Unfolding adaptive landscape management under climate and land use changes toward the Borneo pygmy elephant habitat in the transboundary landscape

Stel je de natuurlijke wereld voor als een gigantische, levende puzzel waar elk dier een specifieke plek heeft die het zijn thuis noemt. Wetenschappers die deze puzzels bestuderen, gebruiken iets dat Species Distribution Models wordt genoemd. Denk hierbij aan een hoogtechnologische weersvoorspelling, maar in plaats van regen of zonneschijn te voorspellen, voorspelt het waar een specifiek dier waarschijnlijk zal leven op basis van aanwijzingen zoals temperatuur, neerslag en hoe de grond eruitziet. Ze houden ook "landgebruik" bij, wat gewoon een chique manier is om te zeggen hoe mensen het land gebruiken—of het nu een bos, een boerderij of een stad is. Wanneer het klimaat verandert of mensen bomen omhakken om plantages aan te leggen, verschuiven de puzzelstukjes, en kunnen dieren in de verkeerde plekken terechtkomen of hun huis volledig kwijtraken. Dit is belangrijk omdat wanneer we deze dieren verliezen, het hele ecosysteem uit elkaar kan vallen, net als een puzzel met een paar ontbrekende sleutelstukjes.

Laten we nu inzoomen op een zeer speciale, kleine versie van een olifant: de Borneo pygmée-olifant. Deze zachte reuzen zijn als de "verborgen juweeltjes" van de jungle en leven in een enorme, grensoverschrijdende buurt die zich uitstrekt over Maleisië en Indonesië. Een team van onderzoekers besloot een supergedetailleerde kaart te maken om precies te zien waar deze olifanten leven, welke bedreigingen ze ervaren en hoe het klimaat hun toekomst kan veranderen. Ze keken niet naar slechts één plek; ze keken naar de hele buurt, inclusclusief de beschermde bossen, de gebieden waar houtkap plaatsvindt en de oliepalmplantages.

De onderzoekers bouwden een "supermodel" door vier verschillende computerprogramma's te combineren om de meest nauwkeurige voorspelling mogelijk te maken. Hun kaart liet zien dat de olifanten leven op ongeveer 206.057,58 hectare land. De meesten van hen (ongeveer 80,7%) houden zich in Maleisië op, specifiek in plaatsen zoals Lahad Datu en Kinabatangan, terwijl een kleinere groep (19,3%) in de Indonesische provincie Noord-Kalimantanant leeft. Het model onthulde dat de olifanten kieskeurig zijn over hun thuis: ze geven vooral om het weer, met name hoe de regen gedurende het jaar valt, en ze houden er echt niet van om te dicht bij drukke wegen te zijn.

Toch is het nieuws niet alleen maar zonnig. Het team ontdekte dat de leefgebieden van de olifanten worden dichtgedrukt. In het afgelopen decennium, van 2015 tot 2025, kromp het bos binnen het gebied van de olifanten met ongeveer 3.725,7 hectare per jaar. In de gebieden waar de olifanten niet leven, was het bosverlies zelfs nog groter, met een daling van maar liefst 23.438,5 hectare per jaar. De grootste boosdoener? Oliepalmplantages. In de niet-olifantengebieden groeiden de oliepalmplantages met 25.204,8 hectare per jaar, waarbij ze het bos opslokten. Nog erger nog, de onderzoekers ontdekten dat de olifanten soms midden in deze oliepalmconcessies leven, wat een zeer stressvolle situatie voor hen is.

De wetenschappers keken ook naar hoe het klimaat kan veranderen tegen het jaar 2050 onder een "business-as-usual" scenario (waarbij we geen extra stappen ondernemen om klimaatverandering tegen te gaan). Ze gebruikten een "stressmeter" om te meten hoeveel de temperatuur en de regen zouden verschuiven. Ze ontdekten dat olifanten in oliepalmplantages de hoogste klimaatstress ervaren (een score van 0,63 ± 0,01), terwijl zij die in beschermde gebieden veiliger zijn (0,37 ± 0,06). Het zuidelijke deel van het leefgebied van de olifanten zal naar verwachting harder worden getroffen door extreem weer dan het noordelijke deel.

Dus, wat is het plan? De onderzoekers creëerden een "conservatie-menu" door twee ingrediënten te mengen: hoeveel groene vegetatie er overblijft en hoeveel klimaatstress een gebied ervaart. Ze vonden vier soorten zones:

1. Hoog Risico: Gebieden met weinig planten en een hoge klimaatstress. Deze bevinden zich voornamelijk in houtkapconcessies.
2. Refugia (Veilige Havens): Gebieden met veel planten en een lage klimaatstress. Deze bevinden zich voornamelijk in beschermde gebieden en beslaan ongeveer 278.209,21 hectare. Dit zijn de beste kansen voor het overleven van de olifanten.
3. Herstelzones: Gebieden met weinig planten maar een lage klimaatstress. Dit zijn plaatsen waar we nieuwe bomen kunnen planten om de olifanten te helpen bewegen.
4. Kwetsbare Groene Zones: Gebieden met veel planten maar een hoge klimaatstress. Deze moeten beschermd worden tegen menselijke dreigingen zoals houtkap of landbouw, zodat de planten het veranderende weer kunnen overleven.

Het artikel suggereert dat we de olifanten niet simpelweg kunnen opsluiten in een "fort" van beschermd land. Omdat de olifanten nodig hebben om over grenzen heen te trekken en door verschillende soorten land te wandelen, hebben we een flexibele, adaptieve strategie nodig. Dit betekent samenwerken met houtkapbedrijven en palmoliebedrijven om corridors open te houden, bossen op de juiste plekken te herstellen en ervoor te zorgen dat de "veilige havens" veilig blijven. De studie suggereert dat zonder deze vorm van teamwork tussen Maleisië en Indonesië, de olifanten hun weg kunnen kwijtraken in een veranderende wereld.