Livestock markets as overlooked biosecurity risks to One Health in Somalia

In de uitgestrekte, door de zon verschroeide landschappen van Somalië rust de economie en het dagelijks overleven van miljoenen mensen op de ruggen van vee. Runderen, kamelen, schapen en geiten zijn niet zomaar dieren; ze zijn de primaire bron van voedsel, rijkdom en sociale stabiliteit voor een natie waar het land vaak hard is en het klimaat onvoorspelbaar. Toch is de reis die deze dieren afleggen van de afgelegen weiden naar de plaatsen waar ze worden verkocht een cruciale, maar vaak onzichtbare schakel in een keten die de gezondheid van dieren, de gezondheid van mensen en het milieu met elkaar verbindt. Deze verbinding staat bekend als de One Health-benadering, een manier van denken die erkent dat het welzijn van mensen niet gescheiden kan worden van het welzijn van de dieren waarmee zij samenleven en de ecosystemen die zij delen. Wanneer dieren in grote groepen bewegen, zich verzamelen in drukke ruimtes en interageren met mensen en de bodem, neemt het risico op ziekten die van dieren naar mensen overspringen toe. Dit zijn zoönoses, en in een land dat zwaar afhankelijk is van mobiele veeteelt en informele handel, worden de plaatsen waar dieren worden gekocht en verkocht potentiële hotspots voor de verspreiding van deze infecties.

Een recent rapport van onderzoekers van de Somali National University werpt een licht op deze specifieke verzamelplaatsen: de veemarkten. Hoewel deze markten het kloppend hart van de lokale economie vormen, stelt de studie dat ze momenteel fungeren als een blinde vlek voor de nationale gezondheidsveiligheid. De auteurs beschrijven een scenario waarin dieren uit verschillende kuddes, districten en zelfs landen bij elkaar worden gebracht in nauwe omstandigheden, vaak zonder voldoende ruimte, schoon water of een goede scheiding. In deze drukke omstandigheden kunnen pathogenen — de minuscule organismen die ziekte veroorzaken — gemakkelijk van het ene dier op het andere, of van een dier op een mens overgaan, door direct contact, besmet voer of zelfs via de lucht. De onderzoekers wijzen erop dat het huidige systeem te veel leunt op eenvoudige visuele controles van de dieren. Een handelaar of functionaris kan naar een dier kijken om te zien of het er ziek uitziet, maar deze methode mist veel gevaarlijke infecties die pas te laat duidelijke symptomen vertonen.

Het artikel identificeert een specifieke set ziekten die de grootste dreiging vormen in deze omgeving, waaronder Rift Valley-koorts, brucellose, miltvuur en het Midden-Oosterse ademsyndroom. Dit zijn geen hypothetische gevaren; het zijn reële bedreigingen waar het land al prioriteit aan heeft gegeven. De onderzoekers ontdekten dat de huidige manier van het beheren van deze markten onvoldoende is om de verspreiding van dergelijke ziekten te stoppen. Ze leggen uit dat het simpelweg inspecteren van dieren op een regionale markt niet genoeg is om veiligheid te garanderen, vooral niet voor ziekten die zich verbergen zonder duidelijke tekenen. De studie suggereert dat voor een markt echt veilig kan zijn, inspectie gecombineerd moet worden met andere maatregelen: het houden van dieren in quarantainegebieden waar ze kunnen worden geobserveerd, het vaccineren van hen, en het gebruik van laboratoriumtests om te bevestigen dat zij vrij zijn van infectie voordat ze worden verkocht of verder worden getransporteerd. Zonder deze stappen fungeert de markt als een brug, waardoor lokale ziekten over grenzen heen kunnen verspreiden en boeren, handelaren en de gemeenschappen die nabij slachthuizen wonen, kunnen infecteren.

Naast het directe risico op ziekte benadrukt het rapport een tweede, vaak over het hoofd geziene consequentie van deze markten: milieuschade. De studie merkt op dat veeteelt een belangrijke bron is van methaan, een krachtig broeikasgas dat bijdraagt aan klimaatverandering. Op de markten wordt dit probleem verergerd door slecht beheer van dierlijke afvalstoffen. Wanneer mest niet goed wordt verzameld of behandeld, hoopt het zich op, wat onhygiënische omstandigheden creëert die pathogenen helpen langer te overleven in de bodem en het water. Dit creëert een cyclus waarbij een gebrek aan hygiëne niet alleen ziekte verspreidt, maar ook het lokale milieu aantast, wat extra druk legt op waterbronnen en graaslanden die al onder druk staan door droogte. De onderzoekers betogen dat het repareren van de markten niet alleen gaat over het stoppen van ziekte; het gaat over het opruimen van het milieu en het veerkrachtiger maken van het gehele systeem tegen de stress van een veranderend klimaat.

De auteurs concluderen dat de instrumenten om dit probleem op te lossen al bestaan. Het land heeft de prioritaire ziekten geïdentificeerd, en beleidsdocumenten hebben al opgeroepen tot beter veterinair toezicht en gestandaardiseerde quarantainesystemen. Wat ontbreekt is de consistente toepassing van deze regels op de grond. De studie suggelt een praktisch pad vooruit dat geen onmogelijke middelen vereist, maar wel organisatie vraagt. Dit omvat het vaststellen van minimale standaarden voor de markten, zoals het controleren van wie er in- en uitgaat, het scheiden van verschillende soorten dieren, en het waarborgen dat stallen worden schoongemaakt en gedesinfecteerd. Het roept ook op tot meer aanwezigheid van veterinaire teams bij grote markten, vooral tijdens drukke handelsperioden, en voor het opleiden van handelaren en herders in het herkennen van tekenen van ziekte en het beoefenen van goede hygiëne. Door marktbiosecurity te behandelen als een gedeelde verantwoordelijkheid in plaats van een privé-kost, kan Somali haar mensen, haar dieren en haar handelsreputatie beschermen, en deze over het hoofd geziene ruimtes transformeren van risico's naar modellen van veiligheid en duurzaamheid.