De wiskundige natuurkunde, vaak afgekort als math-ph, vormt de brug tussen strikte wiskundige theorieën en de fundamentele wetten van het universum. In dit gebied worden complexe systemen uit de mechanica, statistische fysica en kwantumtheorie geanalyseerd met behulp van geavanceerde wiskundige methoden, zonder dat het direct om experimentele data gaat. Het gaat hier om het bouwen van een stevige theoretische basis die later kan worden getoetst aan de werkelijkheid.

Op Gist.Science vinden we al het nieuwste onderzoek op dit terrein rechtstreeks van arXiv. Wij verwerken elk nieuw voorpublicatiedocument in deze categorie om zowel een toegankelijke, alledaagse uitleg als een gedetailleerde technische samenvatting te bieden. Zo maken we de diepgaande inzichten van wiskundige fysici toegankelijk voor iedereen, van studenten tot experts. Hieronder vindt u de meest recente publicaties binnen dit fascinerende vakgebied.

Generalized Wigner theorem for non-invertible symmetries

Dit artikel generaliseert het Wigner-theorema door aan te tonen dat niet-inverteerbare symmetrieën in de kwantummechanica moeten worden gerealiseerd als projectieve unitaire of anti-unitaire transformaties (partiële isometrieën), waardoor het concept van fysische toestanden wordt uitgebreid tot equivalentieklassen in een uitgebreide, gekoppelde Hilbertruimte.

Gerardo Ortiz, Chinmay Giridhar, Philipp Vojta, Andriy H. Nevidomskyy, Zohar Nussinov2026-03-27🔢 math-ph

Constrained instantons in scalar field theories

Dit artikel herintroduceert en vervolledigt het concept van 'geconstrueerde instantonen' om de vervalrate van het vacuüm te berekenen in scalar veldtheorieën zonder bestaande zadelpunten, waarbij numerieke oplossingen voor een massief scalair veld met negatieve kwartische zelfinteractie een tweevoudige structuur van oplossingen onthullen die onderscheiden worden op basis van hun negatieve modi.

Benjamin Elder, Kinga Gawrych, Arttu Rajantie2026-03-27🌀 nlin

Finitary coding and Gaussian concentration for random fields

Deze paper toont aan dat Gaussische concentratie voor willekeurige velden die als eindige coderingen van i.i.d.-velden worden gegenereerd, behouden blijft onder specifieke momentvoorwaarden, wat leidt tot scherpe noodzakelijke en voldoende voorwaarden voor concentratie in klassieke roostermodellen zoals het Ising-model, gekoppeld aan de unieke fase en in één dimensie aan geometrische ergodiciteit.

J. -R. Chazottes, S. Gallo, D. Takahashi2026-03-27🔢 math-ph

The Born Rule as the Unique Refinement-Stable Induced Weight on Robust Record Sectors

Dit artikel bewijst dat de kwadratische toewijzing, die onder normalisatie leidt tot de standaard Born-regel, de enige niet-negatieve, verfijning-stabiele geïnduceerde gewichtswaarde is op robuuste recordsectoren binnen een toelaatbare Hilbert-recordlaag, mits aan twee structurele voorwaarden wordt voldaan: interne equivalentie van toelaatbare binair-verfijningsprofielen en voldoende rijkdom aan toelaatbare verfijning.

Marko Lela2026-03-27⚛️ quant-ph

Duality-Invariant Higher-Derivative Corrections to Charged Stringy Black Holes

Dit artikel onderzoekt duality-invariante hogere-afgeleide correcties voor geladen zwarte gaten in de heterotische snaartheorie in twee dimensies, waarbij het aantoont dat de conventionele perturbatieve aanpak faalt, een niet-perturbatieve parametrisatie gebruikt om de correcte lading-massa-verhouding te vinden, en concludeert dat de entropie van extremale zwarte gaten binnen het attractormechanisme niet wordt gereduceerd door deze correcties.

Upamanyu Moitra2026-03-27⚛️ hep-th

The Dynamic Doppler Spectrum Induced by Nonlinear Sensor Motion: Relativistic Kinematics and 4D Frenet-Serret Spacetime Geometry

Dit artikel analyseert de dynamische Dopplereffecten veroorzaakt door niet-lineaire relativistische beweging, waarbij het zowel de invloed van relativistische versnelling en 'jolt' als de geometrische parameters kromming en torsie uit het 4D Frenet-Serret-raamwerk koppelt aan spectrale vervormingen en signaalamplitudes voor toepassingen in radar en communicatie.

Bryce M. Barclay, Alex Mahalov2026-03-27🔢 math-ph