Changes in Pharmacists’ Perceptions of their Roles During Pharmacy Policy Reforms: A Comparative Repeated-Cross-Sectional Study of Patients and Pharmacists

Technische Samenvatting: Veranderingen in de perceptie van apothekers over hun rollen tijdens hervormingen in het apothekersbeleid

Probleemstelling
Ondanks de wereldwijde uitbreiding van de professionele rollen van apothekers, en specifiek binnen de snel vergrijzende samenleving van Japan, blijft empirisch onderzoek naar hoe deze rolveranderingen door zowel apothekers als patiënten worden waargenomen, beperkt. De roltheorie suggereert dat discrepanties tussen verwachte en werkelijke rollen, of uiteenlopende percepties tussen belanghebbenden, kunnen leiden tot inefficiënties in de dienstverlening. Hoewel Japan aanzienlijke beleidshervormingen in de apothekerssector heeft doorgevoerd — gedreven door wijzigingen in de Wet op de Apothekers en herzieningen van het vergoedingssysteem — om patiëntgerichte, gemeenschapsgerichte zorg te bevorderen, is het onduidelijk of deze institutionele veranderingen de rolpercepties van apothekers en patiënten in de loop der tijd succesvol hebben gealigneerd. Eerdere studies hebben hardnekkige kloven in rolperceptie opgemerkt, maar weinig onderzoeken de evolutie van deze kloven tegen de achtergrond van specifieke beleidshervormingen in een supervergrijzende samenleving.

Methodologie
Deze studie maakte gebruik van een repeated cross-sectional design om veranderingen in rolpercepties te analyseren op drie afzonderlijke tijdstippen: 2014 (vóór een belangrijke juridische wijziging in 2014), 2017 (drie jaar na de wijziging) en 2023 (drie jaar na de reguleringswijzigingen van 2019). De gegevens werden samengesteld uit landelijke online enquêtes waarbij patiënten bij openbare apotheken (N ≈ 1.000 per golf) en apothekers (N ≈ 800–900 per golf) betrokken waren. De uiteindelijke geanalyseerde dataset bestond uit 2.639 geldige reacties (583 patiënten en 366 apothekers in 2023; historische gegevens uit 2014 en 2017 werden geïntegreerd).

De studie maakte gebruik van een 12-stempige vragenlijst gebaseerd op de roltheorie, beoordeeld op een 5-punts Likert-schaal. Confirmatieve Factoranalyse (CFA) valideerde een driefactorenstructuur voor alle groepen en jaren:

• F1 (Communicatie): Benaderbaarheid, duidelijkheid van uitleg en responsiviteit.
• F2 (Beoordeling van de toestand van de patiënt): Monitoring van medicatie-effecten en veranderingen in de gezondheidstoestand.
• F3 (Identiteit): Percepties van apothekers als medicatie-experts in verhouding tot artsen.

De statistische analyse omvatte een tweeweg ANCOVA met het enquêtejaar en de groep (patiënt versus apotheker) als onafhankelijke variabelen, en leeftijd en geslacht als covariaten. Post-hoc paarsgewijze vergelijkingen met Bonferroni-correctie werden uitgevoerd om de temporele veranderingen binnen groepen te onderzoeken.

Belangrijkste Resultaten

1. Baseline Discrepantie: Apothekers rapporteerden consequent significant hogere scores voor rolperceptie dan patiënten over alle drie de factoren (F1, F2 en F3) en op alle tijdstippen.
2. Temporele Trends:
   • Apothekers: Scores bleven consistent hoog en stabiel over alle drie de factoren van 2014 tot 2023, wat wijst op een vooraf bestaande sterke professionele zelfidentiteit die niet significant werd beïnvloed door de hervormingen.
   • Patiënten: Scores vertoonden een significante opwaartse trend, met name tussen 2014 en 2023.
3. Factore-specifieke Convergentie:
   • F1 (Communicatie) en F2 (Beoordeling): Er werden significante Jaar × Groep interacties waargenomen. Patiëntscores voor F1 en F2 namen significant toe (bijv. F2 steeg van 2,95 in 2014 naar 3,31 in 2023), terwijl de scores van apothekers stabiel bleven. Dit resulteerde in een statistisch significante vernauwing van de perceptiekloof tussen de twee groepen, vooral voor F2.
   • F3 (Identiteit): Hoewel er in de ANCOVA een significante interactie werd gedetecteerd, toonden post-hoc paarsgewijze vergelijkingen geen statistisch significante verschillen tussen specifieke jaren voor noch de ene noch de andere groep. Patiëntscores vertoonden een lichte opwaartse trend, maar de kloof met betrekking tot professionele identiteit (in verhouding tot artsen) sloot niet significant.
4. Covariaten: Leeftijd en geslacht hadden geen significante effecten op de factor scores.

Belangrijkste Bijdragen

• Empirisch Bewijs van Beleidsimpact: De studie levert longitudinaal bewijs dat de hervormingen in het apothekersbeleid in Japan er succesvol in zijn geslaagd om de percepties van patiënten over specifieke gedragsrollen (communicatie en beoordeling van de toestand) te beïnvloeden, waardoor deze beter aansluiten bij de eigen professionele zelfperceptie van de apothekers.
• Differentiatie van Roldimensies: Het onderzoek maakt onderscheid tussen gedragsgebaseerde rolpercepties (F1 en F2), die gevoelig zijn voor regelgevende en dienstverleningswijzigingen, en abstractere identiteitsgebaseerde percepties (F3), die minder gevoelig lijken voor beleidswijzigingen op de korte tot middellange termijn.
• Methodologische Rigor: Door een repeated cross-sectional design te gebruiken met grote, representatieve steekproeven en een consistente factorstructuur over de tijd te valideren, biedt de studie een robuust kader voor het volgen van de evolutie van rolpercepties in gezondheidszorgsystemen.

Betekenis en Claims
De auteurs stellen dat hun bevindingen cruciale inzichten bieden voor toekomstig institutioneel ontwerp en professionele educatie. De convergentie van percepties in gedragsgebieden suggereert dat beleidsgestuurde veranderingen in de dienstverlening (zoals verplichte counseling en therapietrouwmonitoring) zichtbaar en herkenbaar worden voor patiënten. Deze afstemming is essentieel om ervoor te zorgen dat de behoeften van patiënten overeenkomen met de geleverde diensten, wat de effectiviteit van de zorgverlening potentieel kan verbeteren.

De paper merkt echter bescheiden op dat het gebrek aan significante verandering in F3 (Identiteit) aangeeft dat beleidshervormingen alleen onvoldoende zijn om de bredere cognitieve structuren van patiënten met betrekking tot de professionele status van apothekers ten opzichte van artsen te transformeren. De auteurs concluderen dat het bereiken van volledige afstemming tussen de behoeften van de patiënt en professionele diensten langetermijninitiatieven vereist, inclusief patiënteneducatie en bredere vormgeving van de maatschappelijke perceptie, naast institutionele interventies. De studie vermijdt expliciet het claimen van causale relaties vanwege het cross-sectionele karakter, en presenteert de resultaten als populatieniveau-trends die de impact van opeenvolgende beleidshervormingen weerspiegelen.