On period, cohort and population life expectancy

Dit artikel introduceert de nieuwe indicator 'Population Life Expectancy' (PoLE), die de gemiddelde sterfteleeftijd van actieve cohorten meet en in Zwitserland en Noorwegen een realistischer beeld van de bevolkingslevensverwachting biedt dan traditionele maatstaven zoals de periodale levensverwachting.

De kern

Het Grote Misverstand over "Hoe lang leven we?"

Stel je voor dat je een voorspelling doet over hoe lang mensen in je dorp gaan leven. Meestal gebruiken we daarvoor een maatstaf die Periode-Levensverwachting (PLE) heet.

De Vergelijking: De "Tijdsreiziger"
De traditionele manier (PLE) is alsof we een tijdsreiziger maken. We vragen: "Als een baby vandaag wordt geboren, maar zijn hele leven lang exact dezelfde ziektes, ongelukken en medische vooruitgang zou meemaken als dit ene jaar, hoe oud zou hij dan worden?"

Het probleem is dat deze tijdsreiziger niet bestaat. In het echte leven verandert de wereld elk jaar. Als de geneeskunde beter wordt, worden mensen ouder. De tijdsreiziger kijkt echter alleen naar het "nu" en negeert dat de toekomst waarschijnlijk mooier wordt. Hierdoor geeft deze maatstaf vaak een te somber beeld, vooral als de sterfte daalt.

De Nieuwe Uitvinding: PoLE

De auteurs van dit artikel (uit Zwitserland en Noorwegen) hebben een nieuwe maatstaf bedacht, genaamd PoLE (Population Life Expectancy).

De Vergelijking: De "Reële Reisgids"
In plaats van een tijdsreiziger, kijken we nu naar de reële reisgids. We kijken naar de mensen die nu in het dorp wonen.

• De 80-jarige die nu leeft, heeft al 80 jaar overleefd. Hij heeft de slechte tijden al gehad.
• De 30-jarige die nu leeft, heeft nog 50 jaar voor de boeg. Als de geneeskunde in die 50 jaar beter wordt, wordt hij ouder dan de statistieken van vandaag zeggen.

PoLE berekent: "Hoe oud worden de mensen die nu leven, rekening houdend met de vooruitgang die ze in de toekomst nog gaan meemaken?"

Wat hebben ze ontdekt? (De Zwitserse en Noorse Voorbeelden)

De auteurs hebben gekeken naar gegevens uit Zwitserland en Noorwegen van 1876 tot 2024. Hier zijn de belangrijkste ontdekkingen, vertaald naar alledaagse taal:

1. We leven veel langer dan we denken
De oude maatstaf (PLE) zegt: "In 1900 leefden mannen gemiddeld tot 45 jaar."
De nieuwe maatstaf (PoLE) zegt: "Nee, mannen die in 1900 leefden, konden verwachten tot 66 jaar oud te worden."

• Waarom? Omdat de meeste mensen die in 1900 30 of 40 jaar oud waren, al de gevaarlijke kinderziektes hadden overleefd. Ze hadden nog een heel leven voor zich, en de geneeskunde werd steeds beter. De oude maatstaf telde alle baby's die doodgingen mee, waardoor het gemiddelde zakt. PoLE kijkt naar de mensen die al overleefd hebben.

2. De "Kruising" van de lijnen (Een teken van vooruitgang)
In het begin van de 20e eeuw was de levensverwachting voor mensen die al leefden (PoLE) hoger dan voor pasgeboren baby's (CLE).

• Vroeger: Als je al volwassen was, had je een betere kans om oud te worden dan een pasgeboren baby (want baby's stierven vaak).
• Nu (rond 1950): De lijnen kruisten elkaar. Sindsdien is de kans voor een pasgeboren baby om oud te worden, groter dan voor iemand die al 60 is.
• Betekenis: Dit is een mooi teken van menselijke vooruitgang. We hebben de kindersterfte zo goed onder controle dat een baby nu een betere toekomst heeft dan iemand die al een deel van zijn leven heeft geleefd.

3. De waarheid over de vooruitgang
Als je kijkt naar de cijfers van 150 jaar geleden tot nu:

• De oude maatstaf (PLE) suggereert dat we 100% langer leven (van 40 naar 80 jaar).
• De nieuwe maatstaf (PoLE) zegt: "Eigenlijk is het 50% (van 60 naar 90 jaar)."

Dit klinkt misschien minder indrukwekkend, maar het is eerlijker. Het laat zien dat we al heel lang oud werden, zolang je maar de kritieke kinderjaren overleefde.

Samenvatting in één zin

Deze studie zegt: "Stop met kijken naar de hypothetische baby die in één jaar zou leven; kijk naar de echte mensen die nu lopen. Zij zullen, dankzij de toekomstige medische vooruitgang, nog ouder worden dan de huidige statistieken ons vertellen."

Conclusie:
De nieuwe maatstaf (PoLE) is niet bedoeld om de oude te vervangen, maar om een completer plaatje te geven. De oude maatstaf is goed om te zien wat er gebeurt tijdens een crisis (zoals een grieppandemie), maar de nieuwe maatstaf vertelt ons hoe lang we echt gaan leven in een wereld die steeds beter wordt.

Technische samenvatting

Titel: Over periodieke, cohort- en populatie-levensverwachting

Auteurs: Djuly Asumpta Pierre-Paul, Valentin Rousson, Isabella Locatelli (Unisanté, Universiteit van Lausanne)
Bron: medRxiv preprint (2026)

---

1. Het Probleem

De Periodieke Levensverwachting (PLE) is de meest gebruikte indicator voor levensduur, maar deze heeft een fundamenteel tekortkoming: hij verwijst naar een hypothetisch cohort dat zijn hele leven zou leven onder de sterftecijfers van één specifiek jaar.

• Onderschatting: In een context van dalende sterftecijfers (zoals in de moderne tijd), onderschat de PLE de daadwerkelijke levensverwachting van een echte populatie. Een echte populatie bestaat immers uit een mengeling van "actieve cohorten" (mensen van verschillende leeftijden die in het verleden zijn geboren en in de toekomst zullen blijven leven).
• Bestaande alternatieven:
  • Cohort Levensverwachting (CLE): Kan alleen worden berekend voor uitgestorven cohorten, waardoor het voor recente jaren niet beschikbaar is.
  • Cross-sectional Average Length of life (CAL): Neemt alleen de verleden sterfte in overweging en onderschat de levensverwachting in dalende contexten.
  • Average Cohort Life Expectancy (ACLE): Neemt zowel verleden als toekomstige sterfte in overweging, maar gebruikt een starre aanname (jaarlijkse daling van 0,5% op elke leeftijd) en weegt cohorten op basis van hun geboorte-levensverwachting. Dit leidt nog steeds tot een onderschatting omdat het niet rekening houdt met de reeds bereikte leeftijd van de cohorten.

De auteurs stellen dat er een indicator nodig is die de werkelijke gemiddelde leeftijd bij overlijden van de mensen die op een bepaald moment in leven zijn, nauwkeuriger weergeeft.

2. Methodologie

De auteurs introduceren een nieuwe indicator: Populatie Levensverwachting (PoLE).

• Definitie van PoLE: De gemiddelde leeftijd bij overlijden van de actieve cohorten in een populatie op een gegeven jaar $t$. Dit wordt berekend als het gewogen gemiddelde van de verwachte leeftijd bij overlijden voor elke leeftijd $x$ in dat jaar.

• Formule:
  $$PoLE_t = \frac{\sum_{x=0}^{110} (x + e_x(t-x)) \cdot N_{x,t}}{\sum_{x=0}^{110} N_{x,t}}$$
  Waarbij:

  • $N_{x,t}$ de populatiegrootte is op leeftijd $x$ in jaar $t$.
  • $e_x(t-x)$ de resterende cohort-levensverwachting is op leeftijd $x$ voor het cohort geboren in jaar $t-x$.
  • De term $(x + e_x)$ de totale verwachte leeftijd bij overlijden voorstelt.

• Projectiemodel: Om de resterende levensverwachting voor niet-uitgestorven cohorten te schatten, gebruiken de auteurs een log-lineair Poisson-regressiemodel met interactie tussen leeftijd en periode:
  $$\log(\mu_{x,t}) = \alpha_x + \beta_x \cdot t$$

  • Dit model laat toe dat de sterftedaling per leeftijd verschilt (leeftijdsspecifieke periodetrend).
  • Dit is een verbetering ten opzichte van de ACLE-methode, die uitging van een leeftijdsonafhankelijke daling (0,5%).
  • Het model werd gefit op data van 1990-2019 (om uitschieters zoals de pandemie te vermijden) en geprojecteerd tot 2080.

• Data: Gebruik van de Human Mortality Database (HMD) voor Zwitserland (1876–2024) en Noorwegen (1846–2024).

3. Belangrijkste Bijdragen

1. Introductie van PoLE: Een nieuwe, robuuste indicator die de levensverwachting van een reële populatie meet in plaats van een hypothetisch cohort.
2. Methodologische verfijning: In plaats van te kijken naar de levensverwachting bij geboorte (zoals bij ACLE), kijkt PoLE naar de resterende levensverwachting van mensen op hun huidige leeftijd, gewogen naar de leeftijdsopbouw van de populatie.
3. Geavanceerde projectie: Toepassing van een model met leeftijdsafhankelijke sterftedaling, wat realistischere langetermijnprognoses oplevert dan eerdere modellen.

4. Resultaten

De studie vergelijkt PoLE met PLE, CLE en ACLE voor Zwitserland en Noorwegen.

• PoLE vs. PLE: PoLE is systematisch en aanzienlijk hoger dan PLE.
  • Voorbeeld Zwitserland (2024): PLE voor mannen is 82,4 jaar, terwijl PoLE 89,7 jaar is. Voor vrouwen is dit respectievelijk 85,9 vs. 91,3 jaar.
  • Dit betekent dat de reële winst in levensverwachting over 150 jaar ongeveer +50% is (van ~60 naar ~90 jaar), in plaats van de +100% die door PLE wordt gesuggereerd (van ~40 naar ~80 jaar).
• PoLE vs. CLE:
  • Vóór het midden van de 20e eeuw was PoLE hoger dan CLE. Dit komt doordat de hoge kindersterfte in die tijd de CLE (en PLE) sterk verlaagde, terwijl mensen die al volwassen waren (en dus de kritieke kinderleeftijd hadden overleefd) een hoge levensverwachting hadden.
  • Rond 1950 kruisen de curves elkaar. Daarna wordt CLE hoger dan PoLE. Dit wordt geïnterpreteerd als een teken van "menselijke vooruitgang": voor mensen die nu geboren worden, is de levensverwachting hoger dan voor mensen die nu al in leven zijn (vanwege de continue daling van sterftecijfers in de toekomst).
• Modelvalidatie: Het model met leeftijdsafhankelijke interactie gaf realistischere projecties dan modellen met een vaste daling. Zonder interactie zou de PLE voor mannen en vrouwen tegen 2060 elkaar kruisen (onrealistisch), terwijl het gekozen model een geleidelijke afname van de genderkloof voorspelt zonder kruising.

5. Betekenis en Conclusie

• Interpretatie: De PLE is nuttig om de impact van acute crises (zoals de Spaanse griep of COVID-19) te meten, maar het is misleidend als maatstaf voor de daadwerkelijke levensduur van een huidige bevolking in tijden van verbeterende gezondheidszorg.
• Reële vooruitgang: PoLE biedt een accurater beeld van de winst in levensduur die een samenleving heeft behaald. Het toont aan dat mensen in het begin van de 20e eeuw, ondanks een lage PLE, als volwassenen vaak tot in de 60 of 70 leefden.
• Complementair: PoLE is niet bedoeld om PLE of CLE te vervangen, maar om hen aan te vullen. Het geeft beleidsmakers en demografen een beter inzicht in de levensverwachting van de huidige bevolking, rekening houdend met toekomstige sterftedalingen.
• Toekomst: De kruising tussen PoLE en CLE rond 1950 biedt een nieuw perspectief op de demografische transitie en verdient verder onderzoek.

Kortom, de paper stelt dat we onze perceptie van historische en huidige levensverwachting moeten herzien: de reële levensverwachting van een populatie is aanzienlijk hoger dan wat de traditionele periodieke levensverwachting doet vermoeden.