Reliance on Prior Expectations in Psychosis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Perceptual Tasks

Deze systematische review en meta-analyse concludeert dat er geen bewijs is voor een algemeen afwijkend vertrouwen in prior verwachtingen bij psychosespectrumstoornissen, wat de theorie van een gestoord predictief verwerkingssysteem in deze context niet ondersteunt.

De kern

De Kernvraag: Is onze hersencomputer "buggy" bij psychosen?

Stel je je hersenen voor als een superkrachtige navigatiesysteem (zoals Google Maps). Dit systeem werkt op twee manieren:

1. De Prijs (De Verwachting): Het systeem kijkt naar je bestemming en zegt: "Volgens de kaart moet je linksaf, want daar is de snelste route." Dit is wat we in de wetenschap een prior noemen: een verwachting gebaseerd op wat we al weten.
2. De Sensoren (De Feiten): De camera's en GPS-signalen kijken naar de echte weg. "Hé, er staat een boom op de weg!" Dit is de zintuiglijke informatie.

Normaal gesproken maakt je brein een perfecte afweging. Als de GPS zegt "linksaf", maar je ziet een boom, luister je naar de boom.

De theorie:
Vroeger dachten veel wetenschappers dat mensen met een psychose (zoals schizofrenie) een defect in hun navigatiesysteem hebben. Ze dachten dat deze mensen te veel luisteren naar de GPS (hun verwachtingen) en te weinig naar de camera's (de werkelijkheid).

• Vergelijking: Het zou zijn alsof iemand blindelings linksaf slaat omdat de GPS dat zegt, zelfs als er een muur staat. Dit zou verklaren waarom ze dingen horen die er niet zijn (hallucinaties) of dingen geloven die niet waar zijn (wanen).

Wat hebben deze onderzoekers gedaan?

De auteurs (Chantal Miller-Silva en haar team) hebben niet één klein experiment gedaan. Ze hebben 34 verschillende studies samengevoegd, waarbij ze in totaal bijna 2.000 mensen hebben gekeken (904 met een psychose en 1.039 gezonde mensen).

Ze lieten deze mensen verschillende taken doen, zoals:

• Luisteren naar geluiden in ruis (horen ze een stem?).
• Kijken naar vage vormen (zien ze een gezicht?).
• Bewegen van stippen op een scherm.

In al deze taken kregen de mensen een hint of een verwachting (de "prijs") voordat ze de taak moesten doen. De onderzoekers keken of de mensen met een psychose hier meer of minder door beïnvloed werden dan de gezonde mensen.

Het Verbluffende Resultaat: Geen Defect Gevonden!

Het nieuws is misschien niet wat je verwacht: Ze vonden geen bewijs dat mensen met een psychose over het algemeen slechter of beter zijn in het gebruiken van hun verwachtingen.

• De vergelijking: Het is alsof je 34 keer een auto-test doet bij 2.000 bestuurders. Je dacht dat de bestuurders met een "paniekstoornis" (psychose) altijd de verkeerde afslag zouden nemen omdat ze te veel naar de GPS luisteren. Maar toen je de resultaten van allemaal samenlegde, bleek dat ze even goed (of even slecht) waren als de gezonde bestuurders.

Er was geen groot verschil tussen de groepen. De navigatiesystemen van de mensen met een psychose leken niet fundamenteel kapot te zijn op het punt van "verwachtingen vs. realiteit".

Wat betekent dit voor de theorieën?

1. Geen "Eén Groot Defect": De theorie dat psychose altijd betekent dat iemand te sterk in zijn eigen hoofd zit (te sterke verwachtingen) of juist te weinig (te zwakke verwachtingen), klopt niet als algemene regel. Het is niet zo simpel als "de GPS is stuk".
2. Het is complexer: Misschien werkt het wel anders in specifieke situaties. Bijvoorbeeld: misschien luisteren ze wel te veel naar verwachtingen als het gaat om stemmen, maar niet als het gaat om beweging. Of misschien hangt het af van hoe ziek ze op dat moment zijn.
3. Symptomen: De onderzoekers keken ook of mensen met meer wanen of meer hallucinaties een ander navigatiesysteem hadden. Ook hier vonden ze geen duidelijk verband. Je kunt niet zeggen: "Hoe meer verwachtingen iemand heeft, hoe meer wanen hij krijgt."

Waarom is dit belangrijk?

Stel je voor dat je een dokter bent die een medicijn zoekt voor een kapotte navigatie. Als je dacht dat alle navigatiesystemen te sterk op de kaart leunden, zou je medicijnen geven om de kaart te verzwakken.

Maar omdat deze studie laat zien dat er geen algemeen defect is, betekent dit dat:

• We moeten stoppen met het denken dat "psychose = verkeerde verwachtingen" een simpele formule is.
• We moeten kijken naar specifieke details. Misschien is het probleem niet dat de GPS te hard praat, maar dat de verbinding tussen de GPS en de camera's soms stokt, of dat het systeem te snel schakelt.
• Toekomstig onderzoek moet veel specifieker zijn. In plaats van te zeggen "mensen met psychose hebben een probleem", moeten we zeggen: "In deze specifieke situatie, met dit specifieke type informatie, gebeurt er iets raars."

Conclusie in één zin

Deze grote studie zegt: "We dachten dat de hersenen van mensen met een psychose altijd te veel in hun eigen fantasieën leefden en de realiteit negeerden, maar als we naar alle bewijzen kijken, blijkt dat ze net zo goed naar de realiteit luisteren als wij allemaal. Het probleem is dus veel ingewikkelder en subtieler dan we dachten."

Technische samenvatting

Probleemstelling

De theorie van voorspellende verwerking (predictive processing) stelt dat psychotische symptomen (zoals hallucinaties en waanideeën) voortvloeien uit een disbalans in de weging van voorspellingen (priors) versus zintuiglijke bewijslast. Hoewel deze theorie steeds prominenter wordt in de psychiatrie, vertonen eerdere studies vaak tegenstrijdige resultaten. Sommige studies suggereren dat patiënten met schizofrenie een te sterke reliance op priors hebben, andere een te zwakke, en weer andere vinden geen verschil met gezonde controles. Deze inconsistentie wordt vaak toegeschreven aan kleine steekproefgroottes en de diversiteit aan gebruikte taken. Een veelgehoorde hypothese is dat er sprake is van een hiërarchisch verschil: zwakkere priors op het perceptuele niveau (zintuiglijk) gecombineerd met sterkere priors op het cognitieve niveau (hogere orde overtuigingen). Er ontbreekt echter een empirische evaluatie van deze theorie over verschillende paradigma's heen met een grote steekproef.

Methodologie

De auteurs hebben een systematische review en meta-analyse uitgevoerd volgens de PRISMA-richtlijnen, met een vooraf geregistreerd protocol (PROSPERO CRD42024574379).

• Zoekstrategie: Er werd gezocht in Embase, MEDLINE, APA PsycINFO en APA PsycArticles voor artikelen gepubliceerd tussen 1 januari 2005 en 31 oktober 2024.
• Inclusiecriteria:
  • Populatie: Volwassenen (≥18 jaar) met een diagnose van schizofrenie-spectrum psychose (SZ) versus gezonde controles (HC). Patiënten met een at-risk mentale staat (ARMS) of psychose door drugs/neurologische oorzaken werden uitgesloten.
  • Interventie: Taken met een gecontroleerde manipulatie van priors (bijv. conditionering, instructies, contextuele cues) die de reliance op priors kwantificeerden.
  • Uitkomsten: Kwantitatieve, continue gedragsmaten (bijv. nauwkeurigheid, responsbias). Neuroimaging-data en taken die uitsluitend metacognitie of hogere cognitieve functies (zoals geheugen of taal) maten, werden uitgesloten.
• Data-analyse:
  • Er werden 34 resultaten uit 27 studies geanalyseerd (totaal 904 patiënten, 1039 controles).
  • Er werd een drie-niveau random-effects meta-analyse uitgevoerd in RStudio (met de metafor en dmetar packages). Dit model nam de nesting van experimenten binnen studies in acht om pseudoreplicatie te voorkomen.
  • Effectgroottes werden omgezet naar Hedges' g (voor groepen) en Fisher's z (voor correlaties).
  • Er werden subgroepanalyses uitgevoerd om te testen of het type prior (perceptueel vs. cognitief) de heterogeniteit verklaarde.
  • Er werden correlatieanalyses uitgevoerd voor de relatie tussen prior-strength en symptoomscores (hallucinaties en waanideeën).
  • Kwaliteit werd beoordeeld met de Newcastle-Ottawa Scale (NOS).

Belangrijkste Bijdragen

1. Grootste tot nu toe: Dit is de meest omvangrijke meta-analyse die zich specifiek richt op de reliance op priors bij psychose, met een aanzienlijke statistische power vergeleken met eerdere studies.
2. Toetsing van de hiërarchische theorie: Voor het eerst werd empirisch getoetst of de theorie van een "compenserend" effect (zwakke perceptuele priors gecombineerd met sterke cognitieve priors) de tegenstrijdige resultaten in de literatuur kan verklaren.
3. Symptoom-specifieke analyse: Het onderzoek scheidt de relatie tussen priors en specifieke symptomen (hallucinaties vs. waanideeën), in plaats van psychose als een monolithisch blok te behandelen.
4. Kritische evaluatie van generalisatie: Het artikel waarschuwt voor het generaliseren van bevindingen uit één specifieke taak naar een algemene theorie van psychose.

Resultaten

• Algemene reliance op priors: Er was geen significant verschil in de reliance op priors tussen patiënten met psychose en gezonde controles (Hedges' g = 0,03; 95% CI [-0,27, 0,34]; p = .818). De heterogeniteit was hoog (I² = 70,37%), wat aangeeft dat de resultaten sterk variëren tussen studies.
• Subgroepanalyse (Perceptueel vs. Cognitief): Er was geen significant verschil in effectgroottes tussen taken die perceptuele priors maten en taken die cognitieve priors maten (p = .758). Dit weerlegt de hypothese dat een tweeledig hiërarchisch model (zwakke perceptuele + sterke cognitieve priors) de tegenstrijdige resultaten in de literatuur verklaart.
• Relatie met symptomen:
  • Hallucinaties: Geen significante correlatie gevonden tussen de sterkte van priors en de ernst van hallucinaties (r = 0,04; p = .780).
  • Waanideeën: Geen significante correlatie gevonden tussen de sterkte van priors en de ernst van waanideeën (r = -0,16; p = .293).
  • Ook hier toonde de subgroepanalyse geen significant modererend effect van het type prior op de relatie met symptomen.
• Sensitiviteitsanalyses: Het uitsluiten van studies met een hoog risico op bias of specifieke outliers (zoals Fogelson et al., 2011) veranderde de conclusies niet. Er was geen bewijs voor publicatiebias.

Betekenis en Conclusie

De bevindingen van deze meta-analyse suggereren dat er geen bewijs is voor een gegeneraliseerde stoornis in de reliance op priors bij psychose die consistent over verschillende perceptuele taken en symptomen heen optreedt.

• Theoretische implicatie: De theorie dat psychose wordt gekenmerkt door een universeel "te sterk" of "te zwak" gebruik van priors, wordt niet ondersteund door de geaggregeerde data. De heterogeniteit in eerdere studies is waarschijnlijk niet op te lossen door een simpel perceptueel-cognitief onderscheid.
• Toekomstig onderzoek: De auteurs pleiten voor grotere studies die meerdere, diverse paradigma's toepassen op dezelfde patiënten (longitudinaal). Er is meer nuance nodig in het definiëren van priors (bijv. onderscheid tussen expliciete/impliciete priors, numerieke vs. causale priors) en in het begrijpen van de rol van onzekerheid (sensory uncertainty) in de taakontwerpen.
• Klinische relevantie: Het is vooralsnog niet mogelijk om op basis van deze bevindingen specifieke cognitieve interventies te ontwikkelen die gericht zijn op het corrigeren van een "algemene" prior-stoornis. De zoektocht naar de onderliggende mechanismen van psychose moet verder gaan dan de huidige voorspellende verwerkingstheorieën in hun huidige, vereenvoudigde vorm.

Kortom: Hoewel voorspellende verwerking een belangrijke theoretische raamwerking blijft, biedt deze meta-analyse geen empirische onderbouwing voor de idee dat een verstoord reliance op priors een universeel kenmerk is van schizofrenie-spectrum psychose.