💬 NLP

I Want to Believe (but the Vocabulary Changed): Measuring the Semantic Structure and Evolution of Conspiracy Theories

Dit onderzoek analyseert de semantische structuur en evolutie van complottheorieën in online politieke discoursen op basis van 169,9 miljoen Reddit-commentaren, en toont aan dat deze theorieën als coherente semantische objecten niet-uniform evolueren via patronen van stabiliteit, expansie, contractie en vervanging die door traditionele trefwoordbenaderingen worden gemist.

Oorspronkelijke auteurs: Manisha Keim, Sarmad Chandio, Osama Khalid, Rishab Nithyanand

Gepubliceerd 2026-03-30

📖 4 min leestijd☕ Koffiepauze-leesvoer

CC BY 4.0

Oorspronkelijke auteurs: Manisha Keim, Sarmad Chandio, Osama Khalid, Rishab Nithyanand

Oorspronkelijk artikel gelicentieerd onder CC BY 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). ✨ Dit is een AI-gegenereerde uitleg van het onderstaande artikel. Het is niet geschreven of goedgekeurd door de auteurs. Raadpleeg het oorspronkelijke artikel voor technische nauwkeurigheid. Lees de volledige disclaimer

"Ik wil het geloven (maar de woorden zijn veranderd): Hoe samenzweringstheorieën eigenlijk werken"

Stel je voor dat je een oude vriend herkent, maar hij heeft een nieuwe kapsel, draagt een andere jas en spreekt met een ander accent. Is het nog steeds dezelfde vriend? Ja, natuurlijk. Maar als je alleen naar zijn kleding zou kijken, zou je misschien denken dat het een nieuwe persoon is.

Dit is precies wat onderzoekers Manisha Keim en haar team hebben ontdekt bij het bestuderen van samenzweringstheorieën.

Het Probleem: Kleding vs. Persoonlijkheid

Vroeger keken onderzoekers naar samenzweringstheorieën alsof ze een lijstje met specifieke woorden maakten. Als ze het woord "Pizzagate" zagen, dachten ze: "Ah, hier is die theorie!" Maar wat als "Pizzagate" opeens niet meer gaat over pizza, maar over een wereldwijd complot van elites? Het woord blijft hetzelfde, maar de betekenis is volledig veranderd.

Aan de andere kant: wat als de theorie precies hetzelfde blijft (bijvoorbeeld: "de overheid liegt"), maar ze stoppen met het woord "overheid" en beginnen te praten over "de deep state"? Dan lijkt het alsof het een nieuwe theorie is, terwijl het eigenlijk hetzelfde verhaal is.

De onderzoekers wilden weten: Hoe verandert de ziel van een samenzweringstheorie, los van de kleding (de woorden) die het draagt?

De Methode: Een Kaart van Betekenis

Om dit te onderzoeken, hebben ze een gigantische database gebruikt: 169,9 miljoen reacties van het Reddit-forum r/politics tussen 2012 en 2022.

In plaats van te kijken naar losse woorden, hebben ze een slimme techniek gebruikt (die we "woordembeddings" noemen) om een 3D-kaart van de taal te maken.

De Analogie: Stel je voor dat elke term in de taal een ster is aan de hemel. Woorden die vaak samen worden gebruikt (zoals "Hillary", "email", "corruptie") zitten dicht bij elkaar in de ruimte. Woorden die niets met elkaar te maken hebben, zitten ver weg.
De "Samenzwering-Cluster": Ze zagen dat samenzweringstheorieën niet willekeurig verspreid zijn. Ze vormen duidelijke eilanden of clusters in deze ruimte. Bijvoorbeeld, een eiland voor "chemtrails" en een ander eiland voor "verkiezingsfraude".

De Grote Ontdekkingen

Ze hebben gekeken hoe deze eilanden eruitzagen in drie verschillende tijdperken (2012-2014, 2015-2019, en 2020-2022). Hier zijn de belangrijkste patronen die ze zagen:

1. De "Kledingverwisseling" (Lexicale Vervanging)

Soms verandert een theorie alleen zijn woorden, maar niet zijn kern.

Voorbeeld: De theorie dat geweldige aanslagen (zoals op scholen) "in scène gezet" zijn.
Wat er gebeurde: De theorie bleef precies hetzelfde (de overheid doet het voor de controle). Maar de woorden veranderden. Eerst was het over "Sandy Hook", later over "Parkland" en "Las Vegas".
Conclusie: De betekenis was stabiel, maar de woorden (de kleding) werden elke keer opnieuw aangepast aan het laatste nieuws.

2. De "Verkeerde Bestemming" (Semantische Vervanging)

Soms verandert de theorie volledig van richting.

Voorbeeld: "Emailgate" (over Hillary Clinton).
Wat er gebeurde: In het begin was het een wirwar van verschillende klachten. Later werd het een heel specifiek verhaal over corruptie binnen instellingen. Het woord bleef, maar het verhaal erachter werd heel anders.
Conclusie: Dit is een echte metamorfose. Het is alsof je een kat dacht te zien, maar het bleek een hond te zijn die op een kat leek.

3. De "Splijting" en "Samenvoeging"

Soms breekt één theorie uit in meerdere versies, of juist andersom.

Voorbeeld: De "Deep State" of "Illuminati".
Wat er gebeurde: Deze theorieën groeiden uit tot een soort "paraplu". Ze bleven bestaan, maar trokken steeds meer nieuwe verhalen aan (zoals QAnon of reptielenmensen). Ze werden als het ware een meta-theorie: een grote doos waarin je allerlei nieuwe complottheorieën kunt stoppen zonder de oude te hoeven vergeten.

Waarom is dit belangrijk?

Stel je voor dat je een brandweer bent. Als je alleen kijkt naar de woorden die mensen gebruiken, denk je misschien dat er elke dag een nieuwe brand is, omdat de namen van de branden veranderen. Maar als je kijkt naar de rook en het vuur (de betekenis), zie je dat het vaak dezelfde brand is die gewoon van locatie verandert.

De les voor ons allemaal:

Samenzweringstheorieën zijn slimme overlevers. Ze passen zich aan aan de tijd.
Als je alleen op zoek bent naar specifieke woorden (zoals "QAnon" of "chemtrails"), mis je vaak hoe ze eigenlijk werken.
Ze kunnen hun "kleding" (woorden) volledig veranderen, terwijl hun "ziel" (het wantrouwen in de overheid) exact hetzelfde blijft.

Kortom: De woorden veranderen, maar het verhaal blijft vaak hetzelfde. En dat is precies wat deze onderzoekers nu kunnen zien, dankzij hun slimme manier van kijken naar de taal.

Probleemstelling

Bestaand onderzoek naar complottheorieën richt zich voornamelijk op de vorming van overtuigingen, blootstelling en verspreiding, maar negeert vaak hoe de betekenis van deze theorieën in de loop van de tijd verandert. Een groot obstakel is dat onderzoekers complotgerelateerde termen vaak behandelen als stabiele lexische markers. Dit maakt het moeilijk om echte semantische veranderingen (veranderingen in wat een theorie betekent) te onderscheiden van oppervlakkige lexische veranderingen (veranderingen in het gebruikte woordenschat).

Traditionele, op trefwoorden gebaseerde benaderingen kunnen niet onderscheiden tussen:

Een term die behouden blijft terwijl de onderliggende betekenis transformeert.
Een betekenis die stabiel blijft terwijl de gebruikte vocabulaire volledig verandert.
Een theorie die uit elkaar valt in meerdere interpretaties die door dezelfde term worden aangeduid.

Het doel van dit onderzoek is om deze "semantische evolutie" kwantitatief te meten en te analyseren in online politieke discours.

Methodologie

Data:
De auteurs gebruikten een dataset van 169,9 miljoen opmerkingen van de Reddit-subreddit r/politics, gedurende de periode 2012-2022. Ze kozen bewust voor een mainstream politieke community in plaats van niche-complotcommunities (zoals r/conspiracy) om te zien hoe theorieën evolueren in het bredere publieke discours, inclusief weerleggingen en herformuleringen.

Preprocessing en Embeddings:

Tijdsperioden: De data werd opgedeeld in drie politieke periodes:
- T1 (2012-2014): Randverschijnselen (bijv. Sandy Hook).
- T2 (2015-2019): Mainstreaming (2016-verkiezingen).
- T3 (2020-2022): Pandemie-gedreven narratieven.
N-grammen: Multi-woorduitdrukkingen (zoals "false flag" of "crisis actor") werden geïdentificeerd via conditionele waarschijnlijkheid en samengevoegd tot enkele tokens.
Word Embeddings: Voor elke periode werden onafhankelijke Word2Vec-modellen (CBOW, dimensie 100, contextvenster 5) getraind om semantische relaties te vangen.

Analyse Framework:
Het onderzoek introduceert het concept van "Semantische Objecten": coherente gebieden in de semantische ruimte die rondom een conceptlabel (bijv. "Pizzagate" of "Deep State") zijn gevormd.

Vraag 1 (Semantische onderscheidbaarheid):
- Gebruik van HDBSCAN (density-based clustering) om te bepalen of complotdiscours coherente clusters vormt die losstaan van algemeen politiek discours.
- Validatie via menselijke annotatie: Annotatoren moesten bepalen of woordparen tot een complottheorie behoorden. De resultaten toonden aan dat de semantische afstand in het model correleerde met menselijke oordelen (hoe verder weg van de complotcluster, hoe makkelijker te onderscheiden).
Vraag 2 (Evolutie over tijd):
- De embeddingruimtes van verschillende periodes werden uitgelijnd met Orthogonal Procrustes alignment.
- Er werden drie soorten "objecten" gedefinieerd voor elke overgang ( $T_i \to T_{i+1}$ $T_{i} \to T_{i + 1}$ ):
  1. Het object in $T_i$ .
  2. Het object in $T_{i+1}$ .
  3. Een counterfactual object: het object van $T_i$ geprojecteerd naar de ruimte van $T_{i+1}$ (zonder semantische verandering).
- Drie Metrieken voor Semantische Evolutie:
  1. Historical Association Divergence (HAD): Meet of historische associaties (woorden die vroeger bij de theorie hoorden) nog steeds sterk verbonden zijn.
  2. Counterfactual Semantic Divergence (CSD): Meet de afstand tussen de counterfactual historische betekenis en de daadwerkelijke huidige betekenis.
  3. Neighborhood Coherence Divergence (NCD): Meet of de interne structuur van de cluster uit elkaar valt (fragmentatie) of samenkomt (defragmentatie) door kurtosis-analyse van de gelijkenisverdeling.
- Lexicale Evolutie: Gemeten via Jaccard-similariteit om lexicaal turnover (wisseling van woorden) te onderscheiden van semantische verandering.

Belangrijkste Bijdragen

Concept van Semantische Objecten: Het bewijzen dat complottheorieën kunnen worden gemodelleerd als coherente, semantisch onderscheidbare "objecten" in de taalruimte, in plaats van als losse trefwoorden.
Decoupling van Semantiek en Lexicon: Een methodologisch raamwerk dat semantische verandering (betekenis) expliciet scheidt van lexische verandering (woordkeuze). Dit maakt het mogelijk om patronen te zien die op trefwoord-niveau onzichtbaar blijven.
Kwantificering van Evolutiepatronen: De definitie van specifieke evolutionaire patronen (stabiliteit, vervanging, vernauwing, fragmentatie) gebaseerd op de combinatie van HAD, CSD, NCD en lexicaal overlap.

Resultaten

De analyse van de 19 geselecteerde complottheorieën onthulde verschillende evolutionaire patronen:

Semantische Stabiliteit met Lexische Churn:
- Theorieën over geënsceneerd geweld (bijv. Sandy Hook, Boston Bombing) behielden hun kernbetekenis (overheid als dader, "crisis actors") maar wisselden de specifieke actoren en locaties volledig uit. Dit resulteerde in lage HAD/CSD maar lage lexicaal overlap.
Semantische Vervanging:
- Politieke schandalen (bijv. Emailgate, Benghazi) ondergingen vaak volledige semantische vervanging, vooral tijdens de overgang naar T2. De betekenis verschuift van verspreide klachten naar een gefocust narratief over institutionele corruptie.
Semantische Fragmentatie:
- Elite-controle theorieën (bijv. Illuminati, Deep State) vertoonden hoge NCD-waarden. Ze behielden een kernbetekenis (geheime elites) maar splitsten zich op in meerdere coherente sub-narratieven (bijv. QAnon, satanische secten), fungerend als "meta-complottheorieën".
Consolidatie en Defragmentatie:
- Wetenschappelijke ontkenning (bijv. Flat Earth, Chemtrails) begon gefragmenteerd maar consolideerde in T3 rondom het vaccin- en 5G-narratief, wat leidde tot een verhoogde interne coherentie.
Relatieve Evolutie:
- De relatieve positie van theorieën ten opzichte van elkaar veranderde. Politieke schandalen en gefabriceerd geweld convergineerden in T2, maar divergeerden later. In T3 kwamen wetenschappelijke ontkenning en elite-controle theorieën dichter bij elkaar, wat wijst op een bredere trend van institutioneel wantrouwen.

Betekenis en Conclusie

Het onderzoek toont aan dat complottheorieën zich niet lineair ontwikkelen, maar via complexe patronen van stabiliteit, vervanging en herstructurering.

Kritieke Inzicht: Veel complottheorieën lijken lexicaal te veranderen (nieuwe woorden), maar hun semantische kern blijft stabiel. Omgekeerd kunnen theorieën lexicaal stabiel lijken terwijl hun betekenis volledig verschuift.
Implicaties: Benaderingen die alleen op trefwoorden vertrouwen, riskeren het verkeerd classificeren van stabiele theorieën als nieuwe, of het missen van fundamentele betekenisverschuivingen.
Toepassing: Het voorgestelde framework kan worden gebruikt door platformmoderators en journalisten om opkomende complotdiscoursen te detecteren voordat ze volledig geconsolideerd zijn, door te kijken naar de vorming van coherente semantische structuren in plaats van alleen naar specifieke keywords.

De studie benadrukt dat het begrijpen van de evolutie van complottheorieën vereist dat men kijkt naar de semantische ruimte en niet alleen naar de lexicale oppervlakte.