Panic or Prudence? Sectoral Herding Dynamics in India under extreme market conditions

In de bruisende wereld van de financiën bestaat een hardnekkige vraag over hoe mensen beslissingen nemen wanneer er geld op het spel staat. Denken beleggers voor zichzelf, waarbij ze feiten en cijfers afwegen om de beste weg te vinden, of volgen ze simpelweg de massa door de acties van anderen na te bootsen, zelfs als dat geen enkele logica heeft? Dit gedrag, bekend als kuddegedrag (herding), is een goed gedocumenteerd fenomeen in de psychologie en economie. Het treedt op wanneer individuen hun eigen private informatie negeren om de bewegingen van de meerderheid te kopiëren, vaak gedreven door de angst om iets te missen (fear of missing out) of een verlangen om erbij te horen. In financiële markten kan dit gevaarlijk zijn. Wanneer iedereen tegelijkertijd naar de koop- of verkoopkant rent, kunnen prijzen losraken van de werkelijke waarde van de activa, wat bubbels creëert die uiteindelijk barsten of crashes die spaargeld wegvagen. Toezichthouders en economen houden deze signalen nauwlettend in de gaten, in de hoop te begrijpen of markten worden gedreven door rationele berekening of door collectieke paniek.

Een recente studie uit India zocht naar onderzoek naar precies deze vraag, maar met een specifieke focus op de vraag of beleggers daadwerkelijk in paniek raken of handelen met prudentie tijdens tijden van extreme stress. De onderzoekers bekeken de Indiase aandelenmarkt over een periode van tien jaar, van april 2015 tot maart 2025, een tijdskader dat ook de enorme wereldwijde verstoring veroorzaakt door de pandemie omvatte. Ze bekeken de markt niet als één enkel, wazig geheel; in plaats daarvan zoomden ze in op vier verschillende sectoren die essentieel zijn voor de groei van het land: farmaceutica, bankwezen, fast-moving consumer goods (snelle consumptiegoederen) en informatietechnologie. Door de dagelijkse slotkoersen van honderden bedrijven binnen deze sectoren te onderzoeken, wilde het team zien of beleggers in eenformatie bewogen of dat ze onafhankelijke keuzes maakten.

De kern van het onderzoek berustte op het meten van de mate waarin de rendementen van individuele aandelen binnen een sector verschilden van het algemene gemiddelde van die sector. Stel je een groep hardlopers voor in een race. Als ze allemaal precies dezelfde snelheid aanhouden en in een strakke groep blijven lopen, beweegt de groep zich als één eenheid. Als echter sommigen sprinten terwijl anderen joggen, is de groep verspreid. In de aandelenmarkt suggereert een strakke groep kuddegedrag, waarbij beleggers reageren op hetzelfde signaal en individuele bedrijfsdetails negeren. Een brede spreiding, of hoge dispersie, suggereert dat beleggers naar specifieke feiten over elk bedrijf kijken en hun eigen oordelen vellen. De onderzoekers gebruikten een wiskundige benadering om deze spreiding te volgen, waarbij ze eerst naar het gemiddelde gedrag keken en vervolgens dieper ingingen op wat er gebeurde tijdens de meest chaotische dagen, zoals het hoogtepunt van de pandemie en de meest volatiele dagen van het decennium.

De resultaten van het onderzoek waren verrassend en tegenstrijdig aan de algemene angst dat markten worden gedreven door blinde paniek. Over de hele linie lieten de gegevens zien dat Indiase beleggers geen kuddegedrag vertoonden. Sterker nog, ze deden het tegenovergestelde. Of ze nu naar de gehele tienjarige periode keken of specifiek tijdens de crisis op het hoogtepunt van de pandemie, de beleggers in deze vier sectoren handelden onafhankelijk. De rendementen van individuele aandelen klonterden niet samen; in plaats daarvan bewogen ze in hun eigen richting, wat suggereerde dat beleggers aandacht besteedden aan de specifieke fundamenten van elk bedrijf in plaats van simpelweg de massa te volgen. Dit gedrag werd beschreven als "anti-kuddegedrag", een teken dat de markt met een zekere mate van volwassenheid en rationaliteit functioneert.

De onderzoekers testten ook wat er gebeurde tijdens de meest extreme momenten, waarbij ze keken naar de dagen waarop de markt op haar laagste en hoogste punten stond. Ze wilden weten of angst of hebzucht uiteindelijk iedereen zou dwingen om op dezelfde manier te handelen. De bevindingen waren genuanceerd. Voor de sectoren bankwezen en informatietechnologie hield het anti-kuddegedrag stand, zelfs tijdens de meest extreme marktschommelingen. Beleggers bleven onafhankelijke beslissingen nemen, zelfs toen de markt instortte of steeg. Echter, het verhaal was iets anders voor de sectoren farmaceutica en fast-moving consumer goods. Tijdens de meest extreme marktomstandigheden vertoonden deze twee sectoren verschillende gedragingen: de farmaceutische sector vertoonde kuddegedrag, waarbij beleggers in beide richtingen samen bewogen, terwijl de fast-moving consumer goods-sector anti-kuddegedrag vertoonde, wat aangaf dat beleggers zich tijdens diezelfde extreme perioden van de massa afkeerden.

Om deze bevindingen robuust te maken, gebruikte het team twee verschillende analysemethoden. De eerste is een standaardbenadering die naar het gemiddelde gedrag van de markt kijkt. De tweede is een meer geavanceerde techniek die specifiek kijkt naar de staarten van de data — de allerbeste en de aller slechtste dagen. Deze tweede methode is bijzonder nuttig omdat het gedragingen kan onthullen die verborgen blijven wanneer men alleen naar het gemiddelde kijkt. Beide methoden wezen naar dezelfde conclusie: de Indiase markt, met name in de onderzochte groeiactieve sectoren, is geen plek waar beleggers blindelings de massa volgen. In plaats daarvan suggereren de gegevens een markt waar beleggers bereid zijn tegen de stroom in te gaan en berekende beslissingen te nemen op basis van de prestaties van individuele aandelen.

Deze ontdekking biedt een geruststellend beeld van het Indiase financiële landschap. Het suggereert dat de markt minder fragiel is dan hij er tijdens een crisis mogelijk uitziet. Wanneer beleggers onafhankelijk handelen, zijn ze minder geneigd om de kunstmatige bubbels of plotselinge crashes te creëren die voortkomen uit massapaniek. De studie geeft aan dat een aanzienlijk deel van de markt wordt gedreven door institutionele beleggers en anderen die bereid zijn een contrariante aanpak te hanteren, waarbij ze kopen wanneer anderen verkopen en verkopen wanneer anderen kopen. Dit soort gedrag werkt als een stabilisator, waardoor prijzen dichter bij hun werkelijke waarde blijven. Hoewel de studie opmerkte dat er in specifieke sectoren tijdens extreme volatiliteit enige vorm van kuddegedrag voorkwam, wijst het overweldigende bewijs op een markt die fundamenteel wordt gedreven door rationele analyse in plaats van emotionele besmetting.

De onderzoekers concludeerden dat deze onafhankelijkheid een gezond teken is voor de Indiase economie. Het impliceert dat de markt veerkrachtig is en schokken kan absorberen zonder in irrationeel gedrag te vervallen. Voor toezichthouders en beleidsmakers is dit een positieve indicator dat de markt volwassen wordt. Het suggereert dat beleggers geraffineerder worden en verder kijken dan de ruis van de massa om waarde in individuele bedrijven te vinden. Hoewel de studie erkende dat geen enkel model elk nuance van menselijk gedrag kan vatten, schetst het bewijs verzameld over een decennium aan dagelijkse handelsdata een duidelijk beeld. In het aangezicht van extreme omstandigheden, van een wereldwijde pandemie tot dagelijkse marktfluctuaties, hebben Indiase beleggers in deze belangrijke sectoren grotendeels gekozen voor prudentie boven paniek, waarmee ze hebben bewezen dat ze in staat zijn om voor zichzelf na te denken.