Behavioural determinants of testing behaviour during a hypothetical avian influenza outbreak: an interview study

Deze interviewstudie identificeert dat de bereidheid om zich te laten testen tijdens een hypothetische aviaire-influenza-uitbraak voornamelijk wordt bepaald door individuele behoeften aan autonomie, bescherming van dierbaren en psychologische geruststelling, terwijl gebrek aan vertrouwen in autoriteiten en eerdere ervaringen met COVID-19 de testbereidheid kunnen beïnvloeden.

De kern

De Grote Vogelgriep-Test: Waarom mensen wel of niet willen testen

Stel je voor dat er een nieuwe, gevaarlijke vogelgriep uitbreekt die van mens op mens overgaat. De overheid zegt dan: "Testen is cruciaal om de verspreiding te stoppen." Maar de vraag is: gaan mensen dat ook echt doen?

Dit onderzoek is een gesprek met 17 verschillende mensen (jong en oud, met verschillende achtergronden) om te begrijpen wat hen motiveert om zich te laten testen in zo'n hypothetische situatie. De onderzoekers gebruikten een animatie om de situatie uit te leggen en vroegen: "Wat zou jij doen?"

Hier is wat ze ontdekken, vertaald in simpele taal met een paar creatieve vergelijkingen:

1. De "Ik-ben-de-baas"-factor (Autonomie)

Dit is het belangrijkste punt. Mensen willen graag zelf de regie houden.

• De vergelijking: Stel je voor dat je op een feestje bent. Als de gastheer zegt: "Je moet nu dansen, anders mag je niet blijven," dan wil je misschien juist niet dansen. Maar als hij zegt: "Het is leuk om te dansen, als je wilt mag je mee," dan doe je het misschien wel.
• De bevinding: Als de overheid of werkgever te dwingend is ("Je moet testen of je krijgt geen werk"), voelen mensen zich gevangen. Ze krijgen dan een "rebellie-gevoel" en weigeren juist om te testen. Ze willen zelf beslissen: "Ik doe het omdat ik het belangrijk vind, niet omdat ik gedwongen word."

2. De "Waarom zou ik?"-vraag (Nut en Ziekte)

Mensen kijken eerst naar zichzelf.

• De vergelijking: Het is alsof je een auto hebt die stuk is. Als je denkt: "Ik kan er toch niet mee wegrijden, dus wat heb ik aan een diagnose?" dan ga je niet naar de garage.
• De bevinding: Veel mensen dachten: "Als er geen medicijn of vaccin is, wat heb ik dan aan een test?" Ze zagen het nut niet voor hun eigen gezondheid. Ze testten alleen als ze zich heel ziek voelden of als ze iemand anders wilden beschermen (bijvoorbeeld een zieke oma of een kind met een zwakke immuniteit). Het idee van "de hele maatschappij redden" was voor de meeste mensen niet sterk genoeg motivatie.

3. De "Vogelgriep-herinnering" (Vertrouwen en Ervaring)

De COVID-19-pandemie speelt nog steeds een grote rol in het hoofd van mensen.

• De vergelijking: Het is alsof je een slechte ervaring hebt gehad bij een restaurant. Als je daar een keer een rotmaaltijd hebt gehad, ga je daar niet snel weer eten, zelfs niet als de chef zegt: "Deze keer is het lekker."
• De bevinding: Mensen die tijdens COVID-19 veel last hadden van regels, vertrouwden de overheid minder. Ze zagen testen als een nieuwe vorm van "controle" of "straf" (zoals quarantaine). Als ze de overheid niet vertrouwden, deden ze het niet. Welke instantie het vraagt, maakt uit: soms hadden ze meer vertrouwen in de lokale GGD dan in de "grote overheid" in Den Haag.

4. De "Afstandsfactor" (Gelegenheid)

Soms is het gewoon te veel gedoe.

• De vergelijking: Als je een lekker broodje wilt, maar de bakker zit 2 uur rijden weg, dan eet je waarschijnlijk maar een boterham thuis.
• De bevinding: Als het testpuntje ver weg is of als je er lang voor in de file moet staan, doen mensen het niet. Het moet makkelijk en dichtbij zijn.

5. De "Angst voor de gevolgen" (Sancties)

Soms is de angst voor wat er na de test gebeurt groter dan de angst voor de ziekte zelf.

• De vergelijking: Het is alsof je bang bent om naar de dokter te gaan omdat je bang bent dat je dan een boete krijgt als je ziek bent.
• De bevinding: Sommige mensen dachten: "Als ik positief test, moet ik thuisblijven en mag ik niet naar mijn werk of sportclub." Die angst voor isolatie hield hen tegen om überhaupt te testen. Ze wilden liever "niet-weten" dan "weten en gestraft worden".

Wat betekent dit voor de toekomst?

De onderzoekers concluderen dat we niet kunnen wachten tot er een echte uitbraak is om te zien wat werkt. We moeten nu al slimme plannen maken.

• Wees niet te dwingend: Als je mensen dwingt, gaan ze in verzet. Geef ze ruimte om zelf te kiezen.
• Bouw vertrouwen: Mensen luisteren naar wie ze vertrouwen. Als de overheid niet geliefd is, moet je misschien via andere kanalen (zoals lokale artsen of de GGD) communiceren.
• Spreek hun taal: Mensen doen dingen voor zichzelf of hun familie, niet altijd voor "de maatschappij". Leg uit: "Testen is goed voor jou en je kinderen," in plaats van alleen "Testen is goed voor de economie."
• Maak het makkelijk: Zorg dat testen dichtbij en zonder gedoe kan.

Kortom: Om mensen in een crisis te laten testen, moet je hun vrijheid respecteren, hun vertrouwen winnen en duidelijk maken wat het voor hen oplevert. Dwang werkt vaak averechts.

Technische samenvatting

Probleemstelling

Aviaire Influenza (AI) vormt een potentieel pandemische bedreiging, vooral in het geval van mens-tot-mens overdracht. Effectief uitbraakbeheer is afhankelijk van snelle en uitgebreide teststrategieën voor tijdige detectie, contactopsporing en isolatie. Echter, de bereidheid van de bevolking om zich te laten testen is een bekende uitdaging, zoals bleek tijdens de COVID-19-pandemie.

Bestaande kennis over testgedrag is voornamelijk afgeleid van eerdere uitbraken (zoals COVID-19), maar nieuwe uitbraken kunnen verschillen in ernst, transmissie en maatschappelijke context. Er is een urgentie om in een vroeg stadium de specifieke gedragsdeterminanten voor testen tijdens een hypothetische AI-uitbraak te identificeren, zodat publieke gezondheidsinstanties (zoals de GGD) hun strategieën en communicatie kunnen optimaliseren om de participatie te maximaliseren.

Methodologie

Het onderzoek is een kwalitatieve studie uitgevoerd volgens de COREQ-richtlijnen voor kwalitatief onderzoek.

• Onderzoeksdesign: Semi-gestructureerde diepte-interviews met een theoretisch onderbouwd raamwerk.
• Theoretisch Kader: De interviews waren gebaseerd op het Theoretical Domains Framework (TDF) en de data-analyse gebruikte het COM-B-model (Capability, Opportunity, Motivation - Behaviour) om de gedragsdeterminanten te categoriseren.
• Deelnemers: Er werden 17 deelnemers geïnterviewd via doelgerichte en convenience sampling. De groep was heterogeen qua leeftijd (mediaan 44, range 20-81), geslacht (71% vrouw), opleidingsniveau en geboorteland. Er werd bewust gezocht naar variatie in de algemene bereidheid om zich te laten testen.
• Datacollectie:
  • Interviews vonden plaats tussen mei 2024 en februari 2025.
  • Tijdens het interview werd een animatie getoond die een hypothetische AI-uitbraak simuleerde. Deze animatie beschreef twee fasen: de initiële uitbraak bij pluimvee met enkele menselijke gevallen, en een tweede fase met mens-tot-mens transmissie, ziekenhuisopnames en geen beschikbare vaccinatie.
  • De interviews werden verbatim getranscribeerd en thematisch geanalyseerd met behulp van Atlas.ti.
  • Er werd gebruikgemaakt van dubbele codering (25% van de interviews) om de betrouwbaarheid te waarborgen.

Key Contributions (Belangrijkste Bijdragen)

1. Contextspecifiek Inzicht: Het biedt een van de eerste diepgaande inzichten in de determinanten van testgedrag specifiek voor een hypothetische mens-tot-mens AI-uitbraak, los van de directe ervaringen met COVID-19, hoewel de invloed van die ervaringen centraal staat.
2. Autonomie als Kernfactor: De studie benadrukt dat de behoefte aan autonomie en vrijheid van keuze een cruciale, maar vaak onderschatte factor is die testbereidheid direct beïnvloedt, vaak meer dan de medische noodzaak.
3. Individueel vs. Collectief Motief: Het onderzoek legt bloot dat de bevolking testgedrag voornamelijk motiveert vanuit individuele belangen (bescherming van eigen gezondheid en directe omgeving) en zelden vanuit een publiek gezondheidsperspectief (zoals druk op de zorg of maatschappelijke stabiliteit).
4. Vertrouwen en Autoriteit: Het onderscheidt in de perceptie van autoriteiten; er is een verschil in vertrouwen tussen de overheid (politiek/RIVM) en de lokale GGD (Publieke Gezondheidsdienst), wat belangrijke implicaties heeft voor communicatiestrategieën.

Resultaten

De analyse leverde de volgende thema's op, geordend volgens het COM-B-model en aanvullende thema's:

1. Autonomie en Vrijheid van Keuze (Overkoepelend thema)

• De behoefte aan autonomie is fundamenteel. Deelnemers met een lagere bereidheid om te testen reageerden negatief op dwang of verplichtingen van de overheid.
• Het gevoel dat testen "opgelegd" wordt, leidt tot weerstand en kan zelfs contraproductief werken (mensen kiezen dan voor andere preventieve maatregelen zoals thuisblijven in plaats van testen).
• Vrijwilligheid en de mogelijkheid om een geïnformeerde keuze te maken, vergroten de acceptatie.

2. Motivatie

• Zwaarte van de ziekte en nut van testen: De bereidheid om te testen hangt sterk af van de waargenomen ernst van de symptomen. Milde klachten worden vaak genegeerd. Het ontbreken van een behandeling of vaccinatie in de scenario's leidde bij sommigen tot de vraag: "Wat heb ik hieraan?"
• Bescherming van anderen: Het beschermen van de directe omgeving (familie, kwetsbaren) is een sterke drijfveer voor hen die wel bereid zijn te testen.
• Psychologische geruststelling: Een negatief testresultaat biedt veiligheid en gemoedsrust.
• Sancties: De dreiging van quarantaine of isolatie bij een positieve uitslag wordt door sommigen gezien als een straf en werkt als een barrière om te testen.
• Vertrouwen: Lager vertrouwen in de overheid en RIVM correleerde met lagere testbereidheid. De GGD werd soms positiever beoordeeld dan de centrale overheid.

3. Opportunitie (Kans)

• Externe restricties: Werkgevers of overheid die testen verplichten (bijv. om te werken of naar een evenement te gaan) kunnen testgedrag forceren, maar creëren vaak weerstand en negatieve gevoelens.
• Toegankelijkheid: De afstand tot het testcentrum en de reistijd zijn praktische barrières.

4. Capabiliteit (Vermogen)

• Kennis: Gebrek aan kennis over de ernst van AI en het bredere nut van testen (zoals contactopsporing) leidde tot een lagere perceptie van de noodzaak.

Invloed van COVID-19-ervaringen

• Deelnemers verwezen constant naar hun ervaringen tijdens de COVID-19-pandemie. Dit vormde de lens waardoor ze de AI-scenario's bekeken, inclusief gevoelens van wantrouwen tegenover overheidsmaatregelen en frustratie over beperkingen.

Significantie en Implicaties

De studie concludeert dat testgedrag tijdens een toekomstige uitbraak complex is en sterk wordt beïnvloed door psychosociale factoren, niet alleen door medische noodzaak.

• Balans tussen Autonomie en Beperkingen: Overheden moeten balanceren tussen de noodzaak van restrictieve maatregelen voor de volksgezondheid en de behoefte van burgers aan autonomie. Te veel dwang kan vertrouwen ondermijnen en gedrag juist negatief beïnvloeden.
• Communicatiestrategieën: Communicatie moet transparant zijn en vertrouwen opbouwen. Het is essentieel om te erkennen dat mensen voornamelijk motiveren vanuit individuele belangen. Communicatie kan hierop inspelen (bijv. "testen voor je eigen gezondheid en die van je familie") in plaats van alleen te focussen op abstracte publieke gezondheidsdoelen.
• Vertrouwen in Instellingen: Het onderscheid in vertrouwen tussen verschillende overheidsinstanties (RIVM vs. GGD) suggereert dat lokale, persoonlijke contactpunten mogelijk effectiever zijn in het stimuleren van testgedrag dan centrale overheidscampagnes.
• Toekomstig Onderzoek: Er is meer onderzoek nodig om te bepalen hoe deze inzichten vertaald kunnen worden naar effectieve communicatiecampagnes en hoe vertrouwen in autoriteiten hersteld of opgebouwd kan worden in crisissituaties.

Kortom, de studie waarschuwt dat puur focussen op uitbraakbestrijding via externe dwangmaatregelen zonder rekening te houden met autonomie en vertrouwen, contraproductief kan zijn voor de effectiviteit van teststrategieën in toekomstige pandemieën.