Examining Platformization in Cultural Production: A Comparative Computational Analysis of Hit Songs on TikTok and Spotify

Deze studie toont aan dat TikTok en Spotify door hun specifieke platformisatiepraktijken verschillende kenmerken van hitsongs beïnvloeden, terwijl er ook een onderling verband bestaat waarbij populariteit op Spotify de populariteit op TikTok kan voorafgaan.

De kern

Stel je voor dat muziek maken en luisteren tegenwoordig niet meer alleen gebeurt in platenzaken of via de radio, maar dat het volledig wordt gedomineerd door twee enorme digitale "pleinen": TikTok en Spotify.

Deze studie kijkt naar hoe deze twee pleinen de muziekwereld veranderen en of ze elkaar beïnvloeden. De onderzoekers hebben twee jaar lang gekeken naar de "hitlijsten" (de top 100 liedjes) van beide apps. Hier is wat ze ontdekten, vertaald naar begrijpelijke taal met een paar leuke vergelijkingen.

1. Twee verschillende werelden, twee verschillende regels

Je kunt TikTok en Spotify vergelijken met twee heel verschillende soorten festivals.

• Spotify is als een klassiek concert in een groot stadion.

  • Het publiek: Mensen komen hier om te luisteren. Ze zijn vooral luisteraars.
  • De artiesten: De grote sterren (de "grote platenmaatschappijen" zoals Universal of Sony) hebben hier de overhand. Het is alsof het festival alleen grote, bekende bands toelaat.
  • De muziek: Het gaat om het volledige liedje, van begin tot eind, met alle tekst en details.
  • De sfeer: Rustig luisteren, playlisten maken, en genieten van de volledige ervaring.

• TikTok is als een wild, creatief street-art festival.

  • Het publiek: Mensen komen hier om mee te doen. Ze zijn niet alleen luisteraars, maar ook makers.
  • De artiesten: Hier hebben onbekende, onafhankelijke artiesten (die geen contract hebben bij de grote bedrijven) veel meer kans om gezien te worden. Het is een plek waar iedereen een kans krijgt.
  • De muziek: Het gaat niet om het hele liedje, maar om een korte, pakkende fragment (een "snippet"). Dit fragment is slechts een achtergrondmuziekje voor een video, een dansje of een grapje.
  • De sfeer: Chaos, creativiteit, dansuitdagingen en virale trends.

2. Wat maakt een hit op deze plekken?

De onderzoekers keken naar wat er precies gebeurt met de liedjes die bovenaan de lijst staan.

• Op Spotify: De grote platenmaatschappijen winnen het vaak. Liedjes over liefde en relaties doen het hier het beste. Het is alsof de grote bedrijven hun geld gebruiken om hun liedjes op de beste plekken in het stadion te zetten, zodat iedereen ze hoort.
• Op TikTok: Hier doen onafhankelijke artiesten het vaak beter dan de grote sterren. Ook liedjes die geschikt zijn om op te dansen (dansgenres) doen het hier fantastisch. Waarom? Omdat mensen op TikTok een liedje niet alleen horen, maar er een actie bij bedenken (een dansje, een lip-sync). Als een liedje makkelijk te "mimen" is, wordt het een hit.

3. Wie beïnvloedt wie? (De "Populairheids-Flow")

De meest interessante vraag was: Komt een liedje eerst op TikTok of eerst op Spotify?

Stel je voor dat een liedje een poppenkastpop is.

• De onderzoekers ontdekten dat de poppenkastpop meestal eerst op Spotify populair wordt. De grote platenmaatschappijen lanceren een liedje daar eerst, zodat het bekend wordt bij de luisteraars.
• Pas nadat het liedje op Spotify een beetje bekend is, "springt" het over naar TikTok.
• Op TikTok wordt het liedje dan gebruikt als achtergrondmuziek voor duizenden video's. Het liedje krijgt hier een tweede leven, vaak als een dansuitdaging.

De analogie:
Het is alsof een nieuwe auto eerst wordt getest en gepromoot in een dure showroom (Spotify). Als mensen daar enthousiast over zijn, gaan ze de auto kopen. Daarna zien ze de auto overal op straat, en mensen beginnen er grappige dingen mee te doen of er foto's van te maken op sociale media (TikTok).

4. De conclusie: Twee verschillende strategieën

De studie laat zien dat deze twee apps niet zomaar "muziek-apps" zijn, maar dat ze de muziekwereld op twee heel verschillende manieren hebben "geplatformiseerd" (dat wil zeggen: ze hebben de regels van het spel veranderd).

• Spotify is de distributeur: Ze zorgen dat de muziek van de grote artiesten bij de luisteraars komt. Ze zijn gericht op de producenten.
• TikTok is de creatie-machine: Ze zorgen dat de muziek wordt gebruikt door de luisteraars om zelf creatief te zijn. Ze zijn gericht op de gebruikers.

Samengevat:
Muziek begint vaak zijn reis bij de grote bedrijven op Spotify, maar het wordt pas echt een wereldwijde sensatie als het de sprong maakt naar TikTok, waar het wordt omgetoverd tot een dansje, een grapje of een trend. Ze werken samen, maar op hun eigen manier: Spotify is de startlijn, TikTok is de finishlijn waar iedereen juicht.

Technische samenvatting

Probleemstelling

De creatie en distributie van culturele producten, zoals muziek, worden steeds meer gevormd door digitale platformen. Dit proces, bekend als platformisering, impliceert dat platformen niet alleen content verbinden, maar ook de inhoud van culturele productie modereren, machtsverhoudingen tussen actoren configureren en data-infrastructuur bouwen. Hoewel eerdere studies platformisering vaak kwalitatief of observationeel hebben onderzocht, focussen ze meestal op één platform. Er bestaat een kennislacune over:

1. Hoe verschillen platformiseringpraktijken tussen verschillende platformen (bijv. TikTok vs. Spotify) en welke gevolgen hebben deze voor culturele productie?
2. Hoe vloeit invloed over tussen platformen binnen een ecosysteem?

De auteurs willen deze kloof dichten door een systematische, vergelijkende computergestuurde analyse uit te voeren van hitlijsten op TikTok en Spotify, twee dominante spelers met verschillende governance-structuren, gebruikerscontexten en algoritmische prioriteiten.

Methodologie

De studie maakt gebruik van een longitudinale dataset over een periode van twee jaar (1 juni 2020 tot 31 mei 2022).

• Datacollectie:

  • Bron: Chartmetric (muziekanalyticadienst).
  • Dataset: Dagelijkse Top-100 hitlijsten van TikTok en Spotify.
  • Totale dataset: 321 unieke hitnummers op TikTok en 1.707 op Spotify (totaal 2.028 records, waarbij 68 nummers op beide platformen voorkwamen).
  • Data-verrijking: Genres en teksten werden handmatig aangevuld via Wikipedia, Chosis en de Genius API. Coverversies werden gegroepeerd met hun origineel.

• Variabelen en Maatstaven:

  • Populariteit: Gemeten via on_chart_days (totale dagen in de top 100) en daily popularity (rangschikking 1-100).
  • Onafhankelijke variabelen:
    • Platenlabel: Gecodeerd als 'Major' (Universal, Sony, Warner) of 'Independent'.
    • Genre: Gecategoriseerd in 5 hoofdcategorieën: Pop, Rock, Hip-hop/Rap/Trap, R&B/Soul, Dance (overige als 'Anders').
    • Thema: Geanalyseerd via content-analyse van teksten (bijv. Liefde/Relatie, Feesten, Identiteit/Depressie, Sociaal/Politiek).
  • Controlevariabelen: Duur van het nummer, piekpopulariteit, populariteit van de artiest (aantal volgers).

• Statistische Analyse:

  1. Mixed-effects lineaire regressiemodellen: Om de associaties te testen tussen label, thema, genre en populariteit binnen elk platform afzonderlijk (RQ1a, RQ2a, RQ3a).
  2. Onafhankelijke steekproeven t-toetsen: Om verschillen in de verdeling van labels, genres en thema's tussen TikTok en Spotify te vergelijken (RQ1b, RQ2b, RQ3b).
  3. Vector Autoregressie (VAR) modellen: Om cross-platform invloeden te analyseren. Voor 30 nummers die op beide platformen verschenen, werden tijdsreeksen (wekelijkse rangschikking) geanalyseerd met Granger-causaliteitstests, cumulatieve impulsresponsfuncties (CIRF) en forecast error vector decomposition (FEVD) om de richting en grootte van de invloed te bepalen (RQ4).

Belangrijkste Bijdragen

1. Vergelijkende Analyse: Eerste studie die hitlijsten als belichaming van platformisering gebruikt om de specifieke dynamiek van TikTok (gebruikersgericht, creatieve productie) en Spotify (producentgericht, distributie) te vergelijken.
2. Cross-Platform Invloed: Biedt empirisch bewijs voor de onderlinge verbondenheid van digitale platformen, in plaats van ze als geïsoleerde entiteiten te zien.
3. Methodologische Innovatie: Een van de eerste studies die longitudinale computergestuurde analyses toepast over twee platformen, wat een empirisch complement biedt aan eerdere kwalitatief en cross-sectioneel onderzoek.

Resultaten

1. Verschillen in Platformisering en Populaire Muziek:

• Labels: Major labels domineren de hitlijsten van Spotify (75,6%), terwijl TikTok een meer evenwichtige verdeling heeft (50,3% major). Interessant genoeg zijn nummers van major labels op beide platformen minder populair (lagere rangschikking) dan die van onafhankelijke labels.
• Genres:
  • Op TikTok is het genre Dance significant positief geassocieerd met populariteit.
  • Op Spotify zijn mainstream genres zoals Pop en Hip-hop/Rap/Trap veel vaker vertegenwoordigd dan op TikTok.
• Thema's:
  • Op Spotify is het thema Liefde/Relatie positief geassocieerd met populariteit, terwijl Sociaal/Politiek/Geweld negatief geassocieerd is.
  • Op TikTok zijn er geen significante associaties gevonden tussen specifieke thema's en populariteit.
• Centralisatie: TikTok heeft minder unieke nummers in de top 100 (321 vs. 1707), maar deze nummers blijven langer in de lijst staan. Dit wijst op een hogere mate van centralisatie en "stickiness" op TikTok.

2. Cross-Platform Invloed (RQ4):

• Tijdsvolgorde: De meeste nummers (73,8%) kwamen eerder in de Spotify Top-100 dan in die van TikTok. Ook verlieten ze Spotify eerder dan TikTok.
• Granger-causaliteit:
  • Er is beperkt bewijs dat Spotify-populariteit de TikTok-populariteit voorspelt.
  • Omgekeerd bleek dat voor een subset van nummers (voornamelijk van major labels), een toename in populariteit op TikTok leidde tot een afname in populariteit op Spotify enkele weken later. Dit suggereert dat de populariteit op Spotify vaak voorafgaat aan die op TikTok, en dat TikTok soms fungeert als een "vervalfase" of een platform waar nummers na hun piek op Spotify nog een tweede leven krijgen via creatieve hergebruik, maar dan met een afnemend effect op de streaming-rangschikking.

Betekenis en Conclusie

De studie concludeert dat platformisering geen uniform proces is, maar sterk afhankelijk is van de strategische prioriteiten van het platform:

• Spotify fungeert als een distributiekanalen voor volledige muziekproducten, gericht op consumenten en gevestigde platenlabels (producer-oriented).
• TikTok fungeert als een ecosysteem voor creatieve hercreatie, gericht op gebruikersbetrokkenheid en onafhankelijke makers (user-oriented), waarbij muziek dient als achtergrond voor video-inhoud.

Hoewel de platformen verschillende mechanismen hebben, zijn ze interconnectief. De auteurs stellen dat Spotify vaak de initiële populariteit genereert (via marketing en curatie), waarna TikTok deze nummers verder verspreidt via memetische templates (zoals dansuitdagingen), wat de levenscyclus van een hit verlengt maar mogelijk de oorspronkelijke streaming-populariteit beïnvloedt. Dit onderzoek benadrukt dat platformisering een dynamisch proces is waarbij platformen concurreren en samenwerken binnen een breder ecosysteem van culturele productie.