🤖 AI

Right to History: A Sovereignty Kernel for Verifiable AI Agent Execution

Dit artikel introduceert het 'Recht op Geschiedenis', een principe dat individuen een onaanpasbaar en verifieerbaar logboek van hun AI-agentacties garandeert, en implementeert dit via PunkGo, een Rust-kernel die Merkle-bomen, capabiliteitsisolatie en menselijke goedkeuring combineert om aan de eisen van de EU-AI-wet te voldoen.

Oorspronkelijke auteurs: Jing Zhang

Gepubliceerd 2026-02-25

📖 5 min leestijd🧠 Diepgaand

CC BY 4.0

Oorspronkelijke auteurs: Jing Zhang

Oorspronkelijk artikel gelicentieerd onder CC BY 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). ✨ Dit is een AI-gegenereerde uitleg van het onderstaande artikel. Het is niet geschreven of goedgekeurd door de auteurs. Raadpleeg het oorspronkelijke artikel voor technische nauwkeurigheid. Lees de volledige disclaimer

Stel je voor dat je een zeer slim, maar soms onvoorspelbaar assistent hebt die namens jou werkt. Hij schrijft e-mails, verandert bestanden, en belt externe diensten. Maar er is een groot probleem: wie kan bewijzen wat hij precies heeft gedaan?

Als je assistent per ongeluk je favoriete foto's verwijdert of een vreemde e-mail stuurt, heb je dan een onweerlegbaar bewijs? Of kan hij de geschiedenis gewoon "vergeten" of aanpassen?

Dit artikel introduceert een nieuw concept genaamd "Het Recht op Geschiedenis" (The Right to History) en bouwt een digitaal systeem, genaamd PunkGo, om dit recht te beschermen.

Hier is een uitleg in gewone taal, met behulp van een paar creatieve vergelijkingen:

1. Het Probleem: De "Vergeten" Assistent

Vandaag de dag werken AI-agenten vaak als een "zwarte doos". Ze doen dingen, maar er is geen onafhankelijk dagboek dat niet kan worden gewijzigd.

Vergelijking: Stel je voor dat je een butler hebt die je huis schoonmaakt. Als hij een vaas breekt, zegt hij: "Dat is niet gebeurd." Omdat er geen camera is en niemand zijn handtekening heeft gezet, heb je geen bewijs. In de digitale wereld is dit nog erger: een slimme AI kan zijn eigen logs (dagboeken) misschien zelfs wissen of aanpassen.

2. De Oplossing: Het "Onveranderlijke Dagboek" (PunkGo)

De auteurs hebben een systeem gebouwd dat fungeert als een onveranderlijk dagboek voor alles wat je AI-assistent doet. Ze noemen dit de "Sovereignty Kernel" (een kern van soevereiniteit).

De Vergelijking: Denk aan een glazen kist die in een betonnen muur is gemetseld.
- Zodra je AI-assistent iets doet (bijv. "Ik heb bestand X gewijzigd"), wordt dit direct in de glazen kist gegooid.
- Je kunt er niet bij om het eruit te halen of te veranderen.
- Maar iedereen kan er doorheen kijken en zien wat erin zit.
- Als iemand probeert de kist te breken, is het glas kapot en is het duidelijk dat er geknoeid is.

3. Hoe werkt het? Drie Magische Regels

Het systeem gebruikt drie slimme trucs om dit te bereiken:

A. De "Merkel-Bomen" (De Digitale Ketting)

In plaats van een gewoon dagboek, gebruikt het systeem een Merkel-boom (een cryptografische structuur).

Vergelijking: Stel je voor dat elke actie een steen is. Je legt de steen op een stapel. Zodra de stapel groeit, wordt er een speciale lijm gebruikt die elke steen aan de vorige en de volgende steen plakt.
Als je probeert een steen in het midden van de stapel te vervangen, breekt de lijm van alle stenen erbovenop. Je ziet het direct. Dit maakt het onmogelijk om de geschiedenis te vervalsen zonder dat iedereen het ziet.

B. De "Energie-Begroting" (De Muntstukken)

Om te voorkomen dat de AI te veel doet of de computer platlegt, krijgt elke agent een energie-begroting.

Vergelijking: Elke actie kost "brandstof" (zoals muntstukken). Als je agent 100 muntstukken heeft, kan hij maar 100 dingen doen.
Als hij probeert iets te doen dat niet mag, of als hij te veel vraagt, raken zijn muntstukken op en stopt hij. Dit voorkomt dat een gekke AI je hele computer platlegt.

C. De "Stopknop" met een Prijs (Human-in-the-loop)

Soms moet een mens ingrijpen. Als de AI iets risicovers wil doen (bijv. "Verwijder alle bestanden"), moet hij wachten op goedkeuring van de eigenaar.

Vergelijking: Stel je voor dat de AI een sleutel heeft die een deur opent, maar de deur zit op slot. De AI moet wachten tot jij (de eigenaar) de sleutel omdraait.
De slimme twist: Als de AI te vaak om toestemming vraagt voor dingen die hij niet mag doen (om te testen of hij er doorheen komt), moet hij muntstukken betalen voor elke vraag. Dit maakt het te duur voor een boze AI om te blijven proberen.

4. Waarom is dit belangrijk? (Het "Recht op Geschiedenis")

De auteurs zeggen: "Als jij recht hebt op je eigen data, heb je ook recht op een bewijs van wat er met die data is gebeurd."

Vergelijking: Vroeger dachten we: "Ik bezit mijn foto's." Nu, met AI, moeten we zeggen: "Ik bezit ook de geschiedenis van wat er met die foto's is gebeurd."
Dit is vooral belangrijk omdat wetten (zoals de EU AI Act) gaan eisen dat we kunnen bewijzen wat AI-systemen hebben gedaan. PunkGo zorgt ervoor dat je dit bewijs op je eigen computer kunt houden, zonder dat je afhankelijk bent van een grote tech-bedrijf.

5. Samenvatting in één zin

PunkGo is als een onverbreekbare, glazen dagboek dat op je eigen computer staat, dat elke actie van je AI-assistent vastlegt, beveiligt met cryptografische lijm, en ervoor zorgt dat je altijd kunt bewijzen wat er echt is gebeurd – zelfs als de AI zelf probeert te liegen.

Het is een manier om de macht terug te geven aan de mens: jij bent de baas, en je hebt het recht om te zien wat er in je naam is gedaan.

Titel: Right to History: Een Soevereiniteitskern voor Verifieerbare Uitvoering van AI-Agenten

Auteur: Jing Zhang (Onafhankelijk Onderzoeker, PunkGo Project)
Datum: Februari 2026

1. Het Probleem: De Accountability Gap

AI-agenten voeren steeds meer taken uit namens mensen (e-mails sturen, bestanden wijzigen, code draaien, API's aanroepen). Er bestaat echter geen systeem dat een vervalvrij, onafhankelijk verifieerbaar record biedt van wat deze agenten precies hebben gedaan, wie het heeft geautoriseerd en of ze binnen de toegestane grenzen bleven.

Regelgeving: Wetgeving zoals de EU AI Act vereist automatisch logging voor hoog-risico AI-systemen. Huidige systemen missen deze functionaliteit, wat een regelgevende aansprakelijkheid creëert.
Persoonlijke Hardware: De huidige regelgeving gaat uit van een centrale provider die logs beheert. Wanneer agenten op persoonlijke hardware draaien, ontbreekt deze provider. Wie garandeert dan dat de logs bestaan, compleet zijn en niet zijn gemanipuleerd?
Bestaande Tekortkomingen:
- Agent Contracts definiëren wat agenten mogen doen, maar registreren niet wat ze daadwerkelijk deden.
- AIOS plaatst de LLM (Large Language Model) als vertrouwde basis (TCB), wat onveilig is omdat LLM's niet deterministisch of formeel verifieerbaar zijn.
- OS-audittools (zoals auditd) werken op syscall-niveau en kunnen geen semantische koppeling maken met agent-acties.

2. De Kernconcepten: "Right to History"

Het paper introduceert het principe van het "Recht op Geschiedenis" (Right to History): individuen hebben het recht op een volledig, verifieerbaar en vervalvrij record van elke actie die een AI-agent namens hen op hun eigen hardware uitvoert. Dit is geen optionele functie, maar een architecturale verplichting.

Dit concept breidt Floridi's informatiethiek uit van "rechten op data over een persoon" naar "rechten op een record van computatiehandelingen namens een persoon".

3. Methodologie en Architectuur: PunkGo

Het paper presenteert PunkGo, een in Rust geschreven "sovereignty kernel" die de kloof tussen cryptografische auditing en agent-beheer overbrugt.

Architectuur (Drie Lagen):

Kernel Layer (TCB - Trusted Computing Base): De enige vertrouwde laag. Bevat de event log (Merkel-boom), energieleidraad, grenscontrole en auditbewijs. De kernel is een committer, geen executor.
Agent Layer: Voert reasoning en tool-uitvoering uit, maar moet alle acties indienen bij de kernel voor validatie en registratie.
Client Layer: Interface voor menselijke gebruikers (dashboard, goedkeuringen).

Belangrijkste Technische Componenten:

RFC 6962 Merkle Tree Audit Logs: Gebruikt voor tamper-evident logging. Elke actie wordt een event in een append-only log. Dit zorgt voor $O(\log n)$ inclusie- en consistentiebewijzen.
Capability-Based Isolation: Gebruikt het principe van "Least Privilege". Agenten hebben een writable_targets set (patroon + actie-type). Alles wat buiten deze set valt, wordt direct afgewezen.
Energie Budget Governance: Een economisch mechanisme om DoS-aanvallen en "probing" te voorkomen. Acties kosten energie; agenten hebben een budget.
Hold Mechanism (Menselijke Interventie): Voor risicovolle acties kan de kernel een hold_request triggeren. De agent stopt, de mens keurt goed of af, en er wordt een economische "commitment cost" (20% van het gereserveerde budget) in rekening gebracht bij afwijzing om misbruik te ontmoedigen.

4. Formeel Kader en Invarianten

Het paper formaliseert het systeem met vijf kern-invarianten, elk met een bewijsschets:

Append-Only (INV-1): De log kan alleen groeien, nooit worden gewijzigd of verwijderd. Gewijzigde events breken de Merkle-root.
Completeness (INV-2): Elke actie die de grenscontrole passeert en voldoende energie heeft, wordt geregistreerd (of als hold_request of als resultaat).
Integrity (INV-3): De Merkle-root commit exact de huidige inhoud van de log. Derden kunnen onafhankelijk verifiëren of een event bestaat en of de log consistent is.
Boundary Enforcement (INV-4): Agenten kunnen geen acties uitvoeren buiten hun gedeclareerde writable_targets.
Energy Conservation (INV-5): Agenten kunnen nooit meer energie consumeren dan hun toewijzing. Dit voorkomt dat een agent het systeem verlamt.

Bedreigingsmodel:

Level 1 (Untrusted Agents): Volledig beschermd door de invarianten.
Level 2 (Privileged Platform Adversary): De kernel vertrouwt op de hardware en het besturingssysteem. Bescherming tegen een root-gebruiker die de kernel stopt of de database manipuleert, vereist toekomstige integratie met TEE's (Trusted Execution Environments zoals SGX/TDX).

5. Resultaten en Evaluatie

Het PunkGo-kernel is geïmplementeerd en getest op een Intel Core i7-14700K met Windows 11.

Invariant Validatie: Alle vijf invarianten bleken te gelden onder adversarische tests (bijv. pogingen tot log-manipulatie, budget-uitputting en grensoverschrijdingen werden succesvol gedetecteerd en geblokkeerd).
Prestaties:
- Latentie: Mediaan van < 1,3 ms per actie (inclusief validatie, energiereservering en log-schrijven).
- Throughput: Ongeveer 400 acties per seconde (sequentiële commits).
- Bewijsgrootte: Een inclusiebewijs voor 10.000 log-items is slechts 448 bytes (14 hashes).
Vergelijking met AIOS: PunkGo verschilt fundamenteel door de LLM niet als TCB te gebruiken en door cryptografische bewijzen te leveren, terwijl AIOS geen audit-log heeft.

6. Betekenis en Bijdragen

Dit paper biedt een fundamentele verschuiving in hoe we AI-agenten benaderen:

Van "Toestemming" naar "Verificatie": Het verschuift de focus van het definiëren van wat agenten mogen doen (contracten) naar het onweerlegbaar vastleggen van wat ze deden.
Regelgevende Compliance: Het biedt een technische oplossing voor de EU AI Act vereisten voor logging en menselijke toezicht, specifiek voor de groeiende markt van lokale/persoonlijke AI-agenten.
Soevereiniteit: Het stelt de mens weer centraal als de eigenaar van de computatiegeschiedenis, in plaats van de agent of een externe provider.
Architecturale Innovatie: Het combineert de cryptografische sterkte van Certificate Transparency met capability-based security en economische governance in een enkel, lichtgewicht kernel.

Conclusie:
PunkGo bewijst dat het mogelijk is om een verifieerbare, tamper-evident audit trail te bouwen voor AI-agenten zonder de prestaties te offeren. Het "Recht op Geschiedenis" wordt hiermee niet alleen een juridisch concept, maar een realiseerbare technische architectuur.