EXPLORING MALE INVOLVEMENT IN CONTRACEPTIVE DECISION-MAKING AND SUPPORT FOR LONG-ACTING REVERSIBLE METHODS AMONG COUPLES IN KAMPALA, UGANDA

Deze studie in Kampala, Oeganda, concludeert dat mannelijke betrokkenheid bij anticonceptiebeslissingen en steun voor langwerkende methoden laag blijft door culturele normen, religieuze overtuigingen en een gebrek aan manvriendelijke gezondheidsdiensten, ondanks dat de meeste mannen hun partners financieel ondersteunen.

De kern

De Man aan het Stuur: Een Verhaal over Geboorteplanning in Kampala

Stel je voor dat geboorteplanning een lange reis is met een auto. In veel huishoudens in Kampala, Oeganda, is het alsof de vrouw de enige bestuurder is, terwijl de man alleen in de passagiersstoel zit en af en toe een muntje in de muntbak gooit om benzine te kopen. Maar wat als de man ook echt het stuur zou kunnen vasthouden en samen met zijn partner de route zou kunnen plannen?

Dit is precies wat een nieuw onderzoek van de Kampala International University heeft onderzocht. De onderzoekers keken naar hoe mannen betrokken zijn bij het kiezen van langwerkende anticonceptiemiddelen (zoals spiraaltjes of implantaten) en of ze echt meedenken, of alleen maar betalen.

Hier is wat ze ontdekten, vertaald in een simpel verhaal:

1. De "Benzine" vs. Het "Stuur"

Het onderzoek toonde aan dat mannen wel degelijk willen helpen, maar vaak op een heel specifieke manier.

• Het geld: Ongeveer 60% van de mannen betaalde voor de medicijnen of de clinic-bezoekjes. Ze gaven de "benzine".
• Het stuur: Maar slechts 9,7% van de mannen ging daadwerkelijk mee naar de kliniek om samen met zijn vrouw met de dokter te praten. Ze gaven het geld, maar stapten niet uit om zelf het stuur te pakken. Ze lieten hun vrouw de hele rit alleen doen.

2. De "Onzichtbare Muur" van Cultuur en Religie

Waarom doen mannen dit niet? Het is niet omdat ze niet weten wat er gaande is. Bijna iedereen (98%) had wel eens gehoord van deze langwerkende middelen.
Het probleem is een onzichtbare muur die bestaat uit oude gewoontes en geloofsovertuigingen.

• De "Vrouwelijke Zaken"-Muur: Veel mannen denken: "Geboorteplanning is iets voor vrouwen, net als koken of wassen. Ik hoef daar niet bij te zijn."
• De "Angst-Muur": Sommige mannen hebben angst dat deze middelen hen onvruchtbaar maken of hun mannelijkheid beïnvloeden. Het is alsof ze bang zijn dat als ze een spiraaltje kiezen, ze hun "kracht" verliezen.
• Religie: Voor sommige mannen is het een zware religieuze regel om niet mee te doen, alsof ze een verbod hebben gekregen van hun geloof.

3. De Dokter als "Gids" die de Man Vergeet

De artsen en verpleegkundigen spelen een grote rol, maar soms maken ze een foutje.
Stel je voor dat een dokter een gids is in een museum. Als een koppel binnenkomt, richt de gids zich alleen op de vrouw en zegt: "U moet dit doen, u moet dat doen." De man staat erbij en kijkt ernaar, maar voelt zich niet aangesproken.

• Het onderzoek liet zien dat in 77% van de gevallen de dokter de man niet direct aansprak.
• Mannen zeiden: "Als de dokter mij direct zou uitleggen dat het veilig is, zou ik me veel comfortabeler voelen." Maar vaak krijgen ze alleen een glimlach en een knikje, terwijl de vrouw de hele uitleg krijgt.

4. Wat Werkt Wel? (De Sleutels tot de Muur)

Het goede nieuws is dat er oplossingen zijn om die muur af te breken:

• Onderwijs is de sleutel: Mannen met een hogere schoolopleiding en mannen die al wat kinderen hebben, doen vaker mee. Ze begrijpen dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is.
• Samen praten: Als koppels samen naar de dokter gaan, is de kans groter dat ze een goede beslissing nemen. Het is alsof je samen een reisroute plaatst in plaats van dat één persoon blindelings rijdt.
• De "Man-vriendelijke" kliniek: Als artsen bewust de man in de gesprek betrekken, zegt de dokter: "Hé, jij bent ook een ouder, wat denk jij?", dan verandert de sfeer. Mannen voelen zich dan niet als een passagier, maar als een co-bestuurder.

Conclusie: Samen naar de Bestemming

Kortom: In Kampala weten de mensen veel over geboorteplanning, maar de "man" zit vaak nog in de passagiersstoel. Hij betaalt de benzine, maar rijdt niet mee.

Om echt succesvol te zijn, moeten we de man uitnodigen om het stuur vast te pakken. Dit betekent dat artsen hem moeten aanspreken, dat gemeenschapsleiders moeten zeggen dat het oké is om mee te denken, en dat mannen zelf moeten beseffen dat geboorteplanning een teamwerk is. Als de man en de vrouw samen het stuur vasthouden, wordt de reis veiliger, gelukkiger en beter voor het hele gezin.

Technische samenvatting

Hieronder volgt een gedetailleerde technische samenvatting van het onderzoekspaper in het Nederlands, gebaseerd op de verstrekte tekst.

Technische Samenvatting: Mannelijke Betrokkenheid in Anticonceptiebeslissingen en Ondersteuning voor Langwerkende Omkeerbare Anticonceptiva (LARC) in Kampala, Oeganda

1. Probleemstelling

Ondanks dat gezinsplanning een cruciaal onderdeel is van reproductieve gezondheid en bijdraagt aan verbeterde moeder- en kindgezondheid, blijft de betrokkenheid van mannen in deze processen beperkt, met name bij het gebruik van langwerkende omkeerbare anticonceptiva (LARC). Traditionele initiatieven richten zich voornamelijk op vrouwen, waardoor de invloedrijke rol van mannen in reproductieve besluitvorming vaak wordt genegeerd. In Oeganda is de participatie van mannen in gezinsplanning alarmerend laag (28,4%), wat nationale inspanningen om ongewenste zwangerschappen te verminderen ondermijnt. Er bestaat een kennislacune over de specifieke rol van zorgverleners, culturele barrières en de dynamiek van besluitvorming tussen partners in stedelijke gebieden zoals Kampala.

2. Methodologie

Het onderzoek hanteerde een mixed-methods cross-sectioneel design (kwalitatief en kwantitatief) uitgevoerd in de Makindye-afdeling en het Kisugu Health Centre III in Kampala.

• Datacollectieperiode: 24 maart 2025 tot 30 september 2025.
• Deelnemers:
  • Kwantitatief: 362 mannen (18 jaar en ouder) die een gestructureerde vragenlijst invulden.
  • Kwalitatief: 6 focusgroepdiscussies (FGD's) met zowel mannen als vrouwen, en 5 diepte-interviews (KIIs) met zorgverleners.
• Analyse: Kwantitatieve data werden geanalyseerd met SPSS (Chi-kwadraat testen voor associaties), kwalitatieve data thematisch met NVivo.
• Ethische aspecten: Goedkeuring verkregen van de Kampala International University Research Ethics Committee (KIU-REC) en de Uganda National Council for Science and Technology (UNCST).

3. Belangrijkste Bijdragen

• Gedetailleerde analyse van LARC-betrokkenheid: Het onderzoek verschuift de focus van algemene anticonceptie naar specifieke langwerkende methoden (injecties, implaten, IUD's) en de rol van mannen hierin.
• Koppeling van kwantitatieve en kwalitatieve data: Het paper verbindt statistische bevindingen over lage participatie met diepgaande kwalitatieve inzichten over waarom mannen zich buitengesloten voelen (bijv. door zorgverleners die alleen met vrouwen praten).
• Identificatie van specifieke barrières: Het onderscheidt tussen financiële steun (die hoog is) en actieve deelname aan klinische bezoeken of gezamenlijke besluitvorming (die laag is), en koppelt dit aan culturele, religieuze en institutionele factoren.

4. Resultaten

Kwantitatieve Bevindingen:

• Betrokkenheid: Hoewel 96,4% van de mannen aangaf dat hun partner met zorgverleners over anticonceptie sprak, bracht slechts 9,7% zijn partner naar de kliniek.
• Besluitvorming: Slechts 38,7% van de paren nam gezamenlijk beslissingen over LARC-methoden.
• Ondersteuning: De belangrijkste vorm van ondersteuning was financieel (60,2%). Emotionele of praktische steun (zoals gezamenlijk overleg) was beperkt.
• Bewustzijn: Er was een zeer hoog bewustzijn van LARC-methoden (98,6%), maar de kennis was ongelijk verdeeld; injecties waren het bekendst (53,6%), gevolgd door implaten (28,2%) en IUD's (12,4%).
• Statistisch significante factoren:
  • Huwelijksstatus, opleidingsniveau en aantal kinderen hadden een significante associatie met betrokkenheid (p < 0,005).
  • Culturele normen (73% gaf aan dat dit invloed had, p < 0,001) en religieuze overtuigingen (40,3% gaf aan dat dit invloed had, p = 0,021) waren significante barrières.
  • Zorgverleners: 77,3% van de respondenten gaf aan dat zorgverleners hen niet direct betrokken hadden bij gesprekken met hun partner, ondanks dat 96,4% contact had met zorgverleners.

Kwalitatieve Bevindingen:

• Culturele Normen en Stigma: Mannen voelen zich vaak buitengesloten omdat gezinsplanning wordt gezien als een "vrouwendomein". Er bestaat angst voor oordeel of het worden gezien als "minder mannelijk" bij het bespreken van anticonceptie.
• Misvattingen: Veel mannen hebben angst voor bijwerkingen (zoals onvruchtbaarheid of verminderde seksuele prestaties) die niet adequaat worden aangepakt door zorgverleners.
• Rol van Zorgverleners: Interviews met zorgverleners bevestigden dat ze vaak aannemen dat mannen niet geïnteresseerd zijn, wat leidt tot een gebrek aan inclusieve counseling. Er is een duidelijke vraag naar "koppelgerichte" counseling.
• Financiële vs. Actieve Rol: Mannen zien hun rol vaak beperkt tot het betalen van kosten, terwijl ze niet deelnemen aan het besluitvormingsproces of klinische bezoeken.

5. Betekenis en Conclusie

Het onderzoek concludeert dat de betrokkenheid van mannen in Kampala beperkt blijft tot financiële steun, terwijl actieve deelname aan besluitvorming en klinische bezoeken laag is. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van:

1. Sociaal-culturele barrières: Traditionele genderrollen en religieuze overtuigingen.
2. Institutionele tekortkomingen: Gebrek aan man-vriendelijke diensten en het ontbreken van koppelgerichte counseling door zorgverleners.
3. Misvattingen: Onjuiste informatie over LARC-methoden en bijwerkingen.

Aanbevelingen:

• Training voor zorgverleners: Opleiding in inclusieve counseling en het actief betrekken van mannen tijdens consulten.
• Community-Engagement: Betrekken van gemeenschaps- en religieuze leiders om normen te veranderen en misvattingen weg te nemen.
• Man-vriendelijke diensten: Het promoten van diensten die specifiek gericht zijn op paren en het normaliseren van mannelijke deelname aan reproductieve gezondheid.

Dit onderzoek benadrukt dat het vergroten van de effectiviteit van gezinsplanning in Oeganda vereist dat mannen niet alleen als financiers, maar als actieve partners in de besluitvorming worden gezien en behandeld.