Perceived Factors Influencing Shared Decision-Making in Mental Health Risk Assessment and Management: A Cross-Sectional Survey with Service Users and Professionals

Deze cross-sectionele enquête onder 243 cliënten en professionals in de geestelijke gezondheidszorg toont aan dat, ondanks een hoge motivatie, factoren zoals tijdsdruk, gebrek aan training en emotionele complexiteit de implementatie van gedeelde besluitvorming bij risicobeoordeling en -beheer belemmeren, wat duidt op de noodzaak van betere communicatie en organisatorische ondersteuning.

De kern

Gedeelde Beslissingen bij Risico's in de Geestelijke Gezondheidszorg: Een Simpele Uitleg

Stel je voor dat de geestelijke gezondheidszorg een grote boottocht is. Vroeger zat de kapitein (de arts of verpleegkundige) alleen op de brug, keek naar de radar en besliste waar de boot heen ging, terwijl de passagiers (de patiënten) in de kajuit zaten en niets wisten van de route of de stormen die er aankwamen.

Deze studie kijkt naar hoe we die situatie kunnen veranderen. Het idee is: laten we de passagiers ook aan het roer laten staan. Samen beslissen over de route, de risico's en hoe we stormen opvangen. Dit noemen ze "gedeelde besluitvorming". Maar hoe werkt dat in de praktijk, vooral als het gaat om gevaarlijke situaties (zoals zelfdoding of geweld)?

Hier is wat de onderzoekers hebben ontdekt, vertaald in alledaags taal:

1. De Huidige Situatie: "We hebben erover gepraat, maar..."

De onderzoekers hebben 243 mensen ondervraagd: zowel patiënten als professionals.

• Het goede nieuws: De meeste mensen zeggen dat er wel over risico's gepraat is.
• Het slechte nieuws: Maar slechts de helft voelt zich echt betrokken bij het maken van het plan. En nog erger: twee derde van de patiënten heeft nooit een kopie gekregen van hun eigen veiligheidsplan.

De Metafoor: Het is alsof de kapitein zegt: "We hebben besloten dat we naar het noorden varen," maar de passagier krijgt geen kaart, mag niet meekijken op het kompas en weet niet eens dat er een plan is. Ze worden wel gevraagd om mee te praten, maar krijgen niet de tools om echt mee te beslissen.

2. Wat vinden de Patiënten?

Patiënten zeggen eigenlijk: "Wij willen graag meedoen!" Ze vinden het belangrijk om een stem te hebben. Maar ze geven ook toe: "Het is eng en lastig om over risico's te praten."

• Ze vinden dat de communicatie vaak niet goed genoeg is.
• Ze voelen zich soms niet begrepen of bang dat ze niet serieus worden genomen.

De Metafoor: Het is alsof je met iemand probeert te dansen, maar de muziek (de communicatie) is te hard of te verwarrend, en je partner (de professional) kijkt alleen naar zijn eigen notities in plaats van naar jou.

3. Wat vinden de Professionals?

De artsen, verpleegkundigen en maatschappelijk werkers zeggen: "Wij willen het ook!" Ze zijn gemotiveerd om samen te werken. Maar ze hebben struikelblokken:

• Tijdsgebrek: "We hebben te weinig tijd om het goed te doen."
• Angst: Sommige (vooral minder ervaren) professionals zijn bang dat als ze eerlijk over risico's praten, de patiënt overstuur raakt, wegloopt of zich gestigmatiseerd voelt.

De Metafoor: De professionals zijn als chauffeurs die graag samen met de passagier willen rijden, maar ze hebben te weinig brandstof (tijd) en ze zijn bang dat als ze de snelheid (het risico) bespreken, de passagier uit angst van de auto springt.

4. De Grote Ontdekking: Ervaring is de Sleutel

De studie deed een interessante ontdekking over ervaring.

• Minder ervaren professionals (jonger, korter in het vak) zijn vaak bang dat het bespreken van risico's de situatie verergert. Ze twijfelen meer.
• Meer ervaren professionals (ouders in het vak) zijn zelfverzekerder. Ze weten dat openheid vaak juist helpt. Ze hebben minder last van die angst dat het gesprek "fout" gaat.

De Metafoor: Een beginnende kok is bang om een lastig ingrediënt (het risico) te gebruiken, uit angst dat de maaltijd (de patiënt) bedorven wordt. Een meesterkok weet dat je dat ingrediënt juist nodig hebt voor de beste smaak, en dat het bespreken ervan de maaltijd alleen maar beter maakt.

5. Wat moeten we nu doen?

De conclusie van het onderzoek is duidelijk. Om die boottocht samen te maken, hebben we drie dingen nodig:

1. Betere communicatie: Gebruik taal die iedereen begrijpt, niet alleen medisch jargon.
2. Meer tijd: Professionals moeten de ruimte krijgen om echt te praten, niet alleen om afvinklijstjes in te vullen.
3. Training en begeleiding: Jongere professionals moeten leren hoe ze veilig en open over risico's kunnen praten, zodat ze die angst overwinnen.

Kortom:
Dit onderzoek zegt: "Laten we stoppen met het veiligheidsplan in een la te leggen en de patiënt erin te laten kijken. Laten we het plan samen op de tafel leggen, samen lezen en samen beslissen hoe we de stormen aankunnen. Want een plan dat alleen de kapitein kent, is geen plan voor de hele bemanning."

Technische samenvatting

Titel: Waargenomen factoren die gedeelde besluitvorming beïnvloeden bij risicotaxatie en -beheer in de geestelijke gezondheidszorg: Een cross-sectionele enquête bij cliënten en professionals.

1. Probleemstelling

De zorg voor mensen met ernstige psychische stoornissen verschuift van paternalistische modellen naar persoongerichte zorg, gebaseerd op samenwerking en gedeelde besluitvorming (Shared Decision Making - SDM). Hoewel beleidsrichtlijnen (zoals die van NICE en NHS England) en internationale best practices pleiten voor een collaboratieve aanpak bij risicotaxatie en veiligheidsplanning, wijst onderzoek erop dat deze aanpak in de praktijk niet consistent wordt toegepast.

• Kernprobleem: Cliënten worden vaak niet actief betrokken bij het identificeren van veiligheidsrisico's of zijn zich niet bewust van de inhoud van hun risicobeheerplannen.
• Gevolg: Gebrek aan betrokkenheid beperkt de voordelen van collaboratieve benaderingen, zoals het versterken van de therapeutische alliantie, het verminderen van suïcidale gedachten en het identificeren van bredere sociale en systemische risico's.
• Onderzoekslacune: Er is een gebrek aan kwantitatief onderzoek dat systematisch de barrières en facilitatoren voor SDM in risicomanagement onderzocht, zowel bij cliënten als bij professionals.

2. Methodologie

Het onderzoek is een cross-sectionele online enquête uitgevoerd tussen augustus en december 2019. Het maakt deel uit van een sequentiële mixed-methods design en is gebaseerd op de Theoretical Domains Framework (TDF), een psychologisch raamwerk dat 14 domeinen omvat die gedragsverandering beïnvloeden.

• Deelnemers:
  • Cliënten: Volwassenen (18+) met een ernstige psychische stoornis (psychose, schizofrenie, bipolaire stoornis, ernstige depressie) die zorg ontvangen van een community mental health team.
  • Professionals: Psychiaters, psychologen, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en ergotherapeuten die betrokken zijn bij risicotaxatie.
• Instrumenten:
  • Er werden twee vragenlijsten ontwikkeld gebaseerd op eerdere kwalitatieve interviews en de TDF.
  • Professionals: Een 39-item vragenlijst over 13 TDF-domeinen.
  • Cliënten: Twee versies (21 items voor hypothetische scenario's en 20 items voor ervaringen op basis van levenservaring), afhankelijk van hun eerdere betrokkenheid bij risicodiscussies.
  • Beoordelingsschaal: 5-punts Likert-schaal (1 = sterk oneens tot 5 = sterk akkoord).
• Data-analyse:
  • Beschrijvende statistieken: Gemiddelden, frequenties en standaardafwijkingen.
  • Betrouwbaarheid: Cronbach's alpha en gemiddelde inter-item correlaties.
  • Principal Component Analysis (PCA): Gebruikt met Oblimin-rotatie om de 39 items te reduceren tot onderliggende componenten en de validiteit van het TDF-raamwerk te testen.
  • Groepsvergelijkingen: Onafhankelijke t-toetsen en ANOVA's om verschillen te analyseren op basis van demografische variabelen (leeftijd, ervaring, beroep).

3. Belangrijkste Resultaten

In totaal voltooiden 243 deelnemers de enquête (48 cliënten en 195 professionals).

A. Ervaringen van Cliënten:

• Hoewel 68,8% aangeeft dat er over risico's is gesproken, voelt slechts 50% zich betrokken bij het daadwerkelijke risicotaxatie- of beheerproces.
• Twee derde (66,7%) heeft geen kopie ontvangen van hun risicotaxatie- of beheerplan.
• Cliënten zijn het sterkst eens met de stelling dat communicatie over risico's moet worden verbeterd en dat het een moeilijk en emotioneel onderwerp is.
• Er is een sterke wens om betrokken te zijn, maar de ervaringen van daadwerkelijke betrokkenheid zijn gemengd.

B. Percepties van Professionals:

• Professionals tonen een hoge motivatie om cliënten te betrekken (hoge scores op 'doelen' en 'intentie').
• Belangrijkste barrières:
  • Tijdsdruk: 41% geeft aan niet genoeg tijd te hebben voor effectieve SDM.
  • Teamstructuur en omgeving: Slechts 42,5% vindt dat hun teamstructuur het gemakkelijk maakt om SDM toe te passen.
  • Cliëntgerelateerde factoren: De capaciteit en het inzicht van de cliënt worden gezien als cruciale factoren.
• Angst voor negatieve gevolgen: Hoewel de meeste professionals niet bang zijn dat het bespreken van risico's leidt tot terugval, blijft een aanzienlijk deel bezorgd dat het cliënten kan verontrusten, kan leiden tot uitval uit de zorg of stigmatisering.

C. Principal Component Analysis (PCA):
De analyse identificeerde vier hoofdcomponenten die de barrières en facilitatoren samenvatten:

1. Motivatie: Over het algemeen positief.
2. Sociale invloeden en geheugen/besluitvorming: Over het algemeen positief.
3. Overtuigingen over gevolgen: Professionals met meer ervaring (16+ jaar) vertoonden significant minder negatieve overtuigingen (bijv. angst voor verontrusting of uitval) dan minder ervaren professionals.
4. Team, omgeving en trainingsfactoren: Dit component scoorde het meest negatief (neutraal tot negatief), wat wijst op structurele tekortkomingen. Er was een significant verschil tussen ervaren en minder ervaren professionals; ervaren professionals rapporteerden minder barrières op dit vlak.

4. Kernbijdragen

• Empirische validatie: Het onderzoek bevestigt kwantitatief dat er een kloof bestaat tussen het beleid (collaboratieve zorg) en de praktijk (beperkte betrokkenheid en toegang tot documentatie).
• Rol van ervaring: Het is een van de eerste studies die aantoont dat de ervaring van professionals een significante rol speelt in hun overtuigingen over de gevolgen van risicodiscussies. Minder ervaren professionals hebben meer angst voor negatieve uitkomsten en ervaren meer barrières in hun werkomgeving.
• TDF-toepassing: Het succesvol toepassen van het TDF-raamwerk om specifieke gedragsdeterminanten in de context van risicomanagement in kaart te brengen, biedt een gestructureerde basis voor toekomstige interventies.

5. Betekenis en Conclusie

De studie concludeert dat er een dringende behoefte is aan:

1. Duidelijkere communicatie: Het verbeteren van de taal en het proces van risicodiscussies om cliënten beter te betrekken en transparantie te vergroten (bijv. het delen van de plannen).
2. Organisatorische ondersteuning: Het aanpakken van tijdsdruk en het verbeteren van teamstructuren om SDM mogelijk te maken.
3. Gerichte training: Specifiek voor minder ervaren professionals om hun angst voor negatieve gevolgen te verminderen en hun vaardigheden in collaboratief risicomanagement te vergroten.

Beperkingen: De studie heeft te kampen met een lage respons bij cliënten (n=48), wat de statistische power beperkt voor die groep, en een mogelijke selectiebias door de werving via sociale media. Desalniettemin biedt het waardevolle inzichten voor het verbeteren van de kwaliteit van zorg en de therapeutische relatie in de geestelijke gezondheidszorg.