Does the Health System Model Shape Prevention? Evidence from 22 OECD Countries (2004-2023)

Deze studie analyseert trends in preventieve zorguitgaven in 22 Europese OESO-landen tussen 2004 en 2023 en concludeert dat de allocatie van middelen voor preventie niet intrinsiek wordt bepaald door de structuur van het zorgstelsel, maar eerder reageert op externe factoren zoals politieke prioriteiten.

De kern

De Kernvraag: Is de "Motor" van het zorgstelsel belangrijk voor preventie?

Stel je voor dat gezondheid een auto is.

• Geneeskunde (Curatie) is het repareren van de auto als hij kapot is gegaan (bijvoorbeeld: een dokter die een gebroken been gips).
• Preventie is het regelmatig oliewisselen, banden controleren en de auto schoonmaken, zodat hij nooit kapot gaat.

Dit onderzoek keek naar 22 landen in Europa (zoals Nederland, Italië, Duitsland) en vroeg zich af: "Hoeveel geld geven deze landen uit aan het 'oliewisselen' (preventie) in vergelijking met het 'repareren' (geneeskunde)?"

Maar ze gingen nog een stapje verder. Ze keken niet alleen naar het geld, maar ook naar wie de auto bestuurt. Ze gebruikten een nieuwe indeling (van Böhm) om te kijken of het maakt uit of de auto wordt bestuurd door:

1. De Overheid (Staat).
2. Verzekeraars/Samenleving (Sociale fondsen).
3. Particulieren (Privé).

Wat hebben ze ontdekt?

1. De "Preventie-budjet" is vaak klein en wisselend
In de meeste landen is het budget voor preventie een heel klein stukje van de totale kosten. Het is alsof je 95% van je geld uitgeeft aan het repareren van de auto als hij stuk is, en maar 5% aan onderhoud.

• Het goede nieuws: In 15 van de 22 landen is dit kleine stukje de afgelopen 20 jaar (2004-2023) iets groter geworden.
• Het slechte nieuws: In 7 landen is het juist kleiner geworden.

2. De Corona-piek en de val
Je ziet in de grafieken een enorme piek in 2020 en 2021. Dit komt door de coronapandemie. Het was alsof iedereen plotseling ineens een enorme voorraad reservebanden en remmen kocht om de auto veilig te houden. Maar zodra de crisis voorbij was (2022-2023), zakte het budget weer hard in. Het lijkt erop dat landen alleen geld geven aan preventie als ze moeten (bij een crisis), en niet omdat ze het belangrijk vinden voor de lange termijn.

3. Het grote verrassende resultaat: De bestuurder maakt niet uit
Dit is het belangrijkste punt van het onderzoek. Veel mensen denken: "Als de overheid de zorg regelt, dan zal preventie beter zijn geregeld dan als het aan verzekeraars ligt."

Het onderzoek zegt echter: Nee, dat is niet zo.
Het maakt niet uit of de overheid, de maatschappij of particulieren de zorg regelen, financieren of uitvoeren. De hoeveelheid geld die aan preventie wordt uitgegeven, hangt niet af van het type zorgstelsel.

• De analogie: Het is alsof je denkt dat een auto sneller rijdt als hij een BMW-motor heeft in plaats van een Ford-motor. Dit onderzoek zegt: "Nee, de snelheid hangt niet af van het merk van de motor, maar van hoe hard de bestuurder op het gaspedaal trapt."

Waarom is dit belangrijk?

De onderzoekers concluderen dat het niet helpt om te hopen dat een bepaald zorgstelsel (bijvoorbeeld een puur overheidsstelsel) vanzelf meer geld naar preventie zal sturen.

• De les: Preventie is een "stille" politiek. Het levert geen directe winst op vandaag, maar pas over 10 of 20 jaar. Politici vinden het vaak lastig om nu geld te geven voor iets dat pas later werkt, terwijl mensen nu graag willen dat hun pijn weggaat (reparatie).
• De oplossing: Het is niet de structuur van het systeem die telt, maar de politieke wil. Of je nu een overheid of een verzekeraar hebt: als de politiek niet actief kiest om in preventie te investeren, gebeurt het niet.

Samenvattend in één zin:

Het maakt niet uit of de overheid of de markt de zorg regelt; wat er gebeurt met het preventie-budget, hangt puur af van hoe hard de politici op het gaspedaal van "toekomstige gezondheid" trappen, en niet van het type auto dat ze besturen.

Technische samenvatting

Hieronder volgt een gedetailleerde technische samenvatting van het artikel "Does the Health System Model Shape Prevention? Evidence from 22 OECD Countries (2004-2023)" in het Nederlands.

Probleemstelling

In een tijdperk van vergrijzing, stijgende zorgkosten en toenemende mondiale gezondheidsuitdagingen is preventieve zorg cruciaal. Ondanks de consensus dat preventie de last van ziekte verlaagt, is er geen uniformiteit in de uitgaven aan preventie tussen landen. Bestaande literatuur onderzoekt de relatie tussen gezondheidsstelsels en preventieve investeringen vaak met behulp van traditionele, tripartiete classificaties (zoals Beveridge vs. Bismarck). Echter, er is een gebrek aan onderzoek dat langetermijntrends (2004-2023) analyseert aan de hand van de nieuwere, meerdimensionale classificatie van gezondheidsstelsels zoals voorgesteld door Böhm. De centrale vraag is of het type gezondheidsstelsel (regulering, financiering en levering) de tijdreeks van preventieve uitgaven bepaalt.

Methodologie

De studie voerde een kwantitatieve analyse uit over een periode van twintig jaar (2004-2023) in 22 Europese OESO-landen (o.a. België, Nederland, Duitsland, Italië).

• Data: Secundaire data van de OESO, specifiek het percentage preventieve zorguitgaven ten opzichte van de totale gezondheidszorguitgaven (uitgedrukt in Euro's, PPP-geconverteerd, 2020).
• Classificatie: In plaats van de klassieke indeling, werd het typologisch model van Böhm (gebaseerd op Rothgang en Wendt) gebruikt. Dit model classificeert stelsels op basis van drie structurele dimensies:
  1. Regulering: Staat, maatschappelijk of privaat.
  2. Financiering: Staat, maatschappelijk of privaat.
  3. Levering: Staat, maatschappelijk of privaat.
• Statistische Analyse:
  • Er werd een hiërarchische semi-log polynoom mixed-effects regressieanalyse uitgevoerd.
  • Afhankelijke variabele: Log-getransformeerd percentage preventieve uitgaven.
  • Onafhankelijke variabelen: Lineaire en kwadratische tijdstermen (om niet-lineaire trends te vangen) en de drie structurele dimensies (met "Staat" als referentieniveau).
  • Modelstructuur: Het model bevatte willekeurige intercepten en willekeurige hellingen per land om onwaargenomen heterogeniteit en de panelstructuur (land-jaar) te corrigeren.
  • Validatie: Om de onzekerheid te kwantificeren bij een beperkt aantal hogere eenheden, werd gebruikgemaakt van parametrische bootstrapping (1000 replicaties) voor de standaardfouten en 95% betrouwbaarheidsintervallen.

Belangrijkste Bijdragen

1. Nieuwe Classificatie: Dit is naar kennis van de auteurs het eerste onderzoek dat preventieve uitgaventrends analyseert met behulp van de moderne, multidimensionale classificatie van Böhm, in plaats van de verouderde Beveridge/Bismarck-indeling.
2. Langetermijnperspectief: De studie dekt een periode van 20 jaar (2004-2023), inclusief de economische crises en de COVID-19-pandemie, waardoor een robuust beeld van trends ontstaat.
3. Scheiding van Dimensies: Door de drie dimensies (regulering, financiering, levering) apart te analyseren, kan worden vastgesteld welke specifieke aspecten van een stelsel invloed hebben op preventieve investeringen.

Resultaten

• Algemene Trend: De meeste landen (15 van de 22) lieten een stijging zien in het percentage preventieve uitgaven (samengestelde jaarlijkse groei tussen 0,2% en 3,7%). Zeven landen (o.a. Hongarije, Ierland, Polen) lieten een daling zien (-6,3% tot -0,2%).
• Pandemie-effect: Alle landen vertoonden een piek in 2021 (na COVID-19), gevolgd door een scherpe daling in 2022-2023, wat suggereert dat de toename tijdelijk en reactief was.
• Regressieanalyse:
  • Er was geen significant verschil in de trend van preventieve uitgaven tussen landen met verschillende systemen voor financiering en levering.
  • De enige significante bevinding betrof de dimensie regulering. Landen met maatschappelijke regulering (societal regulation) vertoonden een meer uitgesproken kromlijnige (curvilineaire) trend in de stijging van de uitgaven vergeleken met landen met staatsregulering (coëfficiënt b=0,0035; 95% CI 0,0013 - 0,0057).
  • Dit betekent dat systemen waarbij maatschappelijke actoren de regulering verzorgen, sneller groeiden in preventieve uitgaven dan puur staatsgestuurde systemen, hoewel dit effect complex is en mogelijk beïnvloed wordt door de pandemie.

Betekenis en Conclusie

De kernconclusie van de studie is dat er geen correlatie bestaat tussen het type gezondheidsstelsel en het aandeel van de begroting dat aan preventie wordt besteed.

• Structuur is niet doorslaggevend: Investeringen in preventie worden niet intrinsiek bepaald door de organisatorische structuur van het zorgstelsel (of het nu Beveridge, Bismarck of een hybride model is).
• Externe factoren: De mate van investering in preventie reageert eerder op externe factoren zoals politieke prioriteiten, economische omstandigheden en publieke gezondheidsstrategieën.
• Beleidspolitieke Implicatie: Beleidsmakers kunnen niet vertrouwen op het "ontwerp" van het zorgstelsel om van nature tot meer preventie te leiden. In plaats daarvan is een gerichte politieke toewijding en bewust beleid nodig om preventie te bevorderen, ongeacht het bestaande systeem. De studie waarschuwt dat preventie vaak een "stil" beleid is dat gevoelig is voor budgettaire bezuinigingen, hoewel de langetermijnrendementen (ROI) hoog zijn.

De auteurs benadrukken dat toekomstig onderzoek zich moet richten op de politieke en contextuele determinanten die deze investeringen sturen, aangezien de structurele kenmerken van het stelsel zelf geen voorspeller blijken te zijn.