The effect of ULV-based mosquito control on target and non-target organisms in Hungary: an experimental field study

Een experimentele veldstudie in Hongarije toont aan dat ULV-sproeien met deltamethrin de mugpopulatie tijdelijk met ongeveer 45% verlaagt, maar ook aanzienlijke kortetermijneffecten heeft op niet-doelsoorten, waaronder een daling van meer dan 40% bij kleine en middelgrote vliegende insecten en bestuivers.

De kern

De Muggenbestrijding in Hongarije: Een Groot Net dat ook de Goede Vangers Vangt

Stel je voor dat Hongarije een enorme, levende tuin is. In deze tuin zwermen muggen rond die mensen prikken en ziektes kunnen verspreiden. Om de mensen te beschermen, gebruikt de overheid een speciale techniek: ULV-sproeien. Dit is als het nevelen van een zeer fijne, onzichtbare mist met insectendodende chemie (deltamethrin) door vrachtwagens die 's avonds door de straten rijden. Het idee is simpel: de mist moet de muggen doden, zodat we rustig kunnen slapen.

Maar de vraag is: werkt dit echt, en wat gebeurt er met de rest van de tuin?

Dit wetenschappelijke onderzoek uit Hongarije is als een groot detectiveverhaal geweest. De onderzoekers wilden weten of deze mist alleen de "boze muggen" treft, of dat hij ook andere insecten – zoals bijen, vlinders en andere nuttige vliegers – in de problemen brengt.

Hoe hebben ze dit onderzocht? (Het Speurtocht-Plan)

De onderzoekers hebben een slim plan bedacht, vergelijkbaar met het plaatsen van twee identieke vliezen in een bos:

1. Het "Gereedschap": Ze zetten speciale vallen op.
   • Voor de muggen gebruikten ze de BG Sentinel-val: een val die muggen lokt met een geur die op menselijke adem lijkt (alsof je een muggenval met een menselijke geur neerzet).
   • Voor de andere insecten gebruikten ze Malaise-vallen: dit zijn als grote, onzichtbare mazen die vliegen vangen die erdoorheen vliegen.
2. Het Experiment: Ze plaatsten deze vallen op plekken waar de mistvrachtwagen zou komen (de "behandelde" plekken) en op plekken waar hij niet zou komen (de "controle"-plekken).
3. De Timing: Ze telde hoeveel insecten er zaten voor de vrachtwagen langskwam en na de vrachtwagen. Zo zagen ze direct of de mist zijn werk deed.

Wat vonden ze? (De Verbluffende Resultaten)

Hier zijn de belangrijkste ontdekkingen, vertaald naar alledaags taal:

1. De muggen worden wel minder, maar niet volledig uitgeschakeld
De mist werkte! Op de plekken waar gespoten werd, nam het aantal muggen met ongeveer 45% af. Dat is als een halve klas die plotseling verdwenen is.

• Maar: Het werkte niet overal even goed. Soms was het effect groot, soms bijna niets. Dit hing af van de wind. Als de wind te hard blies, werd de mist weggeblazen voordat hij de muggen kon raken. Ook als er heel veel muggen waren, leek de mist minder effectief.
• Verrassing: Men dacht dat de invasieve muggen (zoals de Aziatische tijgermug, die overdag vliegen en zich verstoppen) niet door deze avondmist te pakken waren. Maar nee! Ook deze "slimme" muggen werden flink minder. De mist bleek dus toch effectief, zelfs voor deze lastige gasten.

2. De "Goede" insecten krijgen ook een klap
Dit is het belangrijkste en zorgelijkste deel van het verhaal. De mist was niet kieskeurig.
Stel je voor dat je een schuimend reinigingsmiddel gebruikt om vlekken op je vloer te verwijderen, maar dat het middel ook je mooie tapijt en je dure meubels beschadigt. Dat is wat er gebeurde.

• De mist doodde niet alleen muggen, maar ook veel andere vliegende insecten.
• Het aantal andere insecten (zoals vliegen, kevers en vlinders) nam met meer dan 40% af op de gespoten plekken.
• De "Kleine" krijgen de klap: De mist trof vooral de kleine en middelgrote insecten (zoals muggen). De grote insecten (zoals grote vlinders of bijen) hadden minder last, waarschijnlijk omdat ze zwaarder zijn en de fijne mistdeeltjes minder goed "opvangen".
• Bestuivers in gevaar: Zelfs de insecten die voor ons bloemen laten bloeien (zoals zweefvliegen en bijen) werden flink minder. Het is alsof je de vijanden van je tuin doodt, maar per ongeluk ook je tuinmannen weghaalt.

De Conclusie: Een Afweging

Het onderzoek concludeert dat de ULV-mist een tijdelijk wondermiddel is voor het verminderen van muggen, maar het heeft een duur prijskaartje voor de natuur.

• Het Voordel: Je krijgt minder muggensteken (ongeveer de helft minder).
• Het Nadeel: Je maakt ook een groot deel van de andere insectenpopulatie dood, wat slecht is voor de biodiversiteit en de bestuiving van planten.

De Les voor de Toekomst:
De onderzoekers zeggen dat we niet blindelings moeten blijven sproeien. Het is als het gebruiken van een kanon om een mug te verjagen: het werkt misschien, maar je maakt veel schade in je huis.

Ze pleiten voor een slimmere aanpak:

1. Meer focus op het vernietigen van de broedplekken (zoals oude banden en potten waar muggen eitjes leggen) in plaats van alleen de volwassen muggen te doden.
2. Gebruik van biologische bestrijding (natuurlijke vijanden) in plaats van chemische mist.
3. Alleen sproeien als het echt nodig is, en dan heel gericht, zodat we de "goede" insecten niet per ongeluk meenemen in het net.

Kortom: De mist werkt tegen de muggen, maar de tuin betaalt de prijs. We moeten leren om de tuin te beschermen zonder de hele tuin te vergiftigen.

Technische samenvatting

Titel: Het effect van ULV-gebaseerde muggenbestrijding op doel- en niet-doelorganismen in Hongarije: een experimentele veldstudie

Auteurs: László Zsolt Garamszegi et al. (HUN-REN Centrum voor Ecologisch Onderzoek en partners)

---

1. Het Probleem

Muggen vormen een wereldwijd gezondheidsrisico als vectoren voor pathogenen. Hoewel Integrated Vector Management (IVM) wordt aanbevolen, vertrouwt de muggenbestrijding in Hongarije (en veel andere landen) nog steeds zwaar op Ultra-Low Volume (ULV) sproeibehandelingen met volwassenmuggenbestrijdingsmiddelen (voornamelijk pyrethroïden zoals deltamethrine) vanuit grondvoertuigen.

• Kennislacune: Er is weinig kwantitatief bewijs uit veldstudies in Centraal-Europa over de werkelijke effectiviteit van deze methoden tegen zowel inheemse als invasieve muggensoorten (zoals Aedes albopictus en Aedes koreicus).
• Ecologische zorg: Er bestaat grote onzekerheid over de bijwerkingen op niet-doelorganismen (andere vliegende insecten, waaronder bestuivers), wat vragen oproept over de duurzaamheid en de ecologische kosten van deze grootschalige ingrepen.

2. Methodologie

De studie gebruikte een Paired Before-After-Control-Impact (BACI) ontwerp om de korte-termijneffecten van ULV-sproeien te evalueren.

• Locaties en Opzet:
  • Studie uitgevoerd in 2024 en 2025 in Hongarije (o.a. Boedapest, Érd, Siófok).
  • Behandelde sites: Gebieden waar ULV-sproeiing plaatsvond (13 sites in 2025, 4 in 2024).
  • Controlesites: Gebieden binnen een straal van 3 km van de behandelde zones, maar minstens 1 km verwijderd van de sproeiroute, waar geen behandeling plaatsvond.
  • Citizen Science: In 2025 werden vrijwilligers ingeschakeld om vallen op privé-eigendom te plaatsen en te onderhouden, wat de steekproefomvang vergrootte.
• Verzameling en Identificatie:
  • Doelorganismen (Muggen): Gevangen met BG Sentinel-valleien (met CO2 en lokstof). Identificatie op soortniveau.
  • Niet-doelorganismen: Gevangen met Malaise-valleien om een breed spectrum aan vliegende insecten te vangen. Geïdentificeerd op orde-niveau (Diptera, Hymenoptera, Lepidoptera, etc.) en gegroepeerd op basis van lichaamsgrootte (<3mm, 3-10mm, >10mm) en functie (bijv. bestuivers).
• Behandeling:
  • ULV-sproeiing met Deltasect Plus (deltamethrine) tussen 22:00 en 02:00 uur.
  • Dosering: ca. 0,6–0,8 liter/ha, resulterend in ca. 1 gram deltamethrine per hectare.
• Statistiek:
  • Gebruik van gepaarde t-toetsen en lineaire gemengde modellen (LMM) om variatie tussen locaties, jaren en data te controleren.
  • Analyse van factoren die de effectiviteit beïnvloeden (wind, temperatuur, afstand tot route, initiële dichtheid).

3. Belangrijkste Bijdragen

• Eerste rigoureuze veldstudie in Hongarije: Dit is een van de eerste studies die de effectiviteit van ULV-sproeien in Hongarije kwantificeert volgens wetenschappelijke standaarden, specifiek gericht op de interactie tussen inheemse en invasieve soorten.
• Integratie van burgers: Succesvolle implementatie van een citizen science-aanpak om grote ruimtelijke schaal te bereiken bij het monitoren van insectenpopulaties.
• Gecombineerde evaluatie: Gelijktijdige meting van zowel de beoogde effecten (muggenreductie) als de onbedoelde ecologische gevolgen (daling van andere insecten), wat een directe vergelijking mogelijk maakt tussen vectorcontrole en biodiversiteitsbehoud.

4. Resultaten

• Effectiviteit tegen muggen (Doelorganismen):
  • ULV-behandeling leidde tot een significante afname van de muggendichtheid in behandelde gebieden (gemiddeld 46,76% daling).
  • In controlesites was geen significante daling waargenomen.
  • Zowel inheemse als invasieve soorten (waaronder Ae. albopictus en Ae. koreicus) vertoonden vergelijkbare proportionele afnames (respectievelijk ~43% en ~56%). Dit weerlegt de hypothese dat invasieve soorten minder gevoelig zijn voor avond/nacht-sproeiing.
  • Variabiliteit: De effectiviteit varieerde sterk per locatie. Een sterkere daling werd geassocieerd met een hoge initiële muggendichtheid en lagere windsnelheid. Hoge wind en lage initiële dichtheid leidden tot minder effectieve bestrijding.
• Effecten op niet-doelorganismen:
  • Er was een markante daling (>40%) in de abundantie van niet-doelvliegende insecten in behandelde gebieden.
  • Grootte-effect: De negatieve impact was het grootst bij kleine en middelgrote insecten (<10 mm), die qua grootte lijken op muggen. Grote insecten (>10 mm) vertoonden geen statistisch significante daling.
  • Taxonomische impact: Dalingen werden waargenomen in alle grote insectenordes (Diptera, Hemiptera, Lepidoptera, Coleoptera), met uitzondering van Hymenoptera (waar de daling niet significant was in de gepaarde test, maar wel in de totale vergelijking).
  • Bestuivers: Een significante afname werd vastgesteld voor bestuivers (Syrphidae, Apidae en Lepidoptera).
• Conclusie over selectiviteit: De methode is niet selectief; het beïnvloedt een breed spectrum aan vliegende insecten, niet alleen muggen.

5. Betekenis en Conclusie

• Trade-off: De studie toont aan dat ULV-sproeien weliswaar een tijdelijke reductie van muggen (en dus overlast en ziekterisico) biedt, maar dit gaat ten koste van een aanzienlijke, korte-termijn schade aan de bredere insectenpopulatie, inclusief belangrijke bestuivers.
• Beleidimplicaties: De huidige strategie in Hongarije, die zwaar leunt op ULV, wordt gekenmerkt door inconsistentie (afhankelijk van weer en locatie) en gebrek aan selectiviteit.
• Aanbeveling: De auteurs pleiten voor een verschuiving naar een meer geïntegreerde aanpak (IVM) die prioriteit geeft aan:
  1. Vermindering van larvale broedplaatsen.
  2. Biologische bestrijding.
  3. Gerichte ingrepen in plaats van grootschalige, blanket-sproeiing.
• Toekomst: Er is behoefte aan langere monitoringstijdsperiodes om te bepalen of de populaties snel herstellen (rebound) en om de langetermijneffecten op ecosystemen te begrijpen.

Samenvattend: Hoewel ULV-sproeien in Hongarije effectief is in het tijdelijk verlagen van de muggendichtheid (ook bij invasieve soorten), is de methode ecologisch kostbaar door de hoge impact op niet-doelinsecten, wat vragen stelt bij de duurzaamheid als primaire bestrijdingsstrategie.