Status of Round Goby Invasion Fronts in New York and Quebec: Implications for Lake Champlain

Dit artikel beschrijft internationale monitoringinspanningen van 2021 tot 2025 naar de opmars van de invasieve rondgrondvis in de Hudson-Rivier, Champlainkanaal en Richelieu-Rivier, waarbij gebruik werd gemaakt van eDNA en diverse visstechnieken om de verspreiding en het risico van het virus VHSV te beoordelen voor het Lake Champlain-ecosysteem.

De kern

De Vis die niet stopt: Een Strijd om het Meer van Champlain

Stel je voor dat er een heel kleine, maar zeer taaie vissoort is genaamd de grondel (in het Engels: round goby). Deze vis is als een ongenode gast die een feestje binnenstapt en weigert te vertrekken. Hij komt oorspronkelijk uit Europa en heeft de afgelopen jaren de Grote Meren in Noord-Amerika overgenomen. Nu is hij op weg naar het Meer van Champlain, een groot en prachtig meer tussen New York en Quebec, dat bekend staat om zijn mooie natuur en visserij.

Deze vis is een probleem omdat hij:

1. De inheemse vissen verdringt (als een indringer die de stoelen van de echte bewoners wegneemt).
2. De eieren van andere vissen opeet (als een dief die de voorraadkast leeghaalt).
3. Een ziekte kan dragen die dodelijk is voor andere vissen.

Dit onderzoek is een samenwerking tussen Amerikaanse en Canadese wetenschappers die proberen te achterhalen: Hoe dicht is deze vis bij het meer gekomen, en kunnen we hem tegenhouden?

De Twee Poorten van Invasie

Het team keek naar twee "poorten" die naar het meer leiden, alsof ze twee lange gangen in een kasteel bewaken:

1. De Zuidelijke Gang (Champlain Kanaal & Hudsonrivier): Hier komt de vis vanuit het zuiden (New York).
2. De Noordelijke Gang (Richelieu Rivier): Hier komt de vis vanuit het noorden (Quebec).

Hoe hebben ze de vis gezocht?

Ze gebruikten twee methoden, die je kunt vergelijken met het zoeken naar een spook:

• De "Geestjagers" (eDNA): In plaats van de vis te vangen, halen ze een flesje water uit de rivier. Als de vis er is, laat hij een spoor van zijn DNA achter in het water (zoals een geest die een vingerafdruk achterlaat). Dit is heel gevoelig; je kunt de vis "ruiken" zonder hem te zien.
• De "Visserij" (Vangst): Ze vissen daadwerkelijk met netten en elektrische apparaten om de vis te vangen. Dit is bewijs dat de vis echt daar zwemt, niet alleen dat er een spoor is.

Wat hebben ze ontdekt?

1. De Zuidelijke Gang (Champlain Kanaal)

• Het spoor: De "geestjagers" (eDNA) zagen de vis tot ver voorbij een dam (de C1-dam), bijna tot aan de volgende dam.
• De vangst: De vissers vingen de vis echter alleen onder die eerste dam.
• De vergelijking: Het is alsof je een geur van koffie ruikt in de kamer boven, maar de koffiepot staat nog beneden. De vis is waarschijnlijk nog niet helemaal boven, maar het DNA drijft er wel naartoe.
• De temperatuur: Ze ontdekten iets interessants: als het water kouder wordt dan 10 graden, verstoppen de vissen zich in dieper water. Ze komen niet meer aan de oppervlakte waar de vissers ze kunnen vangen. Het is alsof ze in de winter naar hun kelder gaan om te slapen.

2. De Noordelijke Gang (Richelieu Rivier)

• Het spoor: Ook hier zagen ze DNA-sporen heel dicht bij de grens met het meer (slechts 4 km verwijderd).
• De vangst: De vissers vingen de vis pas veel verder weg, bij een plaats genaamd Saint-Marc.
• De conclusie: De vis is waarschijnlijk dichter bij het meer dan we dachten, maar omdat ze zich verstoppen of omdat de vangstmethoden niet perfect zijn, zien we ze nog niet met het blote oog.

De Ziekte (VHSV)

Er is een grote angst dat deze vis een dodelijk virus (VHSV) meebrengt, dat al andere vissen heeft gedood.

• Het nieuws: Gelukkig vonden ze in de meeste monsters geen virus. Er was één klein signaal in het kanaal, maar over het algemeen lijkt de vis op dit moment niet besmet. Het is alsof je een alarm hebt geactiveerd, maar de brandweer komt en zegt: "Geen vuur, alleen een beetje rook."

Wat doen ze hiermee? (De Actie)

Deze informatie is goud waard voor de beheerders van de sluizen en dammen. Omdat ze weten dat de vis in de winter (onder de 10 graden) minder actief is, hebben ze een slim plan bedacht:

• De Sluis-deur: Normaal gesproken worden de deuren van de dammen in de winter opengezet om ijs schade te voorkomen. Maar nu weten ze dat de vis dan minder beweegt. Ze hebben besloten de deuren langer dicht te houden in de winter.
• De "Spoorweg" voor boten: Als de vis te dichtbij komt, wordt het aantal boten dat door de sluizen mag, beperkt. Het is alsof je een hek sluit zodra je ziet dat de indringer de tuin in probeert te komen.

Het Grote Plaatje

Dit onderzoek is een race tegen de klok. De grondel is als een snelgroeiend onkruid dat de hele tuin wil overnemen. Door slim te kijken (met DNA) en slim te handelen (met de sluizen), hopen de wetenschappers de poorten van het Meer van Champlain gesloten te houden.

Het is een internationale samenwerking waarbij Amerika en Canada samenwerken om hun gezamenlijke "achtertuin" (het meer) veilig te houden voor de inheemse vissen en de natuur. Zolang we alert blijven en snel kunnen reageren op elk klein spoor, hebben we een kans om de invasie te stoppen voordat het te laat is.

Technische samenvatting

Titel: Status van invasiefronten van de rondgobie in New York en Quebec: Implicaties voor het Champlainmeer

1. Het Probleem
De invasieve rondgobie (Neogobius melanostomus) heeft zich in de afgelopen twee decennia oostwaarts verplaatst vanuit de Grote Meren naar de staat New York en de provincie Quebec. De soort vormt een directe bedreiging voor het Champlainmeer, een van de grootste meren in Noord-Amerika, dat ecologisch en economisch van groot belang is.

• Ecologische impact: Rondgobies verdringen inheemse bodemvissen, predateren op eieren van gewilde sportvissen en fungeren als vector voor het virale hemorrhagische septicemievirus (VHSV), wat kan leiden tot vissterfte.
• Bedreiging voor het ecosysteem: Het Champlainmeer biedt geschikte habitat (rotsachtige oevers, harde substraten met invasieve zebra-mossels als voedselbron). De invasie zou de decennialange inspanningen voor de herstel van de inheemse meerforel (Salvelinus namaycush) kunnen ondermijnen door eierpredatie en ziekteoverdracht.
• Invasieroutes: Er zijn twee hoofdroutes naar het meer:
  1. Zuidelijke route: Via de Hudsonrivier en het Champlainkanaal (New York).
  2. Noordelijke route: Via de Saint Lawrence-rivier en de Richelieu-rivier (Quebec).

2. Methodologie
Het onderzoek (2021–2025) was een internationale samenwerking tussen diverse Amerikaanse en Canadese instanties (waaronder USGS, NYSDEC, MELCCFP, Parks Canada en USFWS). Er werd gebruikgemaakt van een combinatie van fysieke vangstmethoden en moleculaire detectie (eDNA).

• Onderzoeksgebieden:
  • Champlainkanaal: Een 60 km sectie tussen Waterford en Fort Edward met zeven sluizen en dammen.
  • Richelieu-rivier: Een 124 km sectie van de monding tot de Saint Lawrence-rivier, inclusief de Saint-Ours-dam en Chambly-dam.
• Verzamelmethoden:
  • eDNA (Environmental DNA): Watermonsters werden gefilterd en geanalyseerd met qPCR (quantitative Polymerase Chain Reaction). In het Champlainkanaal werd de ReesCOI marker gebruikt; in de Richelieu-rivier een nieuwe, specifieke assay.
  • Fysieke vangst:
    • Champlainkanaal: Rugzak-elektrische visserij (backpack electrofishing) en bodemtrawling.
    • Richelieu-rivier: Strandnetten (beach seining), vaak als bijvangst tijdens monitoring van de bedreigde koperen rode paard (Moxostoma hubbsi).
  • VHSV-testen: Weefselmonsters (hersenen en organen) van gevangen rondgobies werden getest op het virus via qRT-PCR.
• Data-analyse: De detectiepercentages werden gekoppeld aan watertemperaturen en geografische ligging ten opzichte van barrières (dammen).

3. Belangrijkste Resultaten

• Verspreiding en Vangsten:

  • Champlainkanaal: Rondgobies werden fysiek gevangen tot aan de C1-dam (97 km van het meer). eDNA-detecties vonden plaats tot aan de C2-dam (90 km van het meer), wat suggereert dat de soort verder is opgerukt dan fysieke vangsten aantonen. De eerste fysieke vangst in de Hudsonrivier was in 2021; in juni 2022 waren ze al bij de C1-dam.
  • Richelieu-rivier: Fysieke vangsten vonden plaats tot Saint-Marc-sur-Richelieu (82 km van het meer). eDNA-detecties waren echter veel verder stroomopwaarts, tot dicht bij de Canadese grens (4 km van het meer), met name in 2021 en 2025.
  • Barrières: De C1-dam in het kanaal en de Saint-Ours-dam in de Richelieu-rivier hebben de natuurlijke opmars vertraagd, maar eDNA-signalen stroomopwaarts van deze dammen wijzen op mogelijke aanwezigheid of DNA-drift.

• Invloed van Watertemperatuur:

  • Er is een sterke correlatie gevonden tussen watertemperatuur en vangstpercentages in het Champlainkanaal. De vangst in ondiepe, nabijgelegen habitats daalde sterk bij temperaturen onder de 10 °C.
  • Uitzondering: In november/december 2025 werden onverwacht hoge vangsten geboekt bij temperaturen van 0,1 °C tot 5,0 °C, wat suggereert dat andere factoren dan alleen temperatuur de habitatgebruik beïnvloeden.

• VHSV-status:

  • Champlainkanaal: Van de 250 geteste monsters waren er één positief en twee onbeslist (inconclusive) voor VHSV; de rest was negatief.
  • Richelieu-rivier: Alle 170 geteste monsters waren negatief voor VHSV.
  • Conclusie: De data zijn onvoldoende om definitief te concluderen of het invasiefront VHSV meebrengt, gezien de lage prevalentie van het virus in rustperiodes.

• Growth Rates: De opmars in het Champlainkanaal werd geschat op ongeveer 5 km per jaar (van de samenvloeiing van Hudson en Mohawk naar de C1-dam in één jaar). De opmars in de Richelieu-rivier is moeilijker te kwantificeren door onregelmatige bemonstering, maar lijkt sneller dan de gemiddelde 0,5–4 km/jaar uit eerdere studies.

4. Bijdragen en Significatie

• Beheer en Actie (TARP): De data hebben direct geleid tot het ontwikkelen van een "Trigger Action Response Plan" (TARP) voor het Champlainkanaal.
  • Operatie van sluizen: De openingstijden van de C1-dam (tainter gates) zijn aangepast. De poorten worden nu pas verwijderd als de watertemperatuur 24 uur lang onder de 4,4 °C (40 °F) blijft, om te voorkomen dat vissen in de winter stroomopwaarts migreren.
  • Beperkingen: Na eDNA-detecties stroomopwaarts van de C2-dam werden de sluisbewegingen voor recreatievaart beperkt en werd een dubbele spoelprocedure ingevoerd voor sluizen C1 t/m C4.
• Methodologische inzichten: Het onderzoek benadrukt het belang van het combineren van eDNA en fysieke vangst. eDNA kan vroege signalen geven (stroomopwaarts van fysieke vangsten), maar fysieke vangst is nodig om de populatiedichtheid en levensvatbaarheid te bevestigen. De discrepantie tussen eDNA en vangst wordt toegeschreven aan DNA-drift en de lagere detectiekans van fysieke methoden bij lage dichtheden.
• Internationale samenwerking: Het project demonstreert de noodzaak van grensoverschrijdende samenwerking (VS-Canada) voor het monitoren en beheren van invasieve soorten in gedeelde waterwegen.
• Toekomstige impact: De bevindingen bieden een blauwdruk voor andere regio's die geconfronteerd worden met de opmars van rondgobies, met name in systemen met sluizen en dammen. Het onderstreept dat barrières de verspreiding kunnen vertragen, maar niet volledig stoppen, en dat adaptief beheer essentieel is om de invasie van het kwetsbare Champlainmeer te voorkomen.

Conclusie
Hoewel rondgobies nog niet fysiek zijn aangetroffen in het Champlainmeer zelf, bevinden de invasiefronten zich op slechts enkele kilometers afstand. De combinatie van snelle verspreiding, de aanwezigheid van eDNA stroomopwaarts van barrières, en de potentieel dodelijke impact op inheemse soorten vereist een proactief, op data gebaseerd beheer om verdere invasie en ziekteoverdracht te voorkomen.