🧬 biology

From dots to faces: Individual differences in visual imagery capacity predict the content of Ganzflicker-induced hallucinations

Onderzoek met meer dan 4.000 deelnemers toont aan dat mensen met een sterkere visuele verbeeldingskracht tijdens Ganzflicker-hallucinaties complexere en natuurgetrouwere beelden ervaren, terwijl mensen met een zwakkere verbeeldingskracht voornamelijk eenvoudige geometrische patronen zien.

Oorspronkelijke auteurs: Ana Chkhaidze, Reshanne R. Reeder, Connor Gag, Anastasia Kiyonaga, Seana Coulson

Gepubliceerd 2026-03-30

📖 5 min leestijd🧠 Diepgaand

CC BY 4.0

Oorspronkelijke auteurs: Ana Chkhaidze, Reshanne R. Reeder, Connor Gag, Anastasia Kiyonaga, Seana Coulson

Oorspronkelijk artikel gelicentieerd onder CC BY 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). ⚕️ Dit is een AI-gegenereerde uitleg van een preprint die niet peer-reviewed is. Dit is geen medisch advies. Neem geen gezondheidsbeslissingen op basis van deze inhoud. Lees de volledige disclaimer

Van stippen tot gezichten: Waarom sommige mensen in het donker complexere dromen zien dan anderen

Stel je voor dat je naar een scherm kijkt dat heel snel afwisselt tussen rood en zwart. Het is als een stroboscooplamp die je ogen binnendringt. Dit fenomeen heet Ganzflicker. Als je hier lang genoeg naar kijkt, begint je brein te "honger" naar beelden. Omdat er geen echte objecten op het scherm staan, begint je hersenen zelf beelden te fabriceren. Dit noemen we hallucinaties.

Maar hier komt het interessante deel: niet iedereen ziet hetzelfde.

Deze studie, uitgevoerd door onderzoekers van onder andere de Universiteit van Californië, San Diego, kijkt naar een heel specifiek verschil tussen mensen: hun vermogen om voor zich te zien.

De twee kampen: De "Aphantasia" en de "Hyperphantasia"

Sommige mensen hebben Aphantasia. Zij kunnen geen enkele mentale afbeelding maken. Als je ze vraagt om een appel voor te stellen, zien ze niets dan een zwart gat. Ze zijn de "blinde" in de wereld van het mentale beeld.
Aan de andere kant zijn er mensen met Hyperphantasia. Zij kunnen zo helder en levendig voor zich zien dat het bijna net echt is. Ze kunnen een appel zien, ruiken en voelen alsof hij echt in hun hand ligt.
De meeste mensen zitten ergens in het midden.

De onderzoekers wilden weten: Zie je iets anders in je hoofd als je naar dat flitsende scherm kijkt, afhankelijk van of je een "blinde" of een "helderziende" bent?

De Grote Experimenten: 4.000 Mensen en een Digitale Detective

Om dit uit te zoeken, namen de onderzoekers een dataset van meer dan 4.000 mensen die eerder aan dit experiment hadden deelgenomen. Deze mensen hadden niet alleen gerapporteerd of ze iets zagen, maar ze hadden ook een verhaal geschreven over wat ze precies zagen.

Hier komt de creativiteit van de onderzoekers om de hoek kijken. Ze konden niet duizenden verhalen één voor één lezen. Dus gebruikten ze een soort digitale detective (kunstmatige intelligentie en taalverwerking) om de verhalen te analyseren.

Ze deden twee dingen:

De Thema-Detective: Ze keken welke woorden vaak samenkwamen. Zagen mensen veel over "lijnen", "vlekken" en "kleuren"? Of zagen ze over "gezichten", "bossen" en "steden"?
De Zintuig-Detective: Ze keken naar de woorden die mensen gebruikten. Gebruikten ze woorden die te maken hebben met aanraking, geluid of beweging?

Wat vonden ze? Van geometrische patronen tot levende films

De resultaten waren verrassend duidelijk en passen bij een mooi plaatje:

De "Blinden" (Swakke voorstellingsvermogen):
Mensen met een zwak voorstellingsvermogen zagen vooral simpele, geometrische patronen. Denk aan stippen, lijnen, ruitjes, spinnenwebben en flitsende kleuren. Het was alsof hun brein alleen de basisblokken van het zicht kon produceren. Het was als kijken naar een scherm dat alleen pixels en ruis laat zien.
Analogie: Het is alsof je een tekening maakt met alleen een potlood en je kunt alleen rechte lijnen en stippen trekken.
De "Helderzienden" (Sterk voorstellingsvermogen):
Mensen met een sterk voorstellingsvermogen zagen complexe, natuurlijke scènes. Ze zagen gezichten, mensen, vlinders, bossen, stadslandschappen en zelfs tunnels. Hun verhalen waren rijk en gedetailleerd.
Analogie: Deze mensen konden een volledige, levendige film draaien in hun hoofd, met personages, achtergronden en actie.

Waarom gebeurt dit? Het "Laagjes"-model

De onderzoekers leggen dit uit met een laagjes-model van het brein.

Stel je het visuele systeem voor als een fabriek:

De Basislaag (Onderin): Dit is waar de simpele dingen worden verwerkt: lijnen, randen en kleuren. Dit deel werkt bij iedereen goed, ook bij mensen die geen mentale beelden kunnen maken. Daarom zien iedereen tijdens het experiment wel iets (zoals stippen of lijnen).
De Toplaag (Bovenin): Dit is waar de complexe dingen worden samengevoegd tot betekenisvolle objecten (zoals een gezicht of een boom). Om dit te doen, moet de fabriek goed samenwerken tussen de onderkant en de bovenkant.

Bij mensen met een sterk voorstellingsvermogen is die samenwerking tussen de lagen supersterk. Ze kunnen de simpele lijnen en stippen snel omzetten in een compleet plaatje.
Bij mensen met zwak voorstellingsvermogen is die verbinding tussen de lagen wat zwakker. Ze krijgen de simpele lijnen binnen, maar die "bouwvakkers" aan de bovenkant kunnen ze niet goed samenvoegen tot een heel plaatje. Het resultaat blijft dus bij de simpele stippen en lijnen.

Meer dan alleen zien: Het hele lichaam is betrokken

Een ander cool punt was dat mensen met een sterk voorstellingsvermogen niet alleen over zien schreven. Ze gebruikten ook meer woorden die te maken hadden met aanraking (haptisch) en beweging (zoals "kijken" of "reiken").
Dit suggereert dat voor hen "voorstelling" niet alleen een beeld in het hoofd is, maar een volledige simulatie waarbij ook andere zintuigen en het lichaam betrokken zijn. Het is alsof ze niet alleen naar een film kijken, maar er echt in zitten.

Conclusie: Iedereen ziet iets, maar niet hetzelfde

De kernboodschap van dit onderzoek is dat onze manier van "zien" in ons hoofd onze ervaring van de wereld echt beïnvloedt.

Als je een zwak voorstellingsvermogen hebt, is je innerlijke wereld tijdens zo'n experiment meer als een abstracte kunsttentoonstelling met lijnen en vormen.
Als je een sterk voorstellingsvermogen hebt, is het meer als een bioscoopfilm met een verhaal.

Het laat zien dat er geen "juiste" manier is om te zien. Ons brein is uniek, en hoe we de wereld binnensturen (of in dit geval, hoe we de wereld in ons hoofd bouwen), hangt af van hoe onze eigen neurale fabriek is ingericht.

Probleemstelling

Het artikel onderzoekt de relatie tussen individuele verschillen in de capaciteit voor visuele beeldvorming (van aphantasia – afwezigheid van visuele beelden – tot hyperphantasia – zeer levendige beelden) en de inhoud van visuele hallucinaties die worden opgewekt door een stimulus genaamd Ganzflicker.

Ganzflicker is een stimulus waarbij een uniform rood-zwart veld ritmisch flitst (7,5 Hz), wat leidt tot hallucinaties zonder farmacologische interventie. Hoewel bekend is dat mensen verschillen in hoe levendig ze hun eigen mentale beelden kunnen visualiseren, is er weinig bekend over de inhoud en complexiteit van de ervaringen van mensen met verschillende beeldvormingsprofielen tijdens deze hallucinaties. De auteurs testen de hypothese dat individuen met een sterke beeldvormingscapaciteit complexere, semantisch betekenisvolle hallucinaties ervaren (zoals gezichten, landschappen), terwijl individuen met een zwakke capaciteit of aphantasia voornamelijk simpele, geometrische patronen zien. Dit wordt onderbouwd door het "layered model of visual imagery", dat stelt dat verschillen in top-down connectiviteit tussen hogere cognitieve gebieden en het visuele cortex bepalen of simpele visuele kenmerken worden geïntegreerd tot complexe representaties.

Methodologie

De studie is een secundaire analyse van een open dataset van het Ganzflicker-experiment van Reeder (2022), met een steekproef van 4.365 deelnemers (na filtering voor taal en ontbrekende data) die vrije tekstbeschrijvingen van hun ervaringen leverden.

De analyse combineerde twee complementaire benaderingen:

Topic Modeling (NLP):
- Doel: Latente thema's in de vrije tekstbeschrijvingen identificeren zonder vooraf bepaalde categorieën op te leggen.
- Pipeline: De tekst werd opgesplitst in zinnen. Er werden semantische embeddings gegenereerd met Sentence-BERT. Vervolgens werd UMAP gebruikt voor dimensiereductie en HDBSCAN voor clustering.
- Labeling: Thema's werden gelabeld met behulp van c-TF-IDF (class-based Term Frequency-Inverse Document Frequency) en geverifieerd met GPT-4o-mini om onderzoekersbias te minimaliseren.
- Statistiek: Er werden Lasso-regressie en Logistic Regression classifiers gebruikt om te testen of de topic-probabiliteiten de zelfgerapporteerde beeldvormingsvividheid (0-10 schaal) of groepen (zwak, gemiddeld, sterk) konden voorspellen.
Sensorimotor Normen Analyse:
- Doel: De perceptuele en motorische rijkdom van de taal kwantificeren.
- Tool: De Lancaster Sensorimotor Norms (LS), een crowdsourced database met ratings voor woorden op 11 dimensies (6 perceptuele modaliteiten: visueel, auditief, etc.; 5 motorische dimensies: hand, hoofd, etc.).
- Analyse: Voor elke beschrijving werden de LS-scores van de woorden gemiddeld. Generalized Linear Models (GLM) en causale mediatiestudies werden uitgevoerd om te bepalen of sensorimotorische rijkheid de beeldvormingsvividheid voorspelde, gecorrigeerd voor de lengte van de beschrijving (om te controleren op "verbosity").

Belangrijkste Bijdragen

Data-gedreven fenomenologie: De eerste grootschalige, onbevooroordeelde analyse van de inhoud van Ganzflicker-hallucinaties via Natural Language Processing, in plaats van gestructureerde vragenlijsten.
Validatie van het "Layered Model": Empirisch bewijs leveren dat individuele verschillen in beeldvorming niet alleen gaan over de intensiteit van het beeld, maar over de complexe integratie van visuele elementen tot semantisch betekenisvolle scènes.
Multimodale simulatie: Het aantonen dat individuen met sterke beeldvorming ook taal gebruiken die rijk is aan niet-visuele sensorische (haptisch, olfactorisch) en motorische (hoofd, hand) associaties.

Resultaten

Topic Modeling Resultaten:
- Er werden 28 distincte thema's geïdentificeerd, variërend van simpele geometrische patronen (lijnen, stippen, flitsen) tot complexe, natuurlijke scènes (bossen, stadslandschappen, gezichten, tunnels).
- Correlatie met Beeldvorming: Er was een significante relatie tussen de topic-probabiliteiten en de beeldvormingsvividheid ( $R^2 \approx 0.05$ $R^{2} \approx 0.05$ ).
  - Sterke imagers: Rapporteerden vaker complexe, semantische content (gezichten, hallways, natuur, sterrenstelsels).
  - Zwakke imagers: Rapporteerden voornamelijk simpele perceptuele elementen (beweging, flitsen, lijnen, geometrische patronen).
- Classificatie: Een Lasso-classifier kon deelnemers met een zwakke beeldvorming significant onderscheiden van anderen op basis van hun hallucinatie-inhoud (F1-score = 0.54, $p < .001$ ).
Sensorimotor Normen Resultaten:
- De rijkdom aan sensorimotorische taal voorspelde significant de beeldvormingsvividheid, zelfs na correctie voor de lengte van de tekst.
- Perceptuele modaliteiten: Sterke imagers gebruikten vaker woorden met hoge scores voor visueel, haptisch, olfactorisch en auditief.
- Motorische modaliteiten: Hoofd- en hand-gerelateerde taal waren de sterkste voorspellers. Dit suggereert dat levendige imagers meer betrokken zijn bij sensorimotorische simulaties (bijv. "kijken", "reiken").
- Interocceptieve en gustatorische taal toonde geen consistente of significante relatie.

Significantie en Conclusie

De studie biedt krachtig bewijs dat de inhoud van hallucinaties een directe weerspiegeling is van de individuele capaciteit voor visuele beeldvorming. Dit ondersteunt het idee dat hallucinaties niet willekeurige ruis zijn, maar een uitdrukking van de intrinsieke architectuur van het visuele systeem en de top-down predictieve processen.

Neurologische Implicatie: De bevindingen suggereren dat individuen met aphantasia of zwakke beeldvorming weliswaar toegang hebben tot vroege visuele gebieden (V1/V2) die simpele patronen genereren, maar dat de connectiviteit met hogere orde gebieden (zoals het inferotemporale cortex en frontopariëtale netwerken) beperkt is. Dit verhindert de integratie van simpele elementen tot complexe, semantische scènes.
Methodologische Vooruitgang: Het toont aan dat computationele analyse van vrije tekst een krachtig instrument is om subjectieve, interne mentale toestanden te bestuderen die moeilijk direct te meten zijn.
Brede Toepassing: Deze inzichten kunnen helpen bij het begrijpen van andere cognitieve processen die afhankelijk zijn van visuele simulatie, zoals werkgeheugen, ruimtelijke navigatie en emotionele reacties, en benadrukken dat "menselijke cognitie" niet universeel is, maar varieert afhankelijk van de beeldvormingsfenotype.

Kortom, de studie verbindt de neurobiologische "laagstructuur" van het visuele systeem met de fenomenologische ervaring, waarbij blijkt dat wat we "zien" in onze geest (of tijdens hallucinaties) afhangt van hoe goed ons brein lage- en hoog-niveau visuele informatie kan integreren.