📄 psychiatry and clinical psychology

From Body to Brain and Back: Multimodal Evidence for Interoceptive Alterations in Schizophrenia Spectrum Disorders

Deze studie toont aan dat schizofrenie-spectrumstoornissen worden gekenmerkt door alomvattende, trekachtige interoceptieve verstoringen, waaronder een verminderde subjectieve lichaamsregulatie, marginaal verminderde nauwkeurigheid en een gedempte neurale verwerking van cardiale signalen, die het meest consistent gekoppeld zijn aan depersonalisatiesymptomen.

Oorspronkelijke auteurs: Yilmaz, D., Deller, L., Spaeth, J., Gottschewsky, N., Karsli, B., Hasanaj, G., Sagstetter, L., Theis, N., Zuliani, M., Weibel, A., Jannan, J., Segerer, J., Hussain, M., Yakimov, V., Moussiopoulou, J.

Gepubliceerd 2026-01-15

📖 5 min leestijd🧠 Diepgaand

CC BY 4.0

Oorspronkelijke auteurs: Yilmaz, D., Deller, L., Spaeth, J., Gottschewsky, N., Karsli, B., Hasanaj, G., Sagstetter, L., Theis, N., Zuliani, M., Weibel, A., Jannan, J., Segerer, J., Hussain, M., Yakimov, V., Moussiopoulou, J., Fourcade, A., Keeser, D., Kilner, J., Roell, L., Gaebler, M., Villringer, A., Schmitt, A., Maurus, I., Falkai, P.

Oorspronkelijk artikel gelicentieerd onder CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). ⚕️ Dit is een AI-gegenereerde uitleg van een preprint die niet peer-reviewed is. Dit is geen medisch advies. Neem geen gezondheidsbeslissingen op basis van deze inhoud. Lees de volledige disclaimer

Het Grote Plaatje: Een Gebroken Radioverbinding

Stel je voor dat je brein een radiostation is en je lichaam een microfoon. Normaal gesproken stuurt de microfoon heldere signalen over wat er binnenin je gebeurt (zoals je hartslag of je knagende maag) naar het radiostation. Het radiostation gebruikt deze informatie vervolgens om je te helpen je veilig te voelen, je emoties te begrijpen en te weten: "Ik ben ik."

Bij mensen met Schizofrenie Spectrum Stoornissen (SSS) wilden de onderzoekers zien of deze verbinding tussen het lichaam en het brein "vol statische ruis" zat of zelfs gebrekkig was. Ze noemden deze verbinding interoceptie — het vermogen om je binnenkant te voelen.

De studie vroeg zich af: Horen mensen met SSS hun eigen lichaamssignalen anders dan gezonde mensen? En verklaart dit verschil waarom zij zich losgekoppeld voelen van de realiteit?

Het Experiment: Drie Manieren van Luisteren

De onderzoekers vroegen niet alleen aan mensen hoe ze zich voelden; ze keken naar drie verschillende niveaus van "luisteren", alsof ze een radio op drie verschillende stadia controleerden:

Het "Wat ik denk"-niveau (Subjectief): Ze lieten deelnemers vragenlijsten invullen over hoeveel ze hun lichaam opmerken, hoeveel ze hun lichaam vertrouwen en of ze het gevoel hebben dat ze er los van staan (alsof ze zichzelf van een afstandje bekijken).
Het "Wat ik kan doen"-niveau (Gedrag): Ze gaven deelnemers een "hartslag-telspelletje". De deelnemers moesten hun ogen sluiten en een paar minuten lang in stilte hun hartslagen tellen zonder hun pols te voelen. Daarna vergeleken de onderzoekers hun telling met het werkelijke aantal hartslagen.
Het "Wat het brein doet"-niveau (Neuraal): Ze sloten de deelnemers aan op een EEG (een kap met sensoren) om hun hersengolven te observeren. Specifiek zochten ze naar een piepkleine elektrische vonk in het brein die vlak nadat het hart slaat optreedt. Dit wordt een Heartbeat Evoked Potential (HEP) genoemd. Denk hierbij aan het controleren of het radiostation het signaal van de microfoon daadwerkelijk ontvangt.

Wat Ze Vonden

1. Het "Gevoelsniveau": Verward en Afstandelijk

De Bevinding: Mensen met SSS rapporteerden minder controle te hebben over hun lichaamssignalen. Ze voelden minder vertrouwen in hun lichaam en hadden meer moeite met het reguleren van hun emoties op basis van die signalen.
De Analogie: Stel je voor dat je een auto bestuurt, maar de dashboardlampjes knipperen en het stuur glad aanvoelt. Je vertrouwt de auto niet meer.
De Grote Verrassing: De sterkste link die ze vonden, was met depersonalisatie. Dit is het gevoel dat je niet echt bent, of dat je jezelf van een afstandje bekijkt. Hoe ernstelijker de symptomen van een persoon waren, hoe sterker het "losgekoppelde" gevoel was. Het is alsof het radiosignaal zo zwak is dat de luisteraar het gevoel heeft in een andere kamer te zitten dan de muziek.

2. Het "Tellen-niveau": Iets uit de maat

De Bevinding: Bij het hartslag-telspelletje waren mensen met SSS iets slechter in het tellen van hun hartslagen dan gezonde mensen, maar het verschil was niet enorm. Het was een "marginaal" verschil.
De Analogie: Als je een gezond persoon vraagt om de seconden in een minuut te tellen, zullen ze er vrij dichtbij zitten. Als je iemand met SSS vraagt, zijn ze misschien een paar seconden van de klok. Het is geen totaal falen, maar net iets minder precies.

3. Het "Hersensignaal-niveau": Het hangt af van de Taak

Dit was het meest interessante deel. De onderzoekers zochten naar de elektrische vonk in het brein (HEP) in twee situaties:

Situatie A: Gewoon rustig zitten met de ogen dicht.
- Resultaat: Geen verschil. De hersensignalen zagen er hetzelfde uit voor beide groepen.
- Analogie: Wanneer de radio gewoon op tafel ligt te niksen, is de statische ruis voor iedereen hetzelfde.
Situatie B: Actief proberen te luisteren naar de hartslag (het telspelletje) of kijken naar een kruisje.
- Resultaat: Groot verschil! Wanneer mensen met SSS probeerden zich op hun hart te concentreren, waren hun hersensignalen veel zwakker. De "vonk" was minder fel.
- Analogie: Het is als een radio die prima werkt als hij uit staat, maar zods de moment dat je probeert af te stemmen op een specifiek station (focus op het lichaam), valt het signaal weg. Het brein worstelt met het verwerken van het bericht van het lichaam alleen wanneer erom wordt gevraagd om aandacht te besteden.

Wat Dit Betekent (Volgens het Paper)

Het paper concludeert dat het probleem niet is dat het lichaam "kapot" is of dat het brein altijd vol "statische ruis" zit. In plaats daarvan is het probleem contextafhankelijk.

Het "Trait"-idee (Eigenschap): Het gevoel losgekoppeld te zijn van je lichaam (depersonalisatie) lijkt een kernaspect te zijn van de stoornis, een stabiel onderdeel. Het is als een permanente barst in de voorruit die het uitzicht constant wazig maakt.
Het "State"-idee (Toestand): Het vermogen van het brein om lichaamssignalen te verwerken, verslechtert specif specifiek wanneer je je erop moet concentreren. Het is niet dat de radio kapot is; het is dat het afstemmechanisme overbelast raakt wanneer je probeert goed te luisteren.

Samenvatting

De studie suggereert dat voor mensen met Schizofrenie Spectrum Stoornissen de verbinding tussen lichaam en brein wankel is. Ze hebben vaak het gevoel dat ze buiten hun lichaam zweven (depersonalisatie). Hoewel hun brein lichaamssignalen kan verwerken wanneer ze gewoon ontspannen, worstelt het met het verwerken van die signalen wanneer ze er actief op proberen te focussen. Dit suggereert dat de "glitch" optreedt wanneer het brein probeert lichaamssignalen te integreren met de rest van de wereld, in plaats van een constante fout op de achtergrond te zijn.

Technische Samenvatting: "Van lichaam naar brein en terug: Multimodale bewijslast voor interoceptieve veranderingen bij spectrumstoornissen binnen de schizofrenie"

Probleemstelling
Spectrumstoornissen binnen de schizofrenie (SSD) worden gekenmerkt door verstoringen in het lichamelijke zelfbewustzijn, variërend van verhoogde, verkeerd geïnterpreteerde interne sensaties (positieve symptomen) tot verminderd lichaamsbewustzijn en sociale terugtrekking (negatieve symptomen). Hoewel interoceptie — de verwerking van interne lichaamssignalen — wordt verondersteld centraal te staan bij deze verstoringen, blijft het empirische bewijs gefragmenteerd. Eerdere literatuur presenteert inconsistente bevindingen met betrekking tot de richting van interoceptieve veranderingen (bijv. verhoogde versus verminderde bewustwording) en mist geïntegreerde onderzoeken over subjectieve, gedragsmatige en neurale domeinen heen. Voorts is de neuroimaging-bewijslast met betrekking tot Heartbeat Evoked Potentials (HEP) in SSD heterogeen, met tegenstrijdige rapporten over of HEP-amplitudes verhoogd of verlaagd zijn en of deze veranderingen contextonafhankelijk of taakafhankelijk zijn. Deze studie adresseert de noodzaak voor een multimodale, cross-sectionele investigatie om de aard van de interoceptieve dysfunctie in SSD te verhelderen.

Methodologie
De studie maakte gebruik van een cross-sectioneel observationeel ontwerp waarbij 53 patiënten met SSD (gediagnosticeerd via ICD-10, stabiel op antipsychotische medicatie) werden vergeleken met 60 gematchte gezonde controles (HC). De deelnemers ondergingen een uitgebreid beoordelingsprotocol bestaande uit:

Subjectieve Maten: Zelfgerapporteerde interoceptieve bewustwording werd beoordeeld met de Multidimensional Assessment of Interoceptive Awareness Versie 2 (MAIA-2) en de Body Perception Questionnaire–Short Form (BPQ-SF). Depersonalisatie werd gemeten via de Cambridge Depersonalization Scale (CDS).
Gedragsmatige Maten: Interoceptieve accuratesse werd gekwantificeerd met behulp van de Heartbeat Counting Task (HCT), waarbij deelnemers gepercipieerde hartslagen telden over variërende intervallen.
Neurale Maten: Gelijktijdige EEG- en ECG-opnames werden verkregen tijdens drie condities: rust met ogen dicht, rust met ogen open, en de HCT. HEP's werden afgeleid als tijd-gelockte corticale responsen op R-pieken.
Statistische Benadering:
- Confirmatieve Analyses: Pre-geregistreerde lineaire modellen en regressies testten groepsverschillen in zelfrapportages, HCT-accuratesse en HEP-amplitudes in specifieke rechterfrontale regio's van belang (ROI's: Fp2, F4, F8) tijdens rust met ogen dicht, waarbij werd gecontroleerd voor demografie, fysiologische covariaten (hartslag, HRV, BMI) en medicatie (CPZ-equivalenten).
- Exploratieve Analyses: Omvatte subschaal-analyses, spatio-temporele cluster-gebaseerde permutatietesten voor HEP's over alle condities, en Partial Least Squares (PLS) regressie om multivariate hersen-lichaam-symptoom associaties te onderzoeken.

Belangrijkste Resultaten

Subjectieve Interoceptie: Individuen met SSD rapporteerden een significant veranderde interoceptieve bewustwording vergeleken met HC. Specifiek vertoonden zij een verminderd bewust interoceptief lichaamsbewustzijn (lagere MAIA-totaalscores) en een significant verhoogde depersonalisatie (hogere CDS-scores). Opvallend genoeg waren, terwijl globale BPQ-scores vergelijkbaar waren, SSD-deelnemers specifiek beperkt in de regulerende en emotionele facetten van interoceptie (bijv. "Niet Bezorgd Zijn", "Aandachtsregulatie") en vertoonden zij een verhoogde bewustwording van supra-diafragmatische autonome sensaties.
Gedragsmatige Accuratesse: In het pre-geregistreerdeerde model met uitgebreide covariaten vertoonde het verschil in groep tussen interoceptieve accuratesse (HCT) een niet-significante trend naar lagere accuratesse in SSD ( $p=0.058$ ). Echter, een sensitiviteitsanalyse met een parsimoniërs model onthulde een statistisch significante reductie in interoceptieve accuratesse voor de SSD-groep ( $p=0.0003$ ).
Neurale Verwerking (HEP):
- Rusttoestand: De studie slaagde er niet in om eerdere bevindingen van verhoogde HEP-amplitudes in rechterfrontale ROI's tijdens rust met ogen dicht te repliceren. Er werden geen significante groepsverschillen waargenomen in de pre-geregistreerde ROI's na correctie voor covariaten.
- Context-afhankelijke Effecten: Exploratieve spatio-temporele analyses toonden aan dat HEP-veranderingen sterk context-afhankelijk waren. Tijdens de actieve HCT vertoonden SSD-deelnemers een significant verminderde HEP-positiviteit (afgetenueerde amplitudes) over centro-pariëtale regio's (0.30–0.55 s post-R-piek). Een vergelijkbare, zij het zwakkere, attenuatie werd waargenomen tijdens rust met ogen open. Geen significante verschillen werden gevonden tijdens rust met ogen dicht.
Klinische Correlaties: Globale symptoomernst (PANSS totaal) vertoonde een robuuste positieve associatie met depersonalisatie (CDS). Er werden echter geen significante correlaties gevonden tussen globale symptoomernst en interoceptieve accuratesse, HEP-amplitudes of andere zelfrapportage-maten na correctie. Exploratieve multivariate analyses suggereerden richtinggevend consistente maar niet-significante links tussen negatieve symptomen en een profiel van verhoogde depersonalisatie, verhoogde supra-diafragmatische reactiviteit en verminderd vertrouwen in lichamelijke sensaties.

Significantie en Claims
De auteurs stellen dat hun bevindingen multimodale bewijslast leveren dat interoceptieve verstoringen in SSD alomtegenwoordig zijn, maar differentieel tot uiting komen in verschillende domeinen. De studie concludeert dat:

Stoorniscentraal Kenmerk: Interoceptieve dysfunctie in SSD is een stoorniscentraal kenmerk, dat het meest robuust tot uiting komt op het subjectieve niveau, gekenmerkt door een beperkte regulatie en negatieve lichamelijke beoordeling naast verhoogde depersonalisatie.
Context-afhankelijkheid: Neurale alteraties (HEP-attenuatie) zijn geen vaste rusttoestand-abnormaliteiten, maar zijn context-afhankelijk, waarbij ze het duidelijkst naar voren komen tijdens actieve interoceptieve betrokkenheid (HCT) en minder tijdens passieve rust. Dit suggereert een tekort in de precisie-weging van viscerale signalen wanneer de inferentiële eisen hoog zijn.
Trait vs. State: De zwakke associatie tussen interoceptieve maten en globale symptoomernst (buiten depersonalisatie) suggereert dat deze alteraties mogelijk reflecties zijn van trait-achtige kwetsbaarheden in plaats van state-markers van de huidige symptoomernst.
Klinische Relevantie: De sterke link tussen depersonalisatie en symptoomernst benadrukt lichamelijke zelfverstoring als een centrale klinische correlatie. De auteurs stellen voor dat interventies gericht op interoceptieve regulatie (bijv. lichaamsbeweging, lichaamsgerichte therapieën) een veelbelovende weg kunnen bieden voor het verbeteren van de hersen-lichaam integratie in SSD.

Het artikel behoudt een bescheiden toon en erkent beperkingen zoals het cross-sectionele ontwerp, de specifieke cardiale focus van de maten en de noodzaak voor replicatie van de exploratieve multivariate bevindingen in grotere steekproeven. Het claimt niet dat het een definitieve biomarker voor SSD heeft geïdentificeerd, maar karakteriseert het profiel van de interoceptieve dysfunctie over de subjectieve, gedragsmatige en neurale niveaus heen.