A Multidimensional Composite Index for Measuring Overtourism: Methodological Development and Evidence from Spain

Stel je een plek voor waar de straten zo vol liggen met bezoekers dat de lokale bewoners geen plek meer kunnen vinden in een café, waar het lawaai het dagelijks leven overstemt en waar het eigen karakter van de buurt begint te vervagen. Dit is niet slechts een gevoel van overweldigd worden; het is een specifieke conditie die onderzoekers overtoerisme noemen. Het gebeurt wanneer een bestemming zo populair wordt dat de voordelen van bezoekers worden overtroffen door de kosten voor de mensen die er wonen. Decennialang opereerde de toeristische sector vanuit een simpel geloof: meer bezoekers betekende meer succes. Maar zoals bestemmingen als Venetië en Barcelona hebben laten zien, leidt constante groei niet altijd tot een gezonde gemeenschap. In plaats daarvan kan het een breekpunt creëren waarbij het sociale, milieutechnische en politieke weefsel van een plek begint te scheuren. Begrijpen waar en wanneer dit precies gebeurt, is de eerste stap naar het oplossen ervan, waarbij men overgaat van een mentaliteit van eindeloze expansie naar een van zorgvuldige balans.

In een nieuwe studie gericht op Spanje heeft een team van onderzoekers een praktisch instrument ontwikkeld om deze druk met precisie te meten. Spanje is een perfecte plek om een dergelijk instrument te testen omdat het toerisme daar niet gelijkmatig verspreid is; het is zwaar geconcentreerd in specifieke eilanden en kuststeden. De onderzoekers wilden verder gaan dan vage klachten of enkelvoudige getallen, zoals alleen tellen hoeveel mensen er op bezoek komen. In plaats daarvan bouwden zij een samengestelde index, wat in essentie één score is die verschillende tekenen van stress combineert tot één helder beeld. Ze keken naar vier specifieke zaken in alle vijftig Spaanse provincies: hoeveel hotelbedden er bestaan in verhouding tot de grootte van de stad, hoeveel toeristen er bezoeken in verhouding tot het aantal inwoners, hoe vol die hotels daadwerkelijk zijn, en hoeveel extra afval bezoekers genereren. Door officiële overheidsgegevens over deze factoren te verzamelen, creëerden zij een methode die niet steunt op gissingen of willekeurige meningen over wat belangrijk is.

Om ervoor te zorgen dat hun score accuraat en eerlijk was, gebruikten de onderzoekers een statistische techniek om de data voor zichzelf te laten spreken. In plaats van te beslissen dat één factor, zoals hotelbedden, twee keer zo belangrijk was als een andere, zoals afval, analyseerden zij hoe deze factoren op natuurlijke wijze samen bewegen over het land. Dit proces onthulde dat de meest veelzeggende tekenen van overtoerisme in Spanje niet alleen het aantal beschikbare bedden waren, maar de milieudruk veroorzaakt door bezoekers en de intense aanwezigheid van toeristen naast de inwoners. De studie bevestigde dat deze verschillende metingen allemaal wezen naar dezelfde onderliggende realiteit: een bestemming onder druk. Deze aanpak zorgt ervoor dat de uiteindelijke score robuust is en vertrouwd kan worden door beleidsmakers die moeilijke beslissingen moeten nemen over waar ze bezoekers moeten beperken en waar ze ze juist moeten stimuleren.

Wanneer de onderzoekers deze index toepasten op de kaart van Spanje, kwam er een duidelijk patroon naar voren. De druk werd niet overal even sterk gevoeld. De hoogste niveaus van stress werden gevonden in de Balearen en de Canarische Eilanden, evenals in grote kuststeden zoals Málaga en Barcelona, en in de hoofdstad Madrid. Deze gebieden vertoonden een combinatie van drukke straten, hoge hotelbezetting en een aanzienlijke ecologische voetafdruk. In contrast hiermee bleven de meeste binnenlandse provincies, weg van de kust en de grote eilanden, ver onder het nationale gemiddelde. De studie identificeerde drie duidelijke groepen plaatsen: die zich in een kritieke staat bevinden en onmiddellijke actie vereisen om de capaciteit te beheren, die met intense stedelijke druk die betere infrastructuur en bestemmingsplannen nodig hebben, en die met een lage druk die potentieel meer bezoekers kunnen verwelkomen zonder hun lokale systemen te overbelasten.

De bevindingen suggereren dat het oude idee om alle toeristische bestemmingen op dezelfde manier te behandelen, niet langer levensvatbaar is. Een beleid van één maat voor iedereen kan niet werken wanneer de realiteit op de grond zo drastisch verschilt van provincie tot provincie. Voor de meest drukke gebieden wijst de studie op de noodzaak van strikt beheer, zoals het beperken van het aantal mensen dat op bepaalde tijden wordt toegelaten of het controleren van de groei van nieuwe hotels. Voor de minder drukke binnenlandse gebieden biedt de data een kans om de stroom voorzichtig om te leiden, waardoor de economische voordelen gelijkmatiger worden verspreid zonder de populaire hotspots te overbelasten. De onderzoekers benadrukken dat dit instrument niet alleen gaat over het tellen van getallen; het gaat over het beschermen van de levenskwaliteit van de inwoners terwijl de toeristische sector duurzaam blijft. Door een transparante, op data gebaseerde methode te gebruiken, kunnen lokale leiders nu precies zien waar de balans is doorgeslagen en stappen ondernemen om deze te herstellen voordat de situatie onbeheersbaar wordt.