The association between severity and aetiology of chronic liver disease and seasonal influenza vaccination uptake in adults: a retrospective cohort study using English primary care data (2019-2024)

Deze retrospectieve cohortstudie in Engeland toont aan dat de ernst en oorzaak van chronische leverziekte de opname van het seizoensgebonden griepvaccin beïnvloeden, waarbij een ernstiger ziektebeeld bij niet-leeftijdsgerechtigde volwassenen zonder bijkomende aandoeningen leidt tot een hogere vaccinatiegraad, terwijl bij leeftijdsgeëligeerde personen juist een licht negatief effect wordt waargenomen.

De kern

Titel: Waarom nemen mensen met een zieke lever soms geen griepvaccin? Een verhaal over de 'grijze zone' en de 'rode zone'.

Stel je voor dat ons lichaam een groot, drukke fabriek is. De lever is de hoofdwerkplaats in die fabriek: hij filtert afval, maakt energie en houdt alles schoon. Als die werkplaats beschadigd raakt (chronische leverziekte), wordt de hele fabriek kwetsbaarder.

In Engeland hebben onderzoekers gekeken naar een vreemd fenomeen: mensen met een beschadigde lever krijgen vaak de griep, maar ze nemen niet het griepvaccin, terwijl ze dat juist hard nodig hebben. Waarom? Om dit te begrijpen, hebben ze een enorme database van huisartsen in Engeland geanalyseerd over de afgelopen vijf winters (van 2019 tot 2024).

Ze keken naar twee belangrijke dingen:

1. Hoe erg is de schade? (Is de werkplaats een beetje slijtage, of is hij bijna ingestort?)
2. Wat is de oorzaak? (Is het door alcohol, een virus, of iets anders?)

Hier is wat ze ontdekten, vertaald in een simpel verhaal:

1. De "Rode Zone" (Mensen die al oud genoeg zijn voor het vaccin)

Stel je voor dat er een regel is: "Iedereen boven de 65 krijgt automatisch een uitnodiging voor het vaccin."

• Het verrassende nieuws: Voor mensen in deze groep (die al oud genoeg zijn), bleek dat hoe ernstiger hun leverziekte was, hoe minder kans ze hadden om het vaccin te nemen.
• De metafoor: Het is alsof je een zware koffer hebt (de leverziekte) en een lift (het vaccin) die je gratis biedt. Maar als je koffer te zwaar en te complex is, loop je misschien de lift niet in. Misschien zijn ze zo druk met hun andere medische problemen, of hebben ze te veel last van de dagelijkse strijd met hun ziekte, dat ze het vaccin vergeten of er niet aan toekomen.

2. De "Grijze Zone" (Mensen jonger dan 65, zonder andere ziektes)

Dit is de groep die normaal gesproken niet automatisch een uitnodiging krijgt, tenzij ze een specifieke risicofactor hebben.

• Het verrassende nieuws: Hier gebeurde het tegenovergestelde! Voor mensen in deze groep was het vaccin wel populairder als hun leverziekte ernstiger was.
• De metafoor: Stel je voor dat je een alarmbel hebt. Als de leverziekte licht is, is het alarm stil. Maar als de leverziekte ernstig wordt (of veroorzaakt is door alcohol of een virus), gaat het alarm hard rinkelen. De patiënt voelt zich dan kwetsbaarder, of de arts zegt: "Je lever is in gevaar, je moet je beschermen!" Hierdoor nemen ze sneller het vaccin.
• Let op: Als iemand in deze "grijze zone" ook nog andere ziektes had (zoals diabetes), dan telde de ernst van de leverziekte niet meer mee. Dan was het vaccin al vaak al geregeld vanwege die andere ziekte.

Wat betekent dit voor de praktijk?

De onderzoekers concluderen dat de ernst van de ziekte en de oorzaak ervan een grote rol spelen, maar alleen als er geen andere duidelijke reden is om het vaccin te nemen.

• Voor de "Grijze Zone" (jonger, alleen leverproblemen): Als de ziekte ernstig is, weten mensen vaak dat ze kwetsbaar zijn. Maar als de ziekte mild is, denken ze misschien: "Ik ben jong, ik heb geen andere ziektes, ik heb geen griep." Ze zien het risico niet.
• Voor de "Rode Zone" (ouder, of met andere ziektes): Hier is het juist lastig. De mensen met de zwaarste leverproblemen (die het hardst nodig hebben) komen er vaak niet meer aan toe om het vaccin te halen. Ze zijn misschien te ziek, te verward door hun behandeling, of hun huisarts is te druk met andere problemen om erover te praten.

De boodschap in één zin

Mensen met een ernstig beschadigde lever hebben het vaccin het hardst nodig, maar vaak is het juist die groep die het niet krijgt, omdat ze te jong zijn om automatisch uitgenodigd te worden, of juist te ziek om het te halen.

Wat moeten we doen?
We moeten beter begrijpen waarom deze mensen het vaccin niet nemen. Misschien moeten artsen duidelijker zeggen: "Je lever is je schild, en dat schild is nu dun. Laten we het versterken met een vaccin." We moeten de drempels wegnemen, zodat niemand tussen de wal en het schip valt.

Technische samenvatting

Titel

De associatie tussen ernst en etiologie van chronische leverziekte en de opname van het seizoensgebonden influenzavaccin bij volwassenen: een retrospectieve cohortstudie met behulp van Engelse data uit de eerstelijnszorg (2019-2024).

Probleemstelling

In Engeland behoren personen met chronische leverziekte (CLD) tot de groepen met de laagste opname van het seizoensgebonden influenzavaccin, ondanks dat zij een verhoogd risico lopen op ernstige influenza-infecties. De redenen voor deze lage vaccinatiegraad zijn niet volledig begrepen, wat het voor zorgverleners (voornamelijk in de eerstelijnszorg) moeilijk maakt om gerichte interventies te ontwikkelen. Bestaand onderzoek suggereert dat de opname bij CLD-patiënten lager is dan bij andere risicogroepen (zoals diabetes of chronische nierziekte), maar de invloed van de specifieke ernst van de leveraandoening en de onderliggende oorzaak (etiologie) op de vaccinatiegedrag is nog niet goed onderzocht.

Methodologie

• Studieontwerp: Retrospectieve cohortstudie.
• Data: Gebruik gemaakt van de Clinical Practice Research Datalink (CPRD) Aurum, een database met elektronische gezondheidsgegevens uit de Engelse eerstelijnszorg.
• Periode: Vijf opeenvolgende influenzaseizoenen (2019/20 tot 2023/24).
• Populatie: Volwassenen (18-115 jaar) met een diagnose van chronische leverziekte.
• Analyse: Poisson-regressie werd gebruikt om vaccinatiepercentages te schatten.
• Classificatie:
  • Zwaarte: Gecategoriseerd als licht, matig of ernstig (gebaseerd op klinische diagnoses).
  • Etiologie: Alcoholgerelateerd, virusgerelateerd, en andere diagnoses volgens de "Green Book"-richtlijnen.
  • Groepering: De analyse onderscheidde tussen personen die wel en niet in aanmerking kwamen voor vaccinatie op basis van leeftijd (doorgaans 65+), en tussen personen met en zonder bijkomende comorbiditeiten.

Belangrijkste Resultaten

De studie omvatte tussen de 182.174 en 277.470 personen met CLD per cohort. De bevindingen tonen een complex beeld afhankelijk van de leeftijd en de aanwezigheid van andere aandoeningen:

1. Algemene opname: Onder degenen die ook op basis van leeftijd in aanmerking kwamen voor vaccinatie, lag de opname tussen 71,1% en 79,7%. Bij personen die niet op basis van leeftijd in aanmerking kwamen, was de opname aanzienlijk lager (30,9% - 40,5%).
2. Invloed van ernst bij niet-leeftijdsgerechtigden (zonder andere comorbiditeiten):
   • Bij personen onder de 65 jaar zonder andere kwalificerende aandoeningen, leidde een ernstiger CLD tot een hogere vaccinatiegraad.
   • In het seizoen 2023/24: Matige ernst (IRR 1,80) en ernstige ziekte (IRR 1,95) waren geassocieerd met een bijna verdubbeling van de kans op vaccinatie vergeleken met lichtere vormen.
   • Ook alcohol- en virusgerelateerde oorzaken waren geassocieerd met een hogere opname in deze groep.
3. Invloed van ernst bij leeftijdsgerechtigden (zonder andere comorbiditeiten):
   • Bij personen die al op basis van leeftijd in aanmerking kwamen, was een ernstiger CLD geassocieerd met een lagere vaccinatiegraad.
   • Matige ernst (IRR 0,81) en ernstige ziekte (IRR 0,79) vertoonden een afname in opname.
4. Invloed van comorbiditeiten:
   • De positieve associatie tussen ernst en opname bij niet-leeftijdsgerechtigden verdween bij personen met ten minste één extra comorbiditeit (IRR ~1,05).
   • De negatieve associatie bij leeftijdsgerechtigden werd ook hier verzwakt, maar bleef aanwezig bij ernstige ziekte (IRR 0,91).

Kernbijdragen

• Nuancering van determinanten: De studie toont aan dat de ernst van de leverziekte en de etiologie cruciale factoren zijn voor vaccinatiegedrag, maar dat deze effecten sterk afhankelijk zijn van of de patiënt al op basis van leeftijd in aanmerking komt voor vaccinatie.
• Het "comorbiditeitseffect": De aanwezigheid van andere aandoeningen lijkt de invloed van de leverziekte-ernst op vaccinatiegedrag te neutraliseren, wat suggereert dat de interactie met het zorgsysteem bij complexe patiënten anders verloopt dan bij patiënten met alleen CLD.
• Paradox bij ouderen: Bij de oudere populatie (65+) die sowieso al voor vaccinatie in aanmerking komt, lijkt een ernstigere leverziekte juist een barrière te vormen voor vaccinatie, mogelijk door complexere zorgbehoeften of concurrentie van medische prioriteiten tijdens consulten.

Betekenis en Implicaties

• Klinische relevantie: Ondanks het hoge risico op morbiditeit en mortaliteit door influenza, blijven veel volwassenen met CLD, vooral jonger dan 65 jaar, ongevaccineerd. De studie benadrukt dat "één maat past iedereen" niet werkt; strategieën moeten worden aangepast aan de ernst van de ziekte en de leeftijd.
• Beleid en Interventie:
  • Voor jongere patiënten (onder de 65) zonder andere aandoeningen kan de zwaarte van de ziekte worden gebruikt om bewustwording te creëren, aangezien deze groep bij ernstiger ziekte al iets vaker laat vaccineren.
  • Voor oudere patiënten of die met complexe zorgbehoeften moeten barrières worden onderzocht die voorkomen dat ernstige ziekte leidt tot vaccinatie.
• Toekomstig onderzoek: Er is behoefte aan kwalitatief onderzoek om de specifieke facilitators en barrières te begrijpen, met name de perceptie van risico en de interactie met zorgverleners bij verschillende ernstniveaus en leeftijdsgroepen.

De studie wordt gefinancierd door de NIHR Health Protection Research Unit in Vaccines and Immunisation.