Electroconvulsive Therapy during the COVID-19 Pandemic: Nationwide Data from Denmark

Deze studie toont aan dat de electroconvulsieve therapie (ECT) in Denemarken tijdens de COVID-19-pandemie tijdelijk daalde in de eerste lockdown, maar daarna veerkrachtig bleef, wat benadrukt dat de toegang tot deze levensreddende behandeling bij toekomstige crises moet worden beschermd.

De kern

De Schoktherapie en de Corona-Storm: Een Verhaal uit Denemarken

Stel je voor dat het gezondheidszorgsysteem een groot, drukke spoorwegnet is. De treinen zijn de behandelingen voor mensen met ernstige psychische problemen, en Elektroconvulsieve Therapie (ECT) is de speciale, snelle reddingstrein die er is voor de meest kritieke passagiers. Zonder deze trein kunnen sommige mensen in levensgevaar komen.

Toen de Corona-pandemie in 2020 toesloeg, was het alsof er een enorme storm over het land trok. In veel landen werden de stations gesloten of werden de treinen vertraagd, ook voor de psychische zorg. Maar hoe erg was dat precies in Denemarken? Dat hebben wetenschappers onderzocht door naar alle treinen te kijken die tussen september 2019 en mei 2025 reden.

Hier is wat ze ontdekten, vertaald in alledaags taal:

1. De eerste schok: Een tijdelijke stilstand
Toen de eerste lockdown in maart 2020 begon, gebeurde er iets vreemds. De "reddingstrein" voor ECT kwam bijna tot stilstand. Het was alsof de machinist plotseling de remmen had ingetrokken uit angst voor de storm.

• Het gevolg: Er werden ongeveer 1.366 behandelingen gemist in die eerste periode. Dat zijn 1.366 mensen die hadden kunnen profiteren van deze hulp, maar die het even niet kregen.

2. De herstelkweek: Geen blijvende schade
Maar hier komt het goede nieuws: de schade was niet blijvend. De onderzoekers deden een rekensommetje. Als ze die 1.366 gemiste behandelingen terugrekenen naar het totaal van 2020, bleek het totale aantal behandelingen dat jaar bijna gelijk te liggen aan de jaren ervoor (2019) en erna (2022).

• De analogie: Het was alsof een trein even in een tunnel verdween, maar toen hij er weer uit kwam, reed hij gewoon weer op volle snelheid. De dienstregeling werd even verstoord, maar het spoor werd niet afgebroken.

3. De volgende stormen: De trein rijdt door
Tijdens de tweede en derde lockdowns (de volgende golven van de pandemie) was er geen enkel probleem meer. De "reddingstrein" reed toen gewoon door, alsof er niets aan de hand was. Het systeem had geleerd om zich aan te passen.

Wat betekent dit voor de toekomst?
De boodschap van dit onderzoek is duidelijk: De hulp was even onderbroken, maar het systeem is veerkrachtig.

De onderzoekers zeggen echter: "Als er ooit weer een grote storm komt, moeten we zorgen dat de reddingstrein nooit stopt, zeker niet in het begin." ECT is een levensreddende behandeling voor mensen die het zwaarst hebben. Het is belangrijk dat we in de toekomst zorgen dat deze trein altijd op tijd vertrekt, zelfs als de rest van de wereld in paniek raakt.

Kortom: De corona-pandemie gaf een tijdelijke klap aan de psychische zorg in Denemarken, maar de hulpverlening wist zich te herstellen. De les voor morgen is: zorg dat de levensreddende hulp altijd doorgaat, ook als de wereld even stilvalt.

Technische samenvatting

Technische Samenvatting

Probleemstelling
De COVID-19-pandemie had een ingrijpende impact op gezondheidszorgsystemen wereldwijd, inclusief de psychiatrische zorg. Hoewel er uit verschillende landen rapporten kwamen over een daling in het gebruik van elektroconvulsieve therapie (ECT) – een levensreddende interventie voor ernstige psychische aandoeningen – ontbrak het aan robuuste, landelijke data om deze trends kwantitatief te onderbouwen. Er was behoefte aan een gedetailleerd inzicht in de omvang en duur van eventuele verstoringen in de ECT-voorziening tijdens de pandemie.

Methodologie
De auteurs voerden een observationeel onderzoek uit met behulp van data uit het Deense Nationale Patiëntenregister (Danish National Patient Register).

• Dataomvang: Het onderzoek bestreek alle ECT-behandelingen die in Denemarken werden uitgevoerd in de periode van september 2019 tot mei 2025.
• Analyse: Wekelijkse aantallen behandelingen werden gevisualiseerd en geanalyseerd in relatie tot de drie nationale COVID-19-lockdowns.
• Doel: Het beschrijvend beoordelen van veranderingen in het gebruik van ECT en het kwantificeren van eventuele onderbrekingen in de zorgverlening.

Belangrijkste Bijdragen

• Unieke dataset: Dit is een van de eerste studies die gebruikmaakt van complete landelijke registerdata om de impact van de pandemie op ECT te evalueren, in plaats van zich te baseren op steekproeven of rapportages uit enkele centra.
• Kwantificering van "gemiste" zorg: De studie introduceert een post-hoc schattingsmethode om het aantal "gemiste" behandelingen te berekenen, wat een concreet beeld geeft van de zorgachterstand die door de pandemie is ontstaan.
• Tijdsgebonden analyse: Door de data te koppelen aan specifieke lockdownperiodes, kan worden onderscheiden tussen tijdelijke verstoringen en structurele dalingen in de zorgcapaciteit.

Resultaten

• Eerste Lockdown (11 maart – 18 mei 2020): Er werd een aanzienlijke daling waargenomen in het aantal ECT-behandelingen in de weken voorafgaand aan en tijdens de eerste lockdown.
• Kwantificering van de achterstand: Een post-hoc schatting wees uit dat er tijdens de initiële fase van de pandemie in 2020 ongeveer 1.366 behandelingen werden gemist.
• Totaalvolume: Wanneer deze gemiste behandelingen worden opgeteld bij de daadwerkelijk uitgevoerde 27.033 behandelingen in 2020, komt het gecorrigeerde totaal dicht in de buurt van de jaarlijkse volumes van 2019 en 2022. Dit suggereert dat de daling een tijdelijke onderbreking was en geen langdurige afname van de totale behoeften of capaciteit.
• Tweede en Derde Lockdown: In tegenstelling tot de eerste lockdown, bleef de ECT-activiteit tijdens de tweede en derde lockdown grotendeels onaangetast.

Betekenis en Conclusie
De bevindingen tonen aan dat de ECT-voorziening in Denemarken tijdens de vroege fase van de pandemie tijdelijk werd gereduceerd, maar daarna veerkrachtig bleek en snel herstelde. De studie benadrukt dat ECT een kritieke rol speelt bij de behandeling van ernstige psychische ziekten en dat onderbrekingen in de zorg ernstige gevolgen kunnen hebben.

Voor toekomstige pandemieën wordt geadviseerd om tijdige toegang tot ECT, met name in de vroege fasen van een crisis, expliciet te prioriteren en te beschermen. De studie levert bewijs dat systemen in staat zijn om te herstellen, maar dat proactieve maatregelen nodig zijn om de initiële schok op de zorgverlening te minimaliseren.