Acceptability of a Community-based Maternal and Neonatal health program in rural Somalia: Perspectives of Women beneficiaries and Household decision-makers

In veel delen van de wereld is de reis naar het moederschap getekend door gevaar, niet alleen door biologie, maar ook door geografie. Wanneer een dorp afgelegen is, de wegen ruig zijn en ziekenhuizen dagen te ver weg liggen, kan de eenvoudige handeling van het krijgen van prenatale zorg of een geschoolde geboortebegeleider aanvoelen als iets onmogelijks. Deze realiteit is bijzonder acuut in Somalië, waar de afstand tussen een zwangere vrouw en een medische instelling vaak bepaalt of zij en haar baby overleven. Om deze kloof te overbruggen, hebben gezondheidsorganisaties zich gericht op een strategie die zorg naar de voordeur brengt: gemeenschapswerkers. Dit zijn lokale bewoners, vaak vrouwen, die getraind zijn om huizen te bezoeken, advies te geven en essentiële benodigdheden te distribueren. Het kernidee is dat vertrouwen en nabijheid de barrières van afstand en armoede kunnen overwinnen. Maar voor dit proces om te werken, moet de gemeenschap de diensten niet alleen ontvangen, maar ze ook echt accepteren. Acceptatie is meer dan alleen aanwezig zijn; het gaat erom of het advies juist aanvoelt, of de werker wordt vertrouwd, en of de familie gelooft dat de veranderingen het waard zijn om te maken.

In de Galmudug-regio van Somalië zette een onderzoeker zich af om precies te begrijpen hoe een specifiek programma, genaamd Community-Based Maternal and Newborn Care, werd ontvangen. Dit tweejarige initiatief, uitgevoerd door het International Rescue Committee, zette getrainde gezondheidswerkers in in acht afgelegen dorpen om educatie en benodigdheden te bieden aan moeders en pasgeborenen. De onderzoeker wilde weten of de vrouwen die deze bezoeken ontvingen, en de mannen die vaak de uiteindelijke beslissingen nemen in Somalische huishoudens, het programma als passend, nuttig en respectvol naar hun waarden ervoeren. Ze spraken met tientallen vrouwen, hun echtgenoten en hun schoonmoeders om de werkelijke ervaring van het leven met dit nieuwe systeem van zorg te achterhalen.

De studie, uitgevoerd eind 2024, toonde aan dat het programma grotendeels werd omarmd, maar dat de redenen hiervoor diep geworteld waren in het dagelijs leven en het culturele weefsel van de gemeenschap. De meest significante factor die de acceptatie aanjoeg, was het simpele feit dat de zorg naar de huizen van de vrouwen kwam. In een landschap waar reizen moeilijk en duur is, nam het hebben van een gezondheidswerker die aan de deur arriveert een enorme last weg. De vrouwen rapporteerden dat deze bezoeken geen inbreuk waren, maar een opluchting. Ze waardeerden dat de werkers vooraf belden om een geschikt tijdstip te vinden, waardoor de moeders hun huishoudelijke taken konden onderbreken zonder zich opgejaagd te voelen. De bezoeken, die doorgaans een uur duurden, werden gezien als een beheersbare investering van tijd die zich uitbetaalde in een betere gezondheid voor hun gezinnen.

Vertrouwen speelde een even cruciale rol in het succes van het programma. De gezondheidswerkers waren geen buitenstaanders; het waren buren, vrienden en familieleden die dezelfde taal, religie en culturele achtergrond deelden. Deze vertrouwelijkheid creëerde een gevoel van veiligheid waardoor vrouwen openlijk over hun zwangerschappen en angsten konden spreken. De onderzoeker vond dat het gedeelde islamitische geloof bijzonder belangrijk was, aangezien de religieuze plicht om vertrouwelijke zaken geheim te houden, de vrouwen geruststelde dat hun privézaken betreffende de gezondheid geheim zouden blijven. Dit vertrouwen was zo sterk dat zelfs wanneer de gezondheidswerkers jonger en minder ervaren waren dan het ziekenhuispersoneel, de gemeenschap hun aanwezigheid nog steeds waardeerde omdat zij deel uitmaakten van het dorp.

Het programma won ook terrein omdat het tastbare zaken bood die aan directe behoeften voldeden. De gezondheidswerkers distribueerden ijzertabletten om bloedarmoede te bestrijden, muskietennetten om malaria te voorkomen en waterzuiveringstabletten om veilig drinkwater te garanderen. Deze fysieke goederen werden zeer gewaardeerd en hielpen de families ervan te overtuigen dat het advies dat ermee gepaard ging praktisch en nuttig was. Wanneer een moeder een net of een flesje waterzuivering ontving, werd het abstracte idee van "gezondheid" iets wat zij kon vasthieden en gebruiken. Deze combinatie van educatie en materiële ondersteuning maakte het programma relevant en effectief.

Echter, de weg naar volledige acceptatie was niet zonder wrijving. De onderzoeker ontdekte dat hoewel de vrouwen gretig waren om te leren, sommige diepgewortelde culturele overtuigingen moeilijk te veranderen bleken. Zo bleven, ondanks het duidelijke advies van de gezondheidswerkers om pasgeborenen alleen borstvoeding te geven, veel families ervan overtuigd dat het geven van zoet water of andere vloeistoffen noodzakelijk was om slijm uit de borst te verwijderen. Deze praktijk, die van generatie op generatie werd doorgegeven, bleef voortbestaan, zelfs wanneer de moeders de nieuwe richtlijnen wilden volgen. De studie benadrukte dat het hebben van een vertrouwde werker en nuttige voorraden niet altijd genoeg was om langdurige tradities omver te werpen, vooral wanneer oudere familieleden, zoals grootmoeders, hun eigen methoden aandrongen.

De rol van mannen in deze dynamiek was complex en cruciaal. In deze huishoudens zijn mannen vaak de primaire besluitvormers met betrekking tot financiën en reizen. De studie toonde aan dat hoewel mannen over het algemeen ondersteunend waren aan het programma, zij vaak minder geïnformeerd waren over de specifieke details van de zorg die hun vrouwen ontvingen. Veel mannen leerden pas over het initiatief nadat ze de voorraden arriveerden zagen of over hun echtgenotes hoorden. Hun steun was eerder praktisch dan participatief; zij boden het geld voor transport als een echtgenote nodig had te reizen voor een controle, of namen de kinderzorg over zodat zij met de gezondheidswerker kon spreken. De onderzoeker merkte op dat hoewel mannen de waarde zagen in de kosteneffectiviteit en de gezondheidsvoordelen van het programma, hun beperkte directe betrokkenheid betekende dat zij soms onwetend waren over het specifieke advies dat werd gegeven, wat hun vermogen om die boodschappen thuis te versterken kon hinderen.

De bevindingen suggereren dat hoewel het model van huisbezoeken een krachtig instrument is voor het leveren van zorg in kwetsbare en afgelegen omgevingen, het succes ervan afhangt van het zorgvuldig navigeren door het sociale landschap. Het programma werkte omdat het lokale waarden respecteerde, voortbouwde op bestaand vertrouwen en praktische behoeften adresseerde. Toch wees de studie ook uit dat om de gezondheidsvoordelen volledig te realiseren, toekomstige inspanningen nieuwe manieren moeten vinden om mannen dieper te betrekken en de specifieke culturele overtuigingen aan te pakken die nog steeds invloed hebben op hoe families voor pasgeborenen zorgen. Het onderzoek bevestigt dat het brengen van gezondheidsdiensten naar de gemeenschap een vitale stap is, maar dat de reis naar betere gezondheidsresultaten een voortdurende dialoog vereist tussen medisch advies en de geleefde realiteit van de gezinnen die het dient.