Nederlandse praktijk biedt een compleet beeld van de huidige staat van zaken.
• Inventarisatie van hiaten: Eenduidig vaststellen dat er in de afgelopen tien jaar geen nieuwe, gevalideerde intelligentietests voor volwassenen met VB zijn ontwikkeld.
• Praktijkgerichte inzichten: Documentatie van de reële dilemma's waar professionals mee te maken hebben, variërend van testselectie tot de interpretatie van scores zonder geschikte normen.
• Empowerment: Betrekking van "experts by experience" (mensen met een visuele beperking) in het onderzoeksteam om de relevantie en toepasbaarheid te vergroten.

4. Resultaten

A. Literatuuroverzicht

• Gebruikte tests: De WAIS-IV (Wechsler Adult Intelligence Scale – Fourth Edition) is de meest gebruikte test (in 4 van de 8 studies). Vaak worden alleen de verbale subtests (zoals Digit Span en Letter-Number Sequencing) gebruikt.
• Adaptaties: Er is geen standaardisatie. Adaptaties variëren sterk en omvatten:
  • Uitsluitend verbale subtests toedienen.
  • Gebruik van vergroot materiaal, aangepaste verlichting of auditieve versies van taken.
  • Haptische alternatieven (zoals de Haptic Intelligence Scale for the Blind), maar deze worden zelden toegepast in de huidige praktijk.
• Interpretatie: Slechts één studie ging in op de interpretatie van scores. Geen enkele studie rapporteerde het gebruik van aangepaste normgroepen voor mensen met VB.
• Kwaliteit: De methodologische kwaliteit van de geïcludeerde studies varieerde van laag tot goed, maar de bewijskracht voor valide TIQ-meting is afwezig.

B. Interviews met Zorgprofessionals (HCP's)

• Huidige Praktijk: HCP's vertrouwen bijna uitsluitend op de verbale subtests van de WAIS-IV. Niet-verbale taken worden vaak weggelaten omdat ze visueel te zwaar zijn of onmogelijk te toedienen.
• Uitdagingen:
  • Validiteit en Betrouwbaarheid: Het ontbreken van normgroepen voor VB maakt het onmogelijk om een geldig TIQ te berekenen. Scores kunnen worden onderschat of overschat.
  • Adaptatie-dilemma: Aanpassingen (zoals extra tijd of verbale instructies) zijn noodzakelijk, maar ondermijnen de standaardisatie van de test.
  • Verschil congenitaal vs. verworven: Personen met een aangeboren blindheid hebben geen visueel referentiekader, wat de interpretatie van bepaalde taken (bijv. beschrijvingen van beelden) complex maakt.
• Interpretatie & Rapportage: Professionals benadrukken dat resultaten altijd voorzichtig en beschrijvend moeten worden geïnterpreteerd. Het is cruciaal om in het rapport expliciet te vermelden welke adaptaties zijn toegepast en hoe de visuele beperking de resultaten heeft beïnvloed.
• Behoeften: Er is een dringende vraag om:
  • Specifiek ontwikkelde intelligentietests voor volwassenen met VB.
  • Geschikte normgroepen.
  • Gestandaardiseerde protocollen voor toediening en interpretatie.

5. Betekenis en Conclusie

De studie concludeert dat er een kritieke lacune bestaat in de psychodiagnostiek voor volwassenen met visuele beperkingen. Er zijn geen gevalideerde instrumenten om een totaal-intelligentiequotiënt (TIQ) nauwkeurig te meten.

• Klinische Implicatie: Zolang er geen specifieke tests en normen zijn, moeten professionals:
  1. Voornamelijk verbale subtests selecteren die zijn afgestemd op het individu.
  2. De testtoediening en adaptaties zorgvuldig observeren en documenteren.
  3. Resultaten expliciet interpreteren met de nodige voorzichtigheid en de beperkingen van de meting duidelijk communiceren.
• Toekomstperspectief: Er is dringend behoefte aan onderzoek naar de ontwikkeling van nieuwe, toegankelijke intelligentietests met bijbehorende normgroepen. Daarnaast wordt gepleit voor een bredere benadering van intelligentie die ook praktische vaardigheden en dagelijks functioneren omvat, aangezien een puur cognitieve score zonder context voor deze populatie beperkt bruikbaar is.

Kernboodschap: Zonder specifieke normen en testen is een accurate TIQ-meting voor volwassenen met visuele beperkingen momenteel niet mogelijk; de huidige praktijk berust op ad-hoc aanpassingen die de validiteit van de uitkomsten in gevaar brengen.