Mapping research on Indigenous peoples, traditional knowledge, and biodiversity conservation in the Amazon: gaps and Indigenous knowledge co-production

Deze bibliometrische analyse van 94 studies over biodiversiteitsbehoud in de Amazone toont aan dat, hoewel inheemse kennis wordt erkend, inheemse volkeren nog steeds ondervertegenwoordigd zijn als medeauteurs en partners, wat een dringende noodzaak aangeeft voor het overstappen van louter documentatie naar eerlijke co-productie en leiderschap.

De kern

De Onzichtbare Hoofdkarakters: Een Verhaal over Inheemse Volkeren en de Amazone

Stel je de Amazone voor als een enorme, levende bibliotheek. In deze bibliotheek staan niet alleen boeken over bomen en dieren, maar ook de wijsheid van duizenden jaren die door inheemse volkeren is bewaard. Ze kennen de namen van elke plant, weten waar de dieren wonen en begrijpen hoe het bos "ademhaalt".

Dit wetenschappelijk artikel is als een spiegel die we voor deze bibliotheek hebben gehouden. De auteurs keken naar duizenden wetenschappelijke artikelen (onderzoeken) die over de Amazone zijn geschreven tussen 1997 en 2025. Ze wilden weten: Wie schrijft deze boeken? En wie krijgt er eer voor?

Hier is wat ze ontdekten, vertaald in een simpel verhaal:

1. De "Gastheer" vs. De "Chef-koks"

Stel je voor dat je een prachtig diner organiseert in een prachtig huis (de Amazone). De inheemse volkeren zijn de gastheren die al eeuwenlang weten hoe je het beste eten bereidt en hoe je de tuin onderhoudt.

Maar als je kijkt naar de menukaarten (de wetenschappelijke artikelen), zie je dat de chef-koks bijna altijd uit het buitenland komen (vooral uit landen zoals de VS, het VK en Spanje).

• Het probleem: De chefs komen, koken een gerecht met ingrediënten van de gastheren, en zetten hun eigen naam op het menu. De gastheren helpen in de keuken, maar staan niet op de cover van het kookboek.
• De cijfers: In slechts 6,4% van de onderzoeken stond een inheems persoon als medeauteur. Dat is alsof je een feestje geeft, maar niemand van de familie mag op de foto.

2. Waar kijken ze naar? (En wat laten ze over?)

De onderzoekers keken ook naar waar de chefs hun ogen op hielden.

• De favorieten: Ze kijken vooral naar grote, schattige of nuttige dingen: bomen, apen, vogels en vissen. Dit is als een fotograaf die alleen maar foto's maakt van de bloemen in de tuin, maar de grond eronder en de insecten die daar leven, negeert.
• De gemiste kans: Ze kijken bijna niet naar de "onderwater-wereld" (rivieren en meren) of kleine dieren zoals insecten en amfibieën. Maar voor inheemse volkeren is de rivier net zo belangrijk als het bos! Het is alsof je een auto bekijkt, maar alleen de wielen en de motorkap, en de motor eronder volledig negeert.

3. Wat doen de inheemse volkeren eigenlijk?

De studie laat zien dat inheemse volkeren niet alleen "informatie geven", maar echte hoeders zijn.

• De Wacht: Ze houden constant de wacht (monitoring). Ze weten wie er komt, welke dieren er verdwijnen en of het bos gezond is.
• De Kennis: Ze hebben een enorme schatkist aan kennis over medicinale planten en hoe je land duurzaam gebruikt.
• Het Resultaat: Waar ze wonen, is het bos vaak gezonder dan elders. Ze zijn de echte bewakers van de natuur.

4. De Stemmen van de Hoofdkarakters

Het meest bijzondere aan dit artikel is dat de auteurs niet alleen keken naar cijfers, maar ook praatten met inheemse onderzoekers zelf. Ze lieten hen vertellen wat ze ervan vonden.

Een inheems onderzoeker zei het zo: "Wetenschap wordt vaak gedaan 'over' ons, niet 'met' ons."

• De metafoor: Het is alsof iemand je verhaal vertelt terwijl jij in de hoek staat, en hij krijgt daar geld en roem voor. De inheemse volkeren zeggen: "Wij willen niet alleen de onderwerp zijn van het verhaal. Wij willen de schrijvers zijn."
• Ze willen dat de wetenschap terugkomt bij de gemeenschap, in begrijpelijke taal, en dat ze zelf beslissen wat er met hun kennis gebeurt.

5. Wat is de boodschap?

De conclusie is helder als een zonneschijn door het bladerdak:
Om de Amazone echt te redden, moeten we stoppen met alleen maar kijken naar de kennis van inheemse volkeren. We moeten hen de leiding geven.

• Van "Extraction" naar "Samenwerking": In plaats van kennis "weg te halen" (zoals goud delven), moeten we samenwerken.
• Gelijke Partners: Wetenschappers uit het Westen en inheemse volkeren moeten aan dezelfde tafel zitten, met dezelfde rechten en dezelfde naam op de papieren.
• De Toekomst: Als we dit doen, wordt de wetenschap niet alleen eerlijker, maar ook veel slimmer. Want wie beter het bos kent dan de mensen die er al duizenden jaren leven?

Kortom: De Amazone heeft een enorme bibliotheek vol met kennis. Het is tijd dat de auteurs van die boeken eindelijk op de cover staan, en dat we samen een nieuw, beter verhaal schrijven voor de planeet.

Technische samenvatting

Titel: Mapping research on Indigenous peoples, traditional knowledge, and biodiversity conservation in the Amazon: gaps and Indigenous knowledge co-production
(Het in kaart brengen van onderzoek over inheemse volken, traditionele kennis en biodiversiteitsbehoud in de Amazone: lacunes en co-productie van inheemse kennis)

1. Het Probleem

Inheemse volken spelen een centrale rol in het behoud van biodiversiteit en het beheer van ecosystemen in de Amazone, gedreven door complexe systemen van traditionele ecologische kennis. Ondanks deze erkenning in beleidskaders en internationale overeenkomsten, blijft hun participatie in de daadwerkelijke productie van wetenschappelijke kennis beperkt. Er bestaat een kloof tussen de erkenning van inheemse bijdragen en hun daadwerkelijke vertegenwoordiging als onderzoekers en auteurs in de literatuur. De huidige wetenschappelijke productie wordt vaak gedomineerd door instituties uit het 'Global Noorden', wat leidt tot epistemische ongelijkheid en een extractieve benadering waarbij kennis wordt verzameld zonder adequate terugkoppeling of leiderschap van de inheemse gemeenschappen zelf.

2. Methodologie

De auteurs voerden een bibliometrische analyse uit, aangevuld met een participatieve benadering:

• Dataverzameling: Er werden 94 originele onderzoeksartikelen geanalyseerd die tussen 1997 en 2025 zijn gepubliceerd in de databases Scopus en Web of Science.
• Zoekstring: (Indigenous AND Biodiversity AND Conservation AND Amazon*).
• Analyse-aspecten: De studies werden geëvalueerd op tijdsgebonden trends, geografische distributie, institutionele leiderschap, co-auteurschap van inheemsen, focus op ecosystemen en taxa, en de toegekende bijdragen van inheemse gemeenschappen.
• Participatieve component: Een kwalitatieve fase werd geïntegreerd waarbij inheemse onderzoekers (van de Panará, Sateré-Mawé, Kumaruara en Kuikuro volkeren) de voorlopige resultaten becommentarieerden. Dit diende om de interpretatie te verrijken met levende ervaringen en om de analyse te transformeren tot een proces van kennisco-productie.
• Statistische analyse: Data-analyse vond plaats in RStudio (versie 4.4.0) met behulp van de pakketten Bibliometrix/Biblioshiny.

3. Belangrijkste Resultaten

• Tijdsgebonden trends: De wetenschappelijke productie nam toe na 2010, met een piek in 2024. Deze groei correleert met internationale beleidsmomenten (zoals de Nagoya-protocollen en COP16), maar de groei is niet lineair en werd tijdelijk belemmerd door de pandemie en verzwakking van milieubeleid in Brazilië (2019-2021).
• Geografische verdeling: De meeste studies werden uitgevoerd in Brazilië (n=26), Ecuador (n=25) en Peru (n=22). Echter, de academische leiderschap (auteurschap en affiliaties) is sterk geconcentreerd in het Global Noorden (VS, VK, Spanje), terwijl de studies plaatsvinden in het Global Zuiden.
• Co-auteurschap: Inheemse co-auteurschap werd slechts in 6,4% van de studies aangetroffen. Dit toont een enorme discrepantie aan tussen de centrale rol van inheemse volken in het veld en hun vertegenwoordiging in de academische publicaties.
• Bijdragen van inheemse gemeenschappen: De literatuur identificeerde vier hoofdcategorieën van bijdragen:
  1. Gemeenschapsgebaseerd monitoring en beheer (41,48%).
  2. Culturele praktijken en traditionele ecologische kennis (38,19%).
  3. Beheer en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen (19,14%).
  4. Habitatbehoud en restauratie (de minst gedocumenteerde categorie).
• Taxa en ecosystemen: Planten (42,5%), zoogdieren (29,9%) en vissen (10,3%) zijn het meest onderzocht. Aquatische ecosystemen, insecten, amfibieën en reptielen zijn ondervertegenwoordigd, ondanks hun ecologische en culturele belang voor inheemse gemeenschappen.
• Institutionele leiderschap: De belangrijkste instituties zijn het INPA en UEA (Brazilië), gevolgd door Europese en Noord-Amerikaanse universiteiten (bijv. Universiteit van Barcelona, University of East Anglia).

4. Bijdragen en Inzichten

De studie levert drie cruciale bijdragen:

1. Kwantificering van ongelijkheid: Het biedt harde data over de epistemische en institutionele asymmetrieën in het Amazone-onderzoek, waarbij wordt aangetoond dat inheemse volken vaak als "onderwerp" van studie worden behandeld in plaats van als medeproducenten van kennis.
2. Participatieve validatie: Door inheemse onderzoekers direct te betrekken bij de interpretatie van de data, wordt de analyse verrijkt met perspectieven die vaak ontbreken in traditionele bibliometrie. Inheemse auteurs beschrijven de huidige situatie als "wetenschappelijk kolonialisme" en roepen op tot een verschuiving van een extractieve naar een collaboratieve logica.
3. Identificatie van lacunes: De studie benadrukt de noodzaak om meer onderzoek te doen naar aquatische ecosystemen en onderbelichte taxonomische groepen, evenals de urgentie om inheemse leiderschap in de wetenschap te versterken.

5. Betekenis en Conclusie

De studie concludeert dat hoewel inheemse kennis wordt erkend als essentieel voor biodiversiteitsbehoud, de wetenschappelijke praktijk nog niet is omgezet in eerlijke partnerschappen. Om effectieve en rechtvaardige conservatiestrategieën te ontwikkelen, moet de wetenschap overstappen van het documenteren van inheemse kennis naar het ondersteunen van inheemse leiderschap en het co-produceren van kennis.

De auteurs pleiten voor:

• Het implementeren van de CARE-principes (Collective Benefit, Authority to Control, Responsibility, Ethics) voor inheemse datagovernance.
• Het opbouwen van structurele capaciteit voor inheemse onderzoekers in het Global Zuiden.
• Het garanderen dat onderzoeksvragen voortkomen uit de behoeften van de gebieden en dat resultaten in toegankelijke formaten terugkeren naar de gemeenschappen.

Kortom, de studie fungeert als een kritische reflectie en een oproep tot actie om de epistemische ongelijkheid in de Amazone-biodiversiteitswetenschap aan te pakken en een inclusievere, ethisch verantwoorde wetenschap te bevorderen.