A debate game about societal impacts of Artificial Intelligence

Dit paper introduceert een gratis debatspel dat de gemeenteraad simuleert om de publieke kennis over AI te vergroten en argumentatievaardigheden te ontwikkelen, wat blijkt uit de positieve resultaten van de eerste sessies.

De kern

Stel je voor dat je een klaslokaal binnenstapt, maar in plaats van een gewone les, ga je een spel spelen. Een spel waarbij je niet je eigen mening mag geven, maar de rol moet spelen van iemand anders. Dit is precies wat Carole Adam en Cédric Lauradoux hebben bedacht: een debatspel over kunstmatige intelligentie (AI) dat leerlingen leert om kritisch na te denken over technologie.

Hier is een uitleg in simpele taal, met wat creatieve vergelijkingen om het duidelijk te maken.

🎭 De Verhaallijn: De Burgemeester en de Robots

Het spel speelt zich af in een gemeenteraad. Er is een groot probleem (bijvoorbeeld een virusuitbraak, net als tijdens de coronacrisis). Een slimme tech-bedrijfje komt langs met drie "oplossingen" die allemaal AI gebruiken. De leerlingen moeten als gemeenteraadsleden beslissen: welke oplossing kiezen we?

De drie opties zijn als drie verschillende gerechten in een restaurant, elk met zijn eigen smaak en risico's:

1. Eye'Wana (De Big Brother): Een leger camera's en drones met gezichtsherkenning die mensen straffen als ze regels overtreden. Vergelijking: Een onzichtbare politieagent die overal bij je staat.
2. Wana'Like (De Vriendelijke Tipgever): Een app die je vertelt waar je veilig kunt gaan wandelen en geeft je kortingsbonnen. Vergelijking: Een slimme vriend die je vertelt waar het rustig is, maar wel je favoriete muziek en foto's kent.
3. Wana'Pass (De Gezondheidsbewaker): Een paspoort dat je gezondheid meet en bepaalt hoeveel je mag bewegen. Vergelijking: Een slimme horloge dat je beloning geeft als je gezond bent, maar je beperkt als je ziek bent.

🎲 De Regels: Speel een Rol, niet jezelf

Het meest bijzondere aan dit spel is dat de leerlingen niet mogen zijn wie ze zijn. Ze krijgen willekeurig een rolkaart:

• De Centrales: Mensen met weinig tijd, veel geld, die snel willen zijn.
• De Alters: Jonge ecologen die sceptisch zijn over nieuwe tech.
• De Seniors: Ouderen die bang zijn om hun onafhankelijkheid te verliezen.
• De Futuristen: Tech-liefhebbers die alles willen, maar weinig geld hebben.
• De Verre: Mensen die ver buiten de stad wonen en veel reizen.

De metafoor: Stel je voor dat je een acteur bent die een toneelstuk speelt. Als je de rol van een boze ouder speelt, moet je boos argumenteren, zelfs als jij zelf heel aardig bent. Dit is de kracht van het spel: door een rol te spelen, durven leerlingen makkelijker te praten over onderwerpen die ze normaal misschien te spannend vinden. Ze leren dat er veel verschillende kanten aan een verhaal zitten.

⚖️ Het Spelverloop: Een weegschaal van argumenten

Het spel duurt ongeveer anderhalf uur en loopt als volgt:

1. De Voorstelling: De docent legt de drie oplossingen uit.
2. De Groepsdiscussie: In hun groepjes (bijv. alle "Seniors" bij elkaar) bespreken ze: "Wat vinden wij van deze oplossing?" Ze geven punten voor en tegen.
3. De Stemming: Ze stemmen eerst op wat ze persoonlijk leuk vinden, en dan op wat hun rol zou kiezen.
4. Het Grote Debat: Alle groepen komen samen. Ze moeten elkaar overtuigen. De "Futuristen" moeten de "Seniors" overtuigen dat de technologie veilig is, en andersom.
5. De Afrekening: Uiteindelijk wordt er gestemd. Vaak wint de oplossing die het meest "veilig" of "efficiënt" klinkt, zelfs als de leerlingen die oplossing zelf niet leuk vinden.
6. Het Nagesprek (Debriefing): Dit is het belangrijkste deel. De docent legt uit wat er echt gebeurt in de wereld. "Kijk, die camera's bestaan al in China. Die app bestaat al in Frankrijk." Ze bespreken: wat is privacy? Wat is veiligheid?

🧠 Wat leren de leerlingen eigenlijk?

Het doel is niet om te leren hoe je een computerprogrammeert (dat is te moeilijk voor dit spel). Het doel is om burgerschap te leren.

• De "Soft Skills": Net als bij een sportteam, leren ze luisteren naar de tegenpartij, hun argumenten helder maken en samen een besluit nemen.
• De "Rode Loper": Ze leren dat AI niet magisch is. Het is een tool die soms fouten maakt, soms vooroordelen heeft en soms je privacy schendt.
• De "Waarschuwingsteken": Ze leren dat er vaak geen perfecte oplossing is. Soms moet je kiezen tussen veiligheid en vrijheid. Dat is een moeilijke keuze, maar een die we allemaal moeten maken.

📊 Wat zeggen de resultaten?

De auteurs hebben het spel uitgetest met honderden leerlingen.

• Het was leuk: De leerlingen vonden het spannend om te debatteren.
• Het was leerzaam: Ze voelden zich meer kritisch over technologie. Ze zeiden: "Ik wil me meer gaan verdiepen in AI" of "Ik ga nadenken over wat ik online doe."
• Het was realistisch: Ze merkten op dat er geen "goede" of "foute" oplossing is, maar dat alles afhangt van wat je belangrijk vindt.

🏁 Conclusie

Dit spel is als een veilige proefomgeving. Net zoals piloten in een simulator oefenen voor een crash, oefenen leerlingen in dit spel voor de echte wereld. Ze leren dat AI overal is, dat het niet altijd eerlijk is, en dat zij het recht hebben om te beslissen of ze die technologie willen gebruiken.

Het is een manier om te zeggen: "Wees niet bang voor de robot, maar wees wel slim genoeg om te weten wat hij doet."

Technische samenvatting

Technische Samenvatting: Een spel-debat over de maatschappelijke impact van AI

Auteurs: Carole Adam (LIG, Univ. Grenoble-Alpes) en Cédric Lauradoux (INRIA Privatics, Univ. Grenoble-Alpes).
Doel: Het ontwikkelen en evalueren van een "serious game" (spel-debat) om het grote publiek, en specifiek middelbare scholieren, bewust te maken van de maatschappelijke, ethische en privacy-gerelateerde impact van kunstmatige intelligentie (AI).

---

1. Het Probleem

• Omvang en Onwetendheid: AI is alomtegenwoordig in het dagelijks leven (van CV-selectie tot autonome voertuigen), maar het grote publiek heeft weinig kennis over de werking, datagebruik, gebrek aan objectiviteit en de kwetsbaarheid van deze systemen.
• Risico's: Er bestaat een risico op schending van privacy, vooroordelen in algoritmen, en globale surveillance. Burgers worden vaak geconfronteerd met zwart-witbeelden in de media (AI als redder of vernietiger) zonder de nuance van de technologie te begrijpen.
• Onderwijslacune: Hoewel UNESCO aanbeveelt dat burgers een basisbegrip van AI-algoritmen moeten hebben om geïnformeerde keuzes te maken, ontbreekt dit in het reguliere onderwijs. Bestaande cursussen (zoals MOOCs) zijn vaak te passief of te technisch voor een breed publiek.
• Noodzaak: Er is behoefte aan een actieve pedagogische aanpak die burgers in staat stelt om de afweging tussen voordelen en risico's van nieuwe technologieën te maken en kritisch na te denken over het toevertrouwen van persoonlijke data.

2. Methodologie

De auteurs hebben een spel-debat ontworpen en geïmplementeerd in samenwerking met de wetenschapsmediatie-organisatie L'Arbre des Connaissances.

• Spelconcept: Een simulatie van een gemeenteraad die moet kiezen tussen drie door een bedrijf (Sowana) voorgestelde AI-oplossingen om een epidemie (gebaseerd op COVID-19) te bestrijden.
• Rolverdeling: Deelnemers (20-30 studenten) worden willekeurig toegewezen aan een van de vijf stereotiepe rollen om perspectiefwisseling te bevorderen:
  1. Centrales: Stedelijke werkers met weinig tijd, focus op mobiliteit.
  2. Alters: Jongeren met ecologische/altermondialistische waarden, sceptisch over nieuwe tech.
  3. Senioren: Gepensioneerden, focus op autonomie.
  4. Futuristen: Jonge, tech-lievende maar minder welvarende gebruikers.
  5. Verdwenen (Lointains): Mensen die buiten de stad wonen en veel reizen.
• De Oplossingen:
  1. Eye'Wana: Video-surveillance met gezichtsherkenning en drones voor automatische bestraffing.
  2. Wana'Like: Een app die op basis van sociale media-profielen minder drukke plekken aanbeveelt (met kortingsbonnen).
  3. Wana'Pass: Een gezondheids-paspoort met punten, gekoppeld aan medische dossiers en sensoren.
• Verloop van de sessie (ca. 90 minuten):
  1. Toewijzing van rollen.
  2. Presentatie van de agenda en de drie oplossingen.
  3. Groepsdiscussie per rol over voor- en nadelen.
  4. Scoretoekenning (5 punten verdelen over de oplossingen).
  5. Open debat tussen de groepen om meningen te beïnvloeden.
  6. Herziening van scores en definitieve stemming.
  7. Debriefing: Cruciale fase om de spelervaring te relateren aan de realiteit, technische concepten te verduidelijken en ethische vragen te bespreken.
• Evaluatiemethoden:
  • Kwantitatief: Papieren vragenlijsten direct na de sessie (81 respondenten in 5 sessies).
  • Kwalitatief: Open vragen over gevoelens, favoriete aspecten en kritiek.
  • Peer-review: Feedback van docenten en onderzoekers.
  • Data-analyse: Geautomatiseerde verwerking van de data met Python-scripts.

3. Belangrijkste Bijdragen

• Pedagogisch Instrument: Een gratis, open-source spel-debat dat docenten (zonder technische achtergrond) in staat stelt om complexe AI-thema's op een toegankelijke manier te behandelen.
• Ontwikkeling van "Soft Skills": Het spel richt zich niet op technische kennis ("hard skills"), maar op het ontwikkelen van argumentatie, actief luisteren, kritisch denken en het vermogen om vanuit een ander perspectief te redeneren.
• Kader voor Evaluatie: Het introduceert een gestructureerd beoordelingskader (geïnspireerd door Castelluccia & Métayer) met zes criteria: Effectiviteit, Impact op vrijheden, Privacy, Kosten (economisch/ecologisch), Toegankelijkheid/Discriminatie en Risico op fouten.
• Realistische Scenario's: Het gebruik van een epidemie als context maakt de afwegingen tussen veiligheid en privacy direct en herkenbaar voor de deelnemers.

4. Resultaten

De analyse van de 81 vragenlijsten en feedback levert de volgende inzichten op:

• Betrokkenheid: Het spel wordt zeer positief ontvangen (gemiddelde score 8/10 voor interesse). Deelnemers geven aan zich sterk betrokken te voelen (77/81).
• Rolvervulling: Hoewel de identificatie met de toegewezen rol gemiddeld slechts 5/10 is (vanwege stereotypen), lukt het 8/10 van de deelnemers om de rol goed te spelen. Dit bevestigt dat het doel (perspectiefwisseling) wordt bereikt zonder dat men de rol moet "zijn".
• Leren en Reflectie:
  • Deelnemers geven aan dat het spel hen vooral aan het denken heeft gezet (7/10), maar minder dat ze concrete technische kennis hebben opgedaan (6/10). Dit bevestigt de focus op "soft skills" en kritisch denken.
  • Het spel stimuleert de wens om verder te debatteren (20/40) en meer te leren over AI (18/40).
• Besluitvorming: Er is een opvallend verschil tussen de persoonlijke voorkeur van deelnemers (die vaak de app-oplossing Wana'Like prefereerden) en de uitkomst van de gemeenteraad (waar vaak de surveillance-oplossing Eye'Wana won). Dit toont aan dat deelnemers succesvol kunnen argumenteren voor een standpunt dat niet hun persoonlijke voorkeur is.
• Feedbackpunten: Enkele deelnemers vonden het gebrek aan een "goed antwoord" frustrerend, wat echter als een leerdoel wordt gezien: maatschappelijke problemen hebben vaak geen perfecte oplossing. Ook werd er om meer tijd voor debat gevraagd.

5. Betekenis en Conclusie

Dit onderzoek toont aan dat spel-debatten een effectieve methode zijn om burgers, en met name jongeren, te sensibiliseren voor de ethische en maatschappelijke implicaties van AI.

• Maatschappelijke Impact: Het spel helpt bij het bestrijden van desinformatie en het creëren van een kritische houding ten opzichte van technologische beloften. Het benadrukt dat burgers bewust moeten kiezen welke technologieën ze accepteren en welke data ze delen.
• Toepasbaarheid: Het instrument is schaalbaar en kan worden aangepast voor verschillende thema's (vervoer, gezondheid, etc.) en doelgroepen (van middelbare scholen tot universitaire studenten).
• Toekomstperspectief: De auteurs pleiten voor het uitbreiden van dit type activiteit in het onderwijs om toekomstige burgers voor te bereiden op een wereld waarin AI-algoritmes steeds meer beslissingen nemen. Het spel fungeert als een brug tussen techniek en samenleving, waarbij de nadruk ligt op democratische besluitvorming en ethische afwegingen.