Mental health and educational attainment: Replicating diminishing associations in an England cohort

Deze studie bevestigt in een Engelse cohort dat de prestatiekloof tussen leerlingen met een ADHD- of internaliserende stoornis en hun leeftijdsgenoten in de loop der tijd kleiner wordt, maar sluit een eerdere leeftijd bij eerste diagnose uit als verklaring voor dit fenomeen.

De kern

🧠 De Grote Vraag: Wordt het makkelijker om te slagen met een mentale uitdaging?

Stel je voor dat school als een marathon is. Voor de meeste lopers is dit een zware, maar haalbare tocht. Voor kinderen met mentale gezondheidsproblemen (zoals ADHD of angst/depresie) was deze marathon in het verleden vaak een zware bergwandeling met een zware rugzak. Ze moesten veel harder werken om op hetzelfde niveau te komen als hun vrienden zonder rugzak.

Maar een onderzoek uit Noorwegen deed een vreemde ontdekking: De berg lijkt minder steil te worden. Kinderen met deze rugzakken halen hun diploma's steeds vaker op hetzelfde niveau als hun vrienden. De afstand (de "attainment gap") wordt kleiner.

De vraag voor dit nieuwe onderzoek was: Geldt dit ook in Engeland? En waarom gebeurt dit?

---

🔍 Het Onderzoek: Een Spiegelbeeld van Noorwegen

De onderzoekers in Engeland (Londen) hebben precies hetzelfde gedaan als de Noorse collega's. Ze keken naar een enorme lijst met data van bijna 150.000 leerlingen die tussen 1993 en 2003 geboren zijn. Ze keken naar twee dingen:

1. Kregen ze een diagnose (ADHD of een interne stoornis zoals angst/depresie)?
2. Hoe scoorden ze op hun eindexamen (op hun 15e of 16e)?

Het resultaat: Ja! Het verhaal uit Noorwegen klopt ook in Engeland.

• Vroeger (in de jaren '90) hadden kinderen met een diagnose gemiddeld veel lagere cijfers.
• Later (in de jaren 2010) halen kinderen met dezelfde diagnose steeds betere cijfers. De kloof tussen hen en de andere kinderen is dichtgegroeid, alsof de bergwandeling weer een normale wandeling is geworden.

---

🕵️‍♀️ De Dader: Is het de "Vroegere Diagnose"?

De onderzoekers dachten eerst: "Misschien is de reden dat het beter gaat, omdat we deze problemen nu veel eerder opsporen?"

Stel je voor dat je een auto hebt die een lekkende band heeft.

• Vroeger: Je merkt het pas als je op de snelweg zit. Dan is het al te laat en moet je stoppen.
• Nu: Je ziet het lekje al in de garage. Je kunt het direct repareren voordat je vertrekt.

De onderzoekers dachten: "Misschien krijgen kinderen nu hun diagnose zo vroeg (op hun 10e in plaats van 14e), dat ze genoeg tijd hebben om te herstellen voordat ze hun eindexamen doen."

Maar... nee.
Toen ze de data onder de loep namen, zagen ze dat de leeftijd waarop kinderen hun diagnose kregen wel degelijk jonger werd. Echter, dit verklaarde niet waarom hun cijfers beter werden. Het was dus niet alleen het "vroegere lekje repareren" dat de oplossing was. Er moet iets anders aan de hand zijn.

---

💡 Wat zou het dan wel kunnen zijn? (De Theorieën)

Omdat de "vroegere diagnose" het antwoord niet was, komen de onderzoekers met een paar andere ideeën, alsof ze een puzzel proberen op te lossen:

1. De School als Hulpverlener: Misschien zijn scholen beter geworden in het helpen van kinderen met mentale problemen. Net zoals een school een extra fiets voor een kind met een gebroken been kan regelen, helpen ze nu beter bij mentale uitdagingen. Ze passen het onderwijs aan, zodat de "berg" minder steil wordt.
2. Minder Stigma: Vroeger was het misschien schrikbarend om een diagnose te krijgen. Nu praten mensen er makkelijker over. Misschien krijgen nu kinderen een diagnose die het niet zo zwaar hebben, maar die toch hulp nodig hebben. Dit zou de gemiddelde cijfers kunnen verhogen.
3. Betere Behandeling: Misschien werken de therapieën en medicijnen gewoon beter dan vroeger, waardoor kinderen zich beter kunnen concentreren op school.

---

🧩 Een Extra Verrassing: De Kleintjes

De onderzoekers keken ook naar de cijfers van kinderen op hun 10e (eind basisschool).

• Bij kinderen met angst/depresie zagen ze al op die jonge leeftijd dat de kloof kleiner werd.
• Bij kinderen met ADHD zag je dit op die jonge leeftijd nog niet.

Dit suggereert dat elke diagnose zijn eigen verhaal heeft en dat de verbetering bij angst/depresie misschien al veel eerder begint dan bij ADHD.

---

🌍 De Grote Les: Wereldwijd Samenwerken

Het mooiste aan dit onderzoek is dat het laat zien hoe krachtig samenwerking is.

• Noorwegen deed een studie.
• Engeland nam die exacte methode over en deed het na.
• Resultaat: Het verhaal klopt in twee heel verschillende landen, met verschillende schoolsystemen en zorgsystemen.

Het is alsof twee verschillende landen een raadsel oplossen en tot dezelfde conclusie komen: "Ja, het gaat beter met deze kinderen, maar we weten nog niet precies waarom."

🏁 Conclusie in één zin

Kinderen met mentale gezondheidsproblemen halen in Engeland (en Noorwegen) steeds betere schoolcijfers dan vroeger, waardoor de kloof met hun vrienden kleiner wordt. Dit komt waarschijnlijk niet door het feit dat ze hun diagnose eerder krijgen, maar door een combinatie van betere schoolondersteuning, veranderde diagnostiek en misschien betere hulpverlening.

Technische samenvatting

Probleemstelling

Er is een groeiende bezorgdheid over de negatieve impact van mentale gezondheidsproblemen op het onderwijs van jongeren. Eerdere studies, voornamelijk gebaseerd op enquête- en cohortdata in het VK, suggereerden dat de impact van kinder- en tienerpsychische stoornissen op schoolprestaties de afgelopen decennia is toegenomen. Echter, recente registeronderzoek uit Noorwegen (Nordmo et al., 2024) deed een tegenstrijdige bevinding: de associatie tussen gediagnosticeerde mentale gezondheidsstoornissen (ADHD en internaliserende stoornissen) en onderwijsprestaties lijkt te verzwakken. Dit suggereert dat de "attainment gap" (het prestatieverschil) tussen leerlingen met en zonder diagnose kleiner wordt.

De auteurs van dit paper stellen twee hoofdvragen:

1. Kan deze verzwakking van de associatie worden gerepliceerd in een Engelse populatie?
2. Kan deze trend worden verklaard door een eerdere leeftijd bij de eerste diagnose (wat meer tijd zou bieden voor interventie)?

Methodologie

Het onderzoek is een retrospectieve longitudinale cohortstudie gebaseerd op gekoppelde administratieve gegevens.

• Data Bronnen:
  • Gezondheidsdata: Klinische gegevens uit de Clinical Record Interactive Search (CRIS) database van het South London and Maudsley NHS Foundation Trust (SLaM), een gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorgprovider.
  • Onderwijsdata: Het National Pupil Database (NPD) van het Department for Education (DfE) in Engeland.
  • Linkage: Individueniveau-linkage tussen CRIS en NPD.
• Steekproef:
  • $n = 149.841$ leerlingen geboren tussen 1993 en 2003.
  • Woonachtig in het SLaM-gebied (South East London).
  • Voltooiden hun eindexamens (Key Stage 4) tussen 2009 en 2019.
• Variabelen:
  • Outcome: Prestaties in het eindexamen (Year 11, leeftijd 15-16), gemeten als gestandaardiseerde z-scores op basis van de beste acht GCSE-grades.
  • Exposures: Diagnose van ADHD (ICD-10 F90.0, F90.1) en internaliserende stoornissen (depressie, angst, PTSS; ICD-10 F32.x, F33.x, F40.x, F41.x, F43.1) vóór het einde van Year 11.
  • Covariaten: Geboortejaar (cohort) en geslacht.
• Statistische Analyse:
  • Lineaire regressiemodellen om de associatie tussen diagnose en prestaties te testen.
  • Interactie-effecten getest tussen diagnose en geboortejaar (om te zien of de associatie over de tijd verandert).
  • Stratificatie per diagnose om trends binnen de groepen te analyseren.
  • Analyse van de rol van de leeftijd bij eerste diagnose als confounder.
  • Een post-hoc exploratieve analyse werd uitgevoerd voor eindexamens op lagere school (Year 6, leeftijd 10-11).

Belangrijkste Resultaten

1. Replicatie van de Noorse bevinding: De studie bevestigde dat de negatieve associatie tussen mentale gezondheidsdiagnoses en schoolprestaties over de tijd afneemt.
   • Leerlingen met een ADHD- of internaliserende stoornis hadden gemiddeld lagere scores dan hun leeftijdgenoten zonder diagnose.
   • Echter, er was een significant interactie-effect: leerlingen met deze diagnoses uit latere geboortecohorten (geboren later in de periode 1993-2003) behaalden significant betere gestandaardiseerde scores dan leerlingen uit eerdere cohorts. Dit resulteert in een sluitende attainment gap over de tijd.
2. Leeftijd bij diagnose: Hoewel de gemiddelde leeftijd bij de eerste diagnose daadwerkelijk jonger werd in de latere cohorts, bleek dit niet de verklaring te zijn voor de verbeterende prestaties. Het corrigeren voor de leeftijd bij diagnose veranderde de positieve trend binnen de diagnosegroepen niet.
3. Post-hoc analyse (Year 6):
   • Voor internaliserende stoornissen werd ook een sluitende gap gevonden bij eindexamens op de lagere school (Year 6).
   • Voor ADHD werd dit effect op Year 6 niet gevonden, wat suggereert dat de mechanismen achter de verbetering diagnose-specifiek kunnen zijn.
   • Interessant genoeg was de verbetering per geboortejaar groter bij Year 6 (+0.11) dan bij Year 11 (+0.05) voor leerlingen met internaliserende stoornissen.

Kernbijdragen

• Internationale Replicatie: Dit is een van de eerste studies die de Noorse bevindingen over de afnemende impact van mentale gezondheid op onderwijs succesvol repliceert in een ander land (Engeland) met een ander gezondheids- en onderwijssysteem.
• Uitsluiting van een Hypothese: De studie weerlegt de hypothese dat een eerdere diagnose (en dus meer tijd voor behandeling) de oorzaak is van de verbeterde prestaties. Dit dwingt onderzoekers om naar andere verklaringen te zoeken.
• Methodologische Haalbaarheid: Het paper demonstreert de haalbaarheid en kracht van het internationaal repliceren van onderzoek met behulp van gekoppelde administratieve data (gezondheid + onderwijs), ondanks verschillen in data-definities en populaties.
• Nuance in Diagnoses: De bevinding dat de trend voor internaliserende stoornissen al op lagere school zichtbaar is, terwijl dit voor ADHD pas later opvalt, biedt nieuwe inzichten in de ontwikkelingspaden van deze stoornissen.

Betekenis en Discussie

De bevindingen suggereren dat leerlingen met gediagnosticeerde mentale gezondheidsproblemen tegenwoordig minder functionele beperkingen ervaren in hun onderwijsresultaten dan in het verleden. Aangezien een eerdere diagnose dit niet verklaart, stellen de auteurs enkele mogelijke oorzaken:

• Verbeterde schoolinterventies: Scholen spelen een steeds grotere rol in mentale gezondheidszorg, met meer kennis en aangepaste strategieën voor leerlingen met problemen.
• Veranderde diagnostische drempels: Misschien worden nu mildere gevallen gediagnosticeerd die minder impact hebben op schoolprestaties, hoewel dit de trend ook in Noorwegen (waar ook huisartsgegevens werden gebruikt) niet volledig verklaart.
• Sociale factoren: Verminderde stigmatisering en betere bewustwording kunnen leiden tot eerder zoeken naar hulp, ongeacht de ernst van de functionele beperking.

Beperkingen:

• De steekproef is beperkt tot staatsscholen in Zuid-Londen, wat de generaliseerbaarheid naar de rest van het VK beperkt.
• Causaliteit kan niet worden vastgesteld.
• De data omvat geen jongeren die niet naar school gaan (een groep met een hoger risico op mentale gezondheidsproblemen).
• Private zorg is niet in de data opgenomen.

Conclusie:
De studie bevestigt een internationaal waarneembare trend waarbij de negatieve impact van mentale gezondheidsstoornissen op schoolprestaties afneemt. Omdat dit niet wordt verklaard door een eerdere diagnose, is er behoefte aan verder onderzoek naar de rol van schoolsystemen, veranderde diagnostische criteria en bredere maatschappelijke factoren. De beschikbaarheid van gekoppelde administratieve data maakt dergelijke internationale vergelijkingen mogelijk, wat essentieel is voor het ontwikkelen van gezamenlijke beleidsoplossingen.