Yield Performance and Adaptability of Anchote (Coccinia abyssinica) in Horro Guduru Wallaga, Ethiopia

Technische Samenvatting: Opbrengstprestaties en Aanpassingsvermogen van Anchote (Coccinia abyssinica) in Horro Guduru Wallaga, Ethiopië

Probleemstelling
Anchote (Coccinia abyssinica) is een cultureel en economisch betekenisvol endemische wortelgewas in het westen en zuidwesten van Ethiopië, met name onder de Oromo. Het dient als basisvoedsel tijdens schaarste, een nutritionele bron rijk aan calcium en eiwitten, en een materiaal voor traditionele rituelen. Ondanks het potentieel om bij te dragen aan voedselzekerheid, blijft anchote onderbedreven en onderbenut in vergelijking met andere knolgewassen. De productie wordt beperkt door een gebrek aan verbeterde cultivars, beperkte kennis over agronomische praktijken (zoals planttijd en dichtheid), en een tekort aan op bewijs gebaseerde aanbevelingen met betrekking tot ecologische adaptatie. Bovendien heeft institutionele verwaarlozing geleid tot minimale veredelingsprogramma's en extensiediensten. Er is een kritieke behoefte om de genetische diversiteit en het aanpassingsvermogen van bestaande accessies over verschillende agro-ecologieën te evalueren om bredere benutting en verbetering te ondersteunen.

Methodologie
Om deze hiaten aan te pakken, werd tijdens het 2020/2021 hoofdoogstseizoen een veldexperiment uitgevoerd in de zone Horro Guduru Wallaga in Ethiopië. De studie evalueerde acht anchote-accessies: één uitgebrachte variëteit (Desta 01) en zeven lokale accessies (90801, 240407B, 220563, 223090, 223098, 223101 en Kuwe) verzameld uit verschillende districten in de regio's Oromia en SNNPRS.

Het experiment maakte gebruik van een gerandomiseerd blokontwerp (Randomized Complete Block Design - RCBD) met drie replicaties over twee verschillende locaties:

1. Abay Coman: Een gebied op gemiddelde hoogte (880–2.400 m.a.s.l.) met een jaarlijkse neerslag tussen 510–1.530 mm en temperaturen van 22–27°C.
2. Jimma Geneti: Een gebied op gemiddelde tot hoge hoogte (2.485 m.a.s.l.) met een gemiddelde jaarlijkse neerslag van 1.832,06 mm en temperaturen variërend van 14,6°C tot 23,19°C.

Zaden werden gezaaid met een snelheid van drie per heuvel op een diepte van 5 cm. Standaard cultuurpraktijken, inclusief wieden, schoffelen en staken, werden toegepast. De gegevensverzameling richtte zich op fenologische parameters (ontkiempercentage, dagen tot fysiologische rijping), groeiparameters (aantal ranken, ranklengte, internodiemaat, aantal bladeren, bladoppervlakte, totale biomassa) en opbrengstcomponenten (diameter opslagwortel, totaal wortelgewicht, marktwaardige en niet-marktwaardige opbrengst, totale opbrengst en oogstindex). De gegevens werden geanalyseerd met behulp van SAS 9.3, met Analysis of Variance (ANOVA) en Least Significant Difference (LSD) tests op een significantieniveau van 5%.

Belangrijkste Resultaten
De analyse toonde significante verschillen (P < 0,05) aan tussen de accessies voor alle gemeten kenmerken, wat wijst op substantiële genetische variabiliteit en genotype-omgevingsinteracties.

• Ontkieming en Rijping: De variëteit Desta 01 en accessie 223098 vertoonden superieure ontkimmingspercentages (92% en 94,5%, respectievelijk) bij Jimma Geneti. De vegetatieperiode varieerde van 110 tot 124 dagen, afhankelijk van de variëteit en locatie. Desta 01 bereikte consequent eerder de fysiologische rijping (112,50 dagen bij Jimma Geneti; 110,83 dagen bij Abay Coman) vergeleken met andere accessies.
• Groeikenmerken: Accessie Kuwe produceerde de hoogste aantallen ranken (5,11 bij Jimma Geneti; 4,56 bij Abay Coman). Accessie 240407B vertoonde de langste ranklengtes (3,91 m bij Jimma Geneti) en internodiematen (15,44 cm bij Jimma Geneti). Echter, Desta 01 registreerde het grootste bladoppervlak (143,45 cm² bij Jimma Geneti; 136,45 cm² bij Abay Coman) en de hoogste totale biomassa (12,63 kg bij Jimma Geneti; 10,63 kg bij Abay Coman).
• Opbrengstprestaties:
  • Worteldiameter en Gewicht: Desta 01 produceerde de grootste opslagworteldiameters (75,25 mm bij Jimma Geneti; 72,25 mm bij Abay Coman) en het hoogste totale wortelgewicht op beide locaties.
  • Totale en Marktwaardige Opbrengst: Bij Jimma Geneti behaalde Desta 01 de hoogste totale opbrengst (46,73 t/ha) en marktwaardige opbrengst (40,60 t/ha). Bij Abay Coman registreerde accessie 220563 de hoogste totale opbrengst (30,39 t/ha) en marktwaardige opbrengst (29,73 t/ha), terwijl Desta 01 ook sterk presteerde.
  • Oogstindex (HI): Desta 01 en 220563 vertoonden de hoogste oogstindices (83,62% en 79,86% respectievelijk bij Jimma Geneti), wat duidt op een efficiënte verdeling van assimilaten naar de opslagwortels.
• Aanpassingsvermogen: De studie benadrukte dat hoewel sommige accessies goed presteerden in specifieke omgevingen, Desta 01 en 220563 een superieur aanpassingsvermogen en opbrengststabiliteit vertoonden over beide geteste agro-ecologieën.

Betekenis en Conclusies
Het artikel concludeert dat er een significante genetische diversiteit bestaat onder de anchote-accessies, wat een sterk fundament biedt voor veredelings- en selectieprogramma's. De studie identificeert Desta 01 als een superieure variëteit met een hoog aanpassingsvermogen, vroege rijping en een hoog opbrengstpotentieel, waardoor het een primaire kandidaat is voor promotie onder boeren in de onderzochte gebieden. Daarnaast vertoonden lokaal aangepaste accessies zoals 220563 en 90801 een sterke prestatie en zouden in overweging worden genomen voor bredere benutting.

De auteurs stellen dat het promoten van deze hoogopbrengstige, aanpasbare variëteiten essentieel is voor het vergroten van de voedselzekerheid en de landbouwproductiviteit in de regio, met name voor arme boeren. De studie benadrukt dat het uitbreiden van de teelt door het gebruik van verbeterde en lokaal aangepaste genotypes de productiebeperkingen kan aanpakken. Ten slotte bevelen de auteurs verder agronomisch en nutritioneel onderzoek aan om de groeiprocessen te optimaliseren en het potentieel van het gewas als gezondheidsvoedsel en economisch bezit volledig te benutten.