Perceptions and Attitudes Toward Patient Safety: Perspectives of Students in the Medical and Health Sciences at the University of Aden, Yemen

Technische Samenvatting: Percepties en Houdingen Ten aanzien van Patiëntveiligheid onder Studenten Gezondheidswetenschappen aan de Universiteit van Aden, Jemen

Probleemstelling
De competenties op het gebied van patiëntveiligheid onder afgestudeerden in de gezondheidswetenschappen zijn frequent ontoereikend, een uitdaging die wordt verergerd in fragiele en door conflict getroffen omgevingen (FCAS) zoals Jemen. In deze omgevingen worden gezondheidssystemen geconfronteerd met fragmentatie, de instorting van de infrastructuur en beperkt toezicht op de regelgeving, wat de kwaliteit van de zorg ernstig in gevaar brengt. Hoewel de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) pleit voor de integratie van onderwijs over patiëntveiligheid in de bachelorcurricula om een veiligheidscultuur te bevorderen, blijft de implementatie wereldwijd inconsistent, met name in lage- en middeninkomenslanden (LMIC's). Er is een gebrek aan onderzoek dat de samengestelde scores van percepties over patiëntveiligheid vergelijkt tussen verschillende disciplines in de gezondheidszorg binnen dergelijke door conflict getroffen contexten. Deze studie adresseert de noodzaak om het begrip en de houdingen van bachelorstudenten ten aanzien van patiëntveiligheid te evalueren om curriculumontwikkeling en docententraining in de post-conflict academische omgeving van Jemen te informeren.

Methodologie
De studie maakte gebruik van een beschrijvend cross-sectioneel ontwerp dat in juni 2023 werd uitgevoerd aan de Universiteit van Aden, Jemen. De doelpopulatie bestond uit bachelorstudenten van de Faculteiten Geneeskunde, Tandheelkunde, Farmacie en Verpleegkunde. In totaal namen 1.233 studenten deel, wat een responspercentage van 84,4% vertegenwoordigt over de vier disciplines.

De gegevensverzameling maakte gebruik van een gevalideerde, zelfadministrerende vragenlijst gebaseerd op de WHO Multi-professional Patient Safety Curriculum Guide. Het instrument werd inhoudelijk gevalideerd door vijf experts en gepilot met 20 studenten (Cronbach's α = 0,87). De enquête bestond uit vijf domeinen:

1. Fouten en Patiëntveiligheid: Begrip van classificaties van menselijke fouten en rapportagesystemen.
2. Veiligheid van het Gezondheidszorgsysteem: Percepties van systemische protocollen en incidentie van fouten.
3. Persoonlijke Invloed op Veiligheid: Vertrouwen in het voorkomen, onthullen en aanpakken van problemen.
4. Persoonlijke Houdingen Ten aanzien van Patiëntveiligheid: Openheid om te leren van fouten.
5. Werkplekveiligheid: Percepties van institutionele ondersteuning, beleid en niet-bestraffende omgevingen.

Reacties werden gemeten op een 5-punts Likert-schaal. Statistische analyse werd uitgevoerd met SPSS versie 25.0, waarbij gebruik werd gemaakt van beschrijvende statistiek en One-Way ANOVA om significante verschillen tussen de vier collegegroepen te identificeren.

Belangrijkste Resultaten
De onderzoekssample bestond voornamelijk uit tandheelkundestudenten (46,7%) en farmacie-studenten (29,0%), waarbij geneeskunde (13,6%) en verpleegkunde (10,6%) de rest vormden.

• Kennisgebreken: Het algemene begrip van patiëntveiligheid was ontoereikend. Slechts 32,0% van de studenten erkende factoren die de veiligheid beïnvloeden, en minder dan 24% was bekend met protocollen voor foutenrapportage of de rol van zorginstellingen bij het rapporteren.
• Systemische Percepties: Een meerderheid (58,2%) erkende dat medische fouten veel voorkomen, maar slechts 11,6% beschouwde het gezondheidszorgsysteem van hun land als veilig. Slechts 42,0% geloofde dat zorgpersoneel adequate training krijgt op het gebied van patiëntveiligheid.
• Houdingen en Persoonlijke Invloed: Hoewel 63,5% het rapporteren van fouten als nuttig beschouwde, voelde minder dan de helft (46,5%) zich consistent in staat om in de praktijk de patiëntveiligheid te waarborgen. Opvallend genoeg had 24,1% van de studenten de neiging om de schuld bij anderen te leggen in plaats van onderliggende problemen aan te pakken, wat wijst op een hardnekkige bestraffende cultuur.
• Werkplekveiligheid: Percepties waren ambivalent. Hoewel 58,8% verwachtte dat het management prioriteit geeft aan veiligheid, geloofde slechts 40,4% dat managers het rapporteren van fouten bevorderen. De angst voor kritiek bleef hoog, waarbij slechts ~21% zich veilig voelde tegen kritiek van artsen of verpleegkundigen bij het onthullen van fouten.
• Interdisciplinaire Verschillen: One-way ANOVA toonde statistisch significante verschillen (p < 0,001) aan over alle vijf de domeinen tussen de colleges. Verpleegkundestudenten vertoonden consequent de hoogste gemiddelde scores in veiligheidspercepties. Ook farmaciestudenten vertoonden een superieure prestatie vergeleken met geneeskunde- en tandheelkundestudenten in verschillende categorieën.

Betekenis en Claims
Het artikel claimt dat hoewel de opkomende Jemenitische zorgwerkkracht positieve houdingen en een bereidheid vertoont om principes van patiëntveiligheid toe te passen, er een kritieke kloof bestaat tussen deze houdingen en de structurele capaciteit om veilig te handelen. De bevindingen suggerteren dat systemische fragiliteit, in plaats van enkel kennisgebreken, een primaire determinant is van de veiligheidsprestaties in deze context.

De studie benadrukt dat de huidige curricula in Jemen, vergelijkbaar met andere LMIC's, schijnbaar gericht zijn op individuele foutpreventie in plaats van op organisatorisch leren en systeemgericht denken. De auteurs betogen dat onderwijshervormingen alleen onvoldoende zijn zonder institutionele ondersteuning voor een veiligheidscultuur. Zij stellen voor dat toekomstige interventies interprofessioneel, ervaringsgericht en niet-bestraffend moeten zijn, in lijn met het WHO Global Patient Safety Action Plan (2021–2030). Specifiek suggereert het artikel dat het integreren van simulatie-gebaseerd leren en het standaardiseren van patiëntveiligheidscurricula over alle disciplines in de gezondheidszorg kan helpen bij het institutionaliseren van systeemgericht denken en het verbeteren van processen voor foutenrapportage.

De auteurs erkennen beperkingen, waaronder het cross-sectionele ontwerp dat de beoordeling van temporele veranderingen verhindert, potentiële sociale wenselijkheidheidsbias in zelfgerapporteerde gegevens, en de concentratie van deelnemers vanuit één enkele universiteit. Zij stellen echter dat de grote steekproefomvang en de multidisciplinaire reikwijdte robuust basisbewijs bieden dat noodzakelijk is voor het sturen van curriculum- en beleidshervormingen in fragiele omgevingen.