The Belgian Health and Well-being (BELHEALTH) Cohort Study Design, Sample, Characteristics, and Attrition

Technische Samenvatting: De Belgische Cohortstudie Gezondheid en Welzijn (BELHEALTH)

Probleemstelling
De COVID-19-pandemie onderstreepte de kritieke noodzaak voor continue, longitudinale monitoring van de mentale gezondheid. Vóór 2022 beschikte België niet over een specifieke nationale longitudinale cohort om mentale gezondheidstrajecten te volgen buiten de directe crisis om. Hoewel de voorafgaande "COVID-19 Gezondheidsenquêtes" (april 2020 – juni 2022) waardevolle dwarsdoorsneden boden, waren dit non-waarschijnlijkheids web-enquêtes die leden aan selectiebias (overrepresentatie van vrouwen, ouderen en hoogopgeleiden) en geen temporele dynamiek of causale relaties konden vastleggen. Het ontbreken van een toegewijde panel belemmerde het vermogen om risico- en beschermende factoren voor veranderingen in de mentale gezondheid in de loop van de tijd te identificeren of om langetermijnbeleid op het gebied van de volksgezondheid te informeren.

Methodologie
De BELHEALTH-cohort is een lopende longitudinale studie gericht op Belgische inwoners van 18 jaar en ouder.

• Design: De studie maakt gebruik van herhaalde webgebaseerde enquêtes die 2 tot 3 keer per jaar worden afgenomen. De eerste golf werd gelanceerd in september 2022.
• Werving:
  • Initiële steekproef: Deelnemers werden geworven uit de laatste ronde van de COVID-19 Gezondheidsenquêtes (Golf 11), waarbij 11.560 individuen toestemming gaven voor longitudinale opvolging.
  • Aanvullende werving: Om demografische onevenwichtigheden aan te pakken (met name de onderrepresentatie van mannen, jongvolwassenen, lager opgeleiden en inwoners van Wallonië en Brussel), werden aanvullende wervingsrondes uitgevoerd in Golf 2, 6 en 9.
    • Golf 2 maakte gebruik van een waarschijnlijkheidssteekproef via het Belgisch Rijksregister (Statbel, met een responspercentage van 5,5%).
    • Golf 6 en 9 maakten gebruik van non-waarschijnlijkheidsmethoden, waaronder "river sampling" via sociale media (Facebook, LinkedIn, X/Bluesky), sneeuwbalsteekproeven en open enquête-links op de website van het project.
• Dataverzameling: Enquêtes worden afgenomen via LimeSurvey®. Kernmaten zijn angst (GAD-7), depressie (PHQ-9), levenstevredenheid, tevredenheid over sociaal contact en medicijngebruik. Sociaal-demografische gegevens (geslacht, leeftijd, opleiding, regio, beroep, huishoudsamenstelling) worden in elke golf verzameld.
• Retentiestrategie: De studie hanteert een veelzijdige retentiebenadering, inclusclusief e-mailherinneringen, een online dashboard voor realtime datavisualisatie, jaarlijkse nieuwsbrieven en online seminars om de dialoog tussen onderzoekers en deelnemers te bevorderen.
• Analyse:
  • Weging: Post-stratificatiegewichten worden toegepast voor dwarsdoorsnede-analyses om de steekproef in lijn te brengen met de Belgische populatieverdeling (gebaseerd op 2019 Statbel-gegevens) met betrekking tot geslacht, leeftijd, opleiding en provincie.
  • Attrition Assessment (Uitvalanalyse): Deelnemers tussen Golf 5 en 9 werden gecategoriseerd in drie groepen: "withdrawal" (opt-out), "discontinuation" (ingeschreven maar niet deelnemend) en "active participation" (minstens één keer deelgenomen). Chi-kwadraattesten werden gebruikt om verschillen tussen deze groepen te analyseren op basis van sociodemografie en baseline mentale gezondheid (angst/depressie scores).

Belangrijkste Resultaten

• Cohortgrootte en Stabiliteit: De cohort behield een grote steekproefomvang, met respondentenaantallen variërend van 7.385 in Golf 1 tot 6.300 in Golf 9. Ongeveer 24,8% van de deelnemers heeft alle negen golven voltooid, en 87,7% heeft aan ten minste twee golven deelgenomen.
• Samenstelling: De steekproef blijft oververtegenwoordigd door vrouwen (~60%), ouderen (55+) en hoogopgeleiden (gemiddeld 75% versus 33% in de algemene populatie). Ook de Vlaamse Regio is oververtegenwoordigd. Hoewel gerichte werving in Golf 2 de verdeling van mannen en jongvolwassenen verbeterde, bleven deze groepen ondervertegenwoordigd tegen de tijd van Golf 9.
• Attrition Patronen (Uitvalpatronen):
  • Sociodemografie: Uitval is significant bepaald door leeftijd, opleiding en regio. "Withdrawal" was het hoogst onder degenen van 65 jaar en ouder, terwijl "discontinuation" het hoogst was onder degenen van 18–49 jaar. Actieve participatie nam toe met de leeftijd. Lagere opleidingsniveaus waren geassocieerd met hogere uitvalpercentages.
  • Mentale Gezondheid: Er werden geen significante verschillen in participatiestatus gevonden op basis van binaire angst/depressie-classificaties. Echter, wanneer een lagere drempel voor milde- tot ernstige symptomen werd gebruikt (GAD-7 ≥ 5 of PHQ-9 ≥ 5), vertoonden deelnemers met symptomen een lagere uitval en een hogere actieve participatiegraad vergeleken met degenen zonder symptomen.
• Representativiteit: De cohort is niet volledig representatief voor de Belgische populatie, met name wat betreft leeftijd, opleiding en geslacht.

Belangrijkste Bijdragen

• Het vullen van een nationaal gat: BELHEALTH is de eerste longitudinale studie in België die specifelijk is gewijd aan het monitoren van mentale gezondheidstrajecten in het post-pandemische tijdperk.
• Methodologische Inzicht: De studie levert empirisch bewijs over de samenstelling en uitval in een grootschalige, webgebaseerde longitudinale cohort. Het identificeert specifieke groepen (jongvolwassenen, lager opgeleiden) die moeilijk te werven en te behouden zijn, wat praktische richtlijnen biedt voor toekomstige onderzoeksontwerpen.
• Beleidsrelevantie: De studie genereert tijdig bewijs over determinanten van de mentale gezondheid, wat bijdraagt aan het volksgezondheidsbeleid en de besluitvorming.

Betekenis en Claims
De auteurs stellen dat hoewel het gebrek aan representativiteit van de steekproef de nauwkeurigheid van populatiebrede prevalentieschattingen beperkt, dit de primaire wetenschappelijke doelstellingen van de studie niet in gevaar brengt. Het artikel betoogt dat associaties tussen variabelen (het identificeren van risico- en beschermende factoren) over het algemeen minder gevoelig zijn voor selectiebias dan prevalentieschattingen. Daarom blijft de cohort robuust voor het volgen van veranderingen in de mentale gezondheid in de loop van de tijd en voor het begrijpen van de factoren die deze veranderingen aansturen.

De studie concludeert dat de uitvalpercentages (discontinuation 15,6%, withdrawal 3,2%) binnen aanvaardbare marges liggen voor longitudinaal onderzoek en slechts zwak geassocieerd zijn met de baseline mentale gezondheidsstatus. De bevinding dat individuen met milde- tot ernstige symptomen minder waarschijnlijk uitvielen, suggereert een mogelijke overschatting van de prevalentie, maar bevestigt de validiteit van de cohort voor het analyseren van mentale gezondheidstrajecten. De auteurs benadrukken dat duurzame wervings- en retentiestrategieën, met name voor ondervertegenwoordigde groepen, essentieel zijn voor de langetermijnwaarde van de cohort in het anticiperen op de behoeften van de populatie op het gebied van mentale gezondheid.