Evaluation of the Maternal Death Surveillance and Response System in Eastern Province, Rwanda: A Cross-Sectional Surveillance System Assessment, 2021–2025

Elk jaar sterven duizenden vrouwen wereldwijd aan complicaties gerelateerd aan zwangerschap en bevalling. Hoewel de moderne geneeskunde de middelen heeft om de meeste van deze tragedies te voorkomen, ligt de uitdaging vaak niet in het gebrek aan behandeling, maar in het vermogen om het probleem te vinden, te begrijpen waarom het gebeurde en het systeem te repareren zodat het niet opnieuw gebeurt. Dit is de kern van een systeem voor de surveillance van moedersterfte. Beschouw het als een breed gedragen vangnet voor de gemeenschap: wanneer een vrouw overlijdt, is het systeem ontworpen om dat evenement op te vangen, de specifieke oorzaken te onderzoeken en vervolgens die bevindingen te gebruiken om de manier waarop zorg wordt verleend te veranderen. In Rwanda werd deze aanpak geformaliseerd in een nationale strategie genaamd het Maternal Death Surveillance and Response-systeem, of MDSR. Het doel is eenvoudig maar diepgaand: ervoor zorgen dat geen enkel overlijden ononderzocht blijft en dat elke evaluatie leidt tot een concrete actie om de volgende moeder te redden.

In de Oostelijke Provincie van Rwanda hebben onderzoekers onlangs nauwlettend bekeken hoe goed dit vangnet werkt. Ze wilden weten of het systeem tussen 2021 en 2025 daadwerkelijk functioneerde zoals bedoeld. De studie richtte zich op zes ziekenhuizen en twaalf gezondheidscentra, waarbij 136 zorgverleners werden geïnterviewd die deel uitmaken van de commissies die verantwoordelijk zijn voor het beoordelen van deze tragische gebeurtenissen. Deze commissies bestaan uit artsen, verloskundigen en verpleegkundigen die samenkomen om elk overlijden te bespreken, te bepalen wat er misging en te beslissen welke stappen kunnen worden ondernomen om soortgelijke gevallen in de toekomst te voorkomen. De onderzoekers vroegen niet alleen of het systeem bestond; ze maten de prestaties ervan aan de hand van een reeks standaardcriteria die wereldwijd worden gebruikt om de monitoring van de volksgezondheid te beoordelen. Ze keken naar de vraag of het systeem eenvoudig te gebruiken was, of de gegevens accuraat waren, of rapporten op tijd werden ingediend en, het belangrijkste, of de verzamelde informatie daadwerkelijk leidde tot veranderingen in de manier waarop patiënten worden behandeld.

De resultaten van deze evaluatie schetsen een beeld van een systeem dat werkt, maar dat nog ruimte heeft om te groeien. Over de vierjarige periode registreerde het team 97 moedersterfgevallen in de provincie. Misschien wel de meest bemoedigende bevinding was een scherpe daling in deze aantallen. Het aantal sterfgevallen daalde van 36 gevallen in het begin van de studie naar slechts 13 gevallen in de laatste jaren, wat een reductie van 64 procent betekent. Deze neerwaartse trend suggereert dat de inspanningen om moedersterfte te monitoren en erop te reageren een echt, positief effect hebben op het redden van levens. De gegevens toonden ook aan waar deze tragedies het meest waarschijnlijk plaatsvonden. De meerderheid van de sterfgevallen, ongeveer 72 procent, vond plaats in ziekenhuizen, terwijl een ander deel van 21 procent plaatsvond in de gemeenschap voordat een vrouw een medische instelling kon bereiken. Dit onderscheid is essentieel omdat het gezondheidsleiders vertelt dat hoewel ziekenhuizen de primaire setting voor deze gebeurtenissen zijn, een aanzienlijk aantal vrouwen nog steeds sterft voordat zij toegang krijgt tot zorg, wat wijst op een behoefte aan betere ondersteuning op gemeenschapsniveau en sneller transport.

Toen de onderzoekers de technische prestaties van het surveillance-systeem zelf evalueerden, kwamen zij tot de conclusie dat het op verschillende belangrijke gebieden opmerkelijk sterk was. Het systeem was uitstekend in het opsporen van elk overlijden dat plaatsvond; de datakwaliteit was perfect, met 100 procent volledige en accurate records. De commissies slaagden erin om elk gevonden geval te analyseren, en de informatie werd gedeeld met belanghebbenden op een manier die als nuttig werd beschouwd voor het nemen van beslissingen. Sterker nog, het systeem werd beoordeeld als "goed" voor zijn nut, eenvoud en flexibiliteit, wat betekent dat de zorgverleners het gemakkelijk vonden om te begrijpen en aan hun behoeften aan te passen. De studie benadrukte echter ook specifieke gebieden waar het systeem moeite mee heeft. De "stabiliteit" van het systeem, wat verwijst naar hoe consistent de instrumenten en vergaderingen beschikbaar zijn zonder technische problemen of onderbrekingen, was het laagst beoordeelde gebied, met een score van net onder de 60 procent. Daarnaast, hoewel het systeem goed was in het verzamelen en analyseren van gegevens, was de opvolging van de aanbevelingen slechts "redelijk". Ongeveer 21 procent van de tijd werden de acties die door de beoordelingscommissies werden voorgesteld, niet volledig uitgevoerd of gecommuniceerd naar de medewerkers die de informatie nodig hadden.

De studie concludeert dat het systeem voor de surveillance van moedersterfte in de Oostelijke Provincie een functioneel en effectief instrument is dat al helpt bij het verminderen van het aantal vrouwen dat sterft aan zwangerschapsgerelateerde oorzaken. De aanzienlijke daling van het aantal sterfgevallen in de afgelopen jaren is een bewijs van de waarde van een systeem dat aandacht heeft voor elk verlies en ervan leert. Toch waarschuwen de onderzoekers dat het werk nog niet af is. Om het ultieme doel te bereiken – het redden van elke moeder – moet het systeem stabieler en betrouwbaarder worden, zodat vergaderingen en instrumenten altijd beschikbaar zijn. Belangrijker nog is dat de kloof tussen het identificeren van een probleem en het oplossen ervan moet worden gedicht. Als de aanbevelingen die worden gedaan na een beoordeling van een sterfgeval niet worden opgevolgd, wordt de cyclus van preventie doorbroken. Door deze laatste stappen te versterken en ervoor te zorgen dat de geleerde lessen consequent worden toegepast, kan Rwanda zijn vooruitgang voortzetten naar een toekomst waarin moedersterfte een zeldzaamheid is in plaats van een terugkerende tragedie.