Gender Gaps in Access and Depth of Digital Finance Services in East Africa

In de bruisende markten en de stille dorpen van Oost-Afrika vindt een stille revolutie plaats, een revolutie die geen bakstenen of cement vereist, maar die in plaats daarvan steunt op het licht van een scherm. Decennialang werd het pad naar financiële zekerheid geplaveid met fysieke bankfilialen, die vaak ver weg lagen van de plekken waar mensen woefden, waardoor de eenvoudige handeling van sparen of geld verzenden een moeilijke reis werd. Vandaag de dag is digitale financiën gearriveerd, waardoor mobiele telefoons zijn veranderd in portemonnees en bankrekeningen in apps. Deze verschuiving heeft de macht over geld gebracht naar miljoenen mensen die voorheen werden uitgesloten, waardoor zij goederen kunnen betalen, lonen kunnen ontvangen en kunnen sparen voor de toekomst zonder ooit een voet in een traditionele bank te hebben gezet. Toch blijft er, naarmate dit nieuwe systeem zich uitbreidt, een kritische vraag bestaan: opent het de deuren voor iedereen, of worden sommige mensen nog steeds achtergehouden? Specifiek vragen onderzoekers zich af of de vrouwen van Oost-Afrika dezelfde kansen krijgen als de mannen, of dat de digitale kloof simpelweg de oude ongelijkheden van de fysieke wereld weerspiegelt.

Een recente studie door Fetene Hunegnaw van de Adama Science and Technology University duikt diep in deze vraag en onderzoekt het landschap van digitale financiën in vier belangrijke Oost-Afrikaanse landen: Ethiopië, Kenia, Tanzania en Oeganda. Het onderzoek kijkt niet alleen naar de vraag of mensen een digitale rekening hebben, wat de eerste stap is, maar onderzoekt ook hoe diep zij deze hulpmiddelen gebruiken. Het maakt onderscheid tussen het simpelweg bezitten van een digitale portemonnee en het daadwerkelijk gebruiken ervan om betalingen te verrichten of zaken te kopen bij winkeliers. Door data van 3.998 observaties te analyseren, schetst de studie een duidelijk beeld van waar de hiaten bestaan en, belangrijker nog, waarom ze bestaan. De bevindingen laten zien dat hoewel de technologie zich snel verspreidt, de voordelen niet gelijkelijk worden verdeeld. Vrouwen zijn consequent minder geneigd om digitale rekeningen te bezitten en aanzienlijk minder geneigd om deze te gebruiken voor transacties in de echte wereld vergeleken met mannen.

De cijfers vertellen een verhaal van een hardnekkige kloof. Verspreid over de regio bezit ongeveer 57 procent van de vrouwen een digitale rekening, vergeleken met 69 procent van de mannen. Deze kloof van 11,89 procentpunt betekent dat voor elke tien mannen met een digitale rekening, er slechts ongeveer acht vrouwen zijn. De situatie is nog geprononceerder in Ethiopië, waar de kloof het grootst is; daar heeft slechts 15 procent van de vrouwen een digitale rekening, terwijl bijna 31 procent van de mannen dat heeft. In contrast hiermee vertoont Kenia de meeste vooruitgang, met een veel kleinere kloof, hoewel deze niet volledig is verdwenen. De studie keek ook naar mobiel geld, een specifiek type digitale dienst die een gamechanger is geweest in Afrika. Hier herhaalt het patroon zich: 54 procent van de vrouwen bezit een mobiel geldaccount, vergeleken met 64 procent van de mannen. De ongelijkheid gaat niet alleen over het hebben van de rekening; het gaat over wat er gebeurt nadat de rekening is geopend. Wanneer het gaat om het daadwerkelijk doen van een digitale betaling, neemt 60 procent van de vrouwen deel, vergeleken met 71 procent van de mannen. De kloof wordt groter bij het kijken naar betalingen aan winkeliers, waarbij vrouwen minder geneigd zijn om in deze transacties te participeren.

Men zou kunnen aannemen dat deze verschillen worden veroorzaakt door iets dat inherent is aan gender, misschien een gebrek aan interesse of een specifieke culturele barrière die vrouwen verhindert technologie te gebruiken. Echter, de onderzoekers gebruikten een gedetailleerde statistische methode om de oorzaken van deze kloof te ontleden, waarbij ze de invloed van persoonlijke omstandigheden scheidde van de invloed van gender zelf. De resultaten waren onthullend. De studie vond dat het overgrote deel van de kloof verklaard kon worden door waarneembare verschillen in het leven van mannen en vrouwen, in plaats van door gender zelf. De primaire drijfveren waren toegang tot het internet, opleidingsniveau, inkomen, werkstatus en of een persoon in een stad of op het platteland woonde. Wanneer de onderzoekers rekening hielden met deze factoren, verdween het directe effect van het vrouw-zijn op de deelname aan digitale financiën grotendeels. Dit suggereert dat vrouwen niet worden uitgesloten omdat zij vrouwen zijn, maar omdat zij minder waarschijnlijk beschikken over de instrumenten en middelen die digitale financiën mogelijk maken.

De belangrijkste factor die werd geïdentificeerd, was het internetgebruik. De studie toonde aan dat het hebben van toegang tot het internet de sterkste voorspeller is van de vraag of iemand digitale financiële diensten zal gebruiken. Omdat vrouwen in deze regio's minder waarschijnlijk toegang hebben tot het internet of een smartphone bezitten, worden zij effectief uitgesloten van het digitale financiële systeem nog voordat ze beginnen. Onderwijs en werkgelegenheid speelden ook een grote rol. Vrouwen met hogere opleidingsniveaus en vrouwen die werkzaam waren, waren veel eerder geneigd om digitale financiën te gebruiken. Het onderzoek geeft aan dat de kloof geen mysterie van gedrag is, maar een reflectie van een kloof in kansen. Vrouwen missen digitale financiën omdat zij de digitale en economische middelen missen die mannen vaker bezitten.

Dit onderscheid is cruciaal voor het begrijpen van de toekomst van financiële inclusie in Oost-Afrika. De studie stelt dat het "onverklaarbare" deel van de kloof, wat zou staan voor discriminatie of vooroordelen in de wijze waarop diensten worden aangeboden, over het algemeen statistisch onbeduidend is. Dit suggereert dat als vrouwen dezelfde toegang tot het internet, hetzelfde opleidingsniveau en dezelfde werkgelegenheid als mannen hadden, de kloof in het gebruik van digitale financiën waarschijnlijk zou verdwijnen. De barrière is niet de technologie zelf, maar de voorwaarden die nodig zijn om deze te gebruiken.

De implicaties van deze bevindingen zijn duidelijk en wijzen naar specifieke gebieden waar actie nodig is. Het openen van meer digitale rekeningen is niet voldoende als de mensen die ze bezitten de data niet kunnen betalen of niet weten hoe ze de apps moeten gebruiken. De studie suggereert dat beleid zich moet richten op de kernoorzaken: het verbeteren van de internetconnectiviteit voor vrouwen, het bieden van training in digitale geletterdheid die verder gaat dan basisopleiding, en het ondersteunen van de economische empowerment van vrouwen door middel van werkgelegenheid en inkomensgeneratie. In landen als Kenia, waar de toegangskloof kleiner is, moet de focus verschuiven naar het waarborgen dat vrouwen deze diensten net zo intensief gebruiken als mannen. In landen als Ethiopië, waar de kloof enorm is, moet de prioriteit liggen op het opbouwen van de basisinfrastructuur van toegang en betaalbaarheid. Het pad naar echte gelijkheid in het digitale tijdperk gaat niet alleen over het uitdelen van telefoons, maar over het waarborgen dat vrouwen over dezelfde digitale en economische middelen beschikken als mannen, zodat zij volledig kunnen stappen in de financiële wereld.