Inhabiting the maritorio from and beyond the shore: Socioecologies of care among Williche women in southern Chiloé

De Woonkamer van de Oceaan: Een Verhaal over Zorg, Getijden en Williche-vrouwen

Stel je de oceaan niet voor als een enorme, lege blauwe snelweg voor schepen, maar als een gigantische, levende woonkamer waar de vloer van zand is, de muren gemaakt zijn van kelpbossen en de meubels gemaakt zijn van vis en zeewier. Lange tijd hebben wetenschappers en overheden de zee behandeld als een fabrieksvloer: een plek om grondstoffen te extraheren, winsten te meten en strikte lijnen te trekken tussen "land" en "water". Maar er is een andere manier om ernaar te kijken, een concept genaamd het maritorio. Denk aan het maritorio als een enkele, doorlopende buurt waar land en zee zo met elkaar vermengd zijn dat je niet kunt zien waar de één ophoudt en de ander begint. Het is een plek waar het leven samen plaatsvindt, waarbij mensen, dieren, planten en zelfs de getijden betrokken zijn.

In deze buurt is er een speciale groep verzorgers: Williche-vrouwen in zuidelijk Chili. Terwijl oude verhalen de zee vaak afschilderen als een "mannenwereld" vol stoere vissers, zijn deze vrouwen generaties lang de stille architecten van het leven daar geweest. Ze "werken" niet alleen in het water; ze leven erin, navigeren erdoorheen en zorgen erom als voor een tuin. Dit artikel stelt een eenvoudige maar krachtige vraag: Hoe navigeren deze vrouwen door het maritorio, en hoe houden hun dagelijkse daden van zorg de hele buurt in leven? Het blijkt dat hun geheim niet alleen gaat over het vangen van vis; het gaat over een diep, zintuiglijk begrip van de ritmes van de oceaan en een weigering om de zee slechts een product te laten worden dat verkocht kan worden.

---

Het Verhaal van de Zee-wandelaars

In de zuidelijke eilanden van Chili, bekend als Chiloé, is er een unieke manier van leven die de grens tussen het strand en de open oceaan doet vervagen. Onderzoekers reisden naar twee kleine kustdorpen, La Barra de Chaiguao en San Juan de Chadmo, om te luisteren naar de verhalen van Williche-vrouwen. Deze vrouwen zijn de bewakers van het maritorio, een concept dat de zee en het land ziet als één groot, verbonden thuis in plaats van twee aparte plaatsen.

De onderzoekers ontdekten dat de oceaan voor deze vrouwen niet alleen een werkplek is; het is een klaslokaal, een speeltuin en een gezinswoonkamer ineen.

Samen Varen: De Familieboot

Generaties lang keken de vrouwen van deze dorpen niet alleen vanaf de kust toe; ze waren op het water met hun families. Stel je een familieboot voor als een mobiel huis. In het verleden zouden moeders, vaders en kinderen allemaal in kleine roeiboten of zeilschepen klimmen om te vissen, zeewier te verzamelen of buren op andere eilanden te bezoeken.

Eén vrouw, Oriana, herinnerde zich dat ze als kind met haar broers voer in een boot met een provisorisch zeil gemaakt van een laken. Een ander, Mara, vertelde een verhaal over het sturen van een boot terwijl haar man de motor bediende, met hun kinderen veilig weggestopt in de cabine, terwijl ze het ritme van de golven leerden naarmate ze opgroeiden. Voor deze vrouwen was varen hoe ze hun levens opbouwden. Het was hoe ze naar school gingen, hoe ze familieleden bezochten en hoe ze vierden. De boot was niet alleen een hulpmiddel; het was de draad die hun gemeenschap aan elkaar naaide.

Het "Privado" Probleem: Wanneer de Zee Wordt Afgesloten

Echter, de dingen zijn veranderd. De onderzoekers leggen uit dat de zee in de afgelopen decennia steeds meer "privado" is gaan aanvoelen (een lokaal woord dat zowel "privé" als "verward/geïrriteerd" betekent). Grote zalmkwekerijen en strikte overheidsregels hebben enorme stukken water overgenomen.

Stel je voor dat je favoriete park plotseling wordt afgezet met hekken rond de beste schommels, en dat je een speciale licentie nodig hebt om alleen al op het gras te mogen lopen. Dat is wat er met de zee gebeurde. Nieuwe regels vereisen dure certificeringen om te duiken of te vissen, en de zalmkwekerijen hebben de kleine boten verdrongen. Veel vrouwen merkten dat ze niet langer vrij konden varen. Ze werden van het open water naar de kust gedrongen, of ze moesten de zee geheel verlaten om in de zalmfabrieken te werken. De onderzoekers suggereren dat deze verschuiving het voor families moeilijker heeft gemaakt om verbonden te blijven met de oceaan op de manier zoals ze dat vroeger deden, waardoor een gedeeld thuis veranderde in een beperkt gebied.

De ECMPO: Een Juridisch Schild voor de Zee

Maar de vrouwen gaven niet op. Ze vochten terug met een juridisch instrument genaamd de ECMPO (Kustmarien Gebied van Inheemse Volkeren). Denk aan de ECMPO als een eigendomsbewijs van een gemeenschapstuin. Het stelt inheemse gemeenschappen in staat om te zeggen: "Dit deel van de oceaan is ons huis, en wij hebben het recht om het te beheren volgens onze tradities."

In La Barra de Chaiguao hebben de vrouwen succesvol een ECMPO goedgekeurd gekregen. In San Juan de Chadmo werd hun aanvraag afgewezen, wat voor veel frustratie zorgde. Maar in beide plaatsen bracht het proces van de aanvraag de vrouwen samen. Het gaf hen een reden om te "revolver" (mengen en samenkomen), om verhalen te delen en te plannen hoe ze hun zeewier en vis konden beschermen. Het werd een manier om hun gemeenschap te herbouwen en ervoor te zorgen dat de oceaan een plek bleef voor het leven, en niet alleen voor winst.

De Kunst van het "Pateado": Wandelen door het Zeewier

Een van de meest fascinerende dingen die de onderzoekers ontdekten, is hoe deze vrouwen luga (een soort eetbaar zeewier) oogsten. Er zijn twee hoofdmiddelen om zeewier te verkrijgen:

1. Duiken: Meestal gedaan door mannen, dit houdt in dat men diep onder water gaat om zeewier af te snijden. Het is industrieel en vaak gericht op de verkoop aan grote bedrijven.
2. Pateado: Dit is wat de vrouwen doen. Zij wandelen langs de kust bij eb, waarbij ze het zeewier dat de oceaan heeft opgespoeld of dat net zichtbaar is, "vertrappen" of plukken.

Dit is niet zomaar plukken; het is een dans met de getijden. De vrouwen weten precies wanneer ze moeten gaan op basis van de maan en het geluid van de golven. Ze hebben een diepe, zintuiglijke verbinding met het water. Eén vrouw, Irina, legde uit dat ze 's nachts geen zaklampen nodig hebben omdat hun handen het verschil tussen zeewier en rotsen kunnen voelen.

Cruciaal is dat de vrouwen een speciale vorm van zorg beoefenen, genaamd "stewardship" (rentmeesterschap). Wanneer ze oogsten, zijn ze voorzichtig om het zeewier niet met de wortels uit te trekken. Ze laten de basis aan de rots bevestigd zodat het kan teruggroeien. Ze wachten tot het zeewier volledig volgroeid is voordat ze het meenemen. Ze nemen alleen wat ze nodig hebben. Het is als het plukken van appels van een boom, maar dan de takken laten zitten zodat de boom jarenlang vruchten kan blijven geven.

De onderzoekers ontdekten dat dit "kustgebonden" verzamelen vooral door vrouwen wordt gedaan omdat het past bij hun leven. Ze kunnen hun kinderen meenemen, of het doen terwijl ze huishoudelijke taken uitvoren. Het is een flexibele manier van werken die de familie verbonden houdt met de zee, zelfs wanneer de grote industriële regels proberen hen weg te drukken.

Het "Onzuivere" en Fluïde Leven

Het artikel concludeert dat deze vrouwen een leven leiden dat de auteurs omschrijven als "onzuiver en fluïde". Dit klinkt misschien een beetje rommelig, maar het is eigenlijk een superkracht.

Stel je een persoon voor die een 9-tot-5 baan heeft in een fabriek, maar ook groenten kweekt in de achtertuin, buren geneest met kruidengeneeskunde en buurtvergaderingen organiseert. Dat is het leven van een Williche-vrouw. Ze passen niet in nette hokjes zoals "traditioneel" of "modern", of "werker" of "zorgverlener". Ze doen het allemaal tegelijk.

Ze kunnen zeewier verkopen aan wereldwijde bedrijven om schoolspullen te betalen, maar ze oogsten het ook zorgvuldig om te zorgen dat het teruggroeit. Ze kunnen in de zalmindustrie werken, maar ze vechten ook om de oceaan te beschermen tegen de vervuiling die diezelfde industrieën veroorzaken. Ze zijn constant aan het onderhandelen, aan het aanpassen en aan het vinden van een manier om het leven gaande te houden in een veranderende wereld.

Waarom dit ertoe doet

De onderzoekers suggereren dat deze vrouwen de bewakers van het maritorio zijn. Terwijl de wereld naar de oceaan kij_kt als een plek om geld te extraheren, zien deze vrouwen het als een plek om het leven in stand te houden. Hun kennis van de getijden, hun zorg voor het zeewier en hun vermogen om de complexe regels van de moderne wereld te navigeren, laten ons een andere manier zien om met de natuur samen te leven.

Door onze focus te verleggen van de "productieve" diepzee naar de "zorgende" kustlijn, kunnen we zien dat de vrouwen van Chiloé niet alleen overleven; ze weven actief een web van zorg dat de menselijke en niet-menselijke wereld bij elkaar houdt. Ze bewijzen dat je deel kunt uitmaken van de wereldeconomie zonder te vergeten hoe je naar de golven moet luisteren.