📈 economics

Does tax avoidance in Indonesia companies depend on factors such as political connections, fixed asset intensity, independent commissioners, profitability, and leverage?

Deze kwantitatieve studie naar Indonesische bankbedrijven van 2020 tot 2023 onthult dat hoewel politieke connecties, de intensiteit van vaste activa, winstgevendheid en hefboomeffecten een significante invloed hebben op belastingontwijking, de aanwezigheid van onafhankelijke commissarissen geen statistisch significant effect heeft.

Oorspronkelijke auteurs: Jenny Morasa, Icuk Rangga Bawono, Rio Dhani Laksana, Ilkay Aydogmus

Gepubliceerd 2026-07-06

📖 5 min leestijd🧠 Diepgaand

CC BY 4.0

Oorspronkelijke auteurs: Jenny Morasa, Icuk Rangga Bawono, Rio Dhani Laksana, Ilkay Aydogmus

Oorspronkelijk artikel gelicentieerd onder CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). ✨ Dit is een AI-gegenereerde uitleg van het onderstaande artikel. Het is niet geschreven of goedgekeurd door de auteurs. Raadpleeg het oorspronkelijke artikel voor technische nauwkeurigheid. Lees de volledige disclaimer

Stel je een groep bankdirecteuren voor die proberen uit te vogelen hoe ze zoveel mogelijk van het geld van hun bedrijf kunnen behouden, in plaats van een groot deel aan de overheid af te staan in de vorm van belastingen. Dit onderzoekspaper is als een detectiveverhaal dat vijf specifieke aanwijzingen onderzoekt om te zien of ze deze banken helpen om meer van hun geld te "verbergen" voor de belastinginspecteur.

De onderzoekers keken naar 1ete2 Indonesische banken over een aantal jaren en vroegen zich af: Zorgen deze vijf zaken ervoor dat een bank eerder minder belasting betaalt?

Hier is de uitsplitsing van de vijf aanwijzingen, uitgelegd met eenvoudige analogieën:

1. De "VIP-pas" (Politieke connecties)

Het idee: Helpt het hebben van vrienden op hoge plaatsen (politici of overheidsfunctionarissen) een bank om minder belasting te betalen?
De bevinding: Ja.
De analogie: Denk aan politieke connecties als het hebben van een "VIP-pas" voor een club. Als een bank een bestuurslid heeft dat ook een politicus is of nauwe banden heeft met de overheid, is dat als een backstage-pas. De studie vond dat deze banken beter zijn in het vermijden van belastingen. Ze kunnen speciale waarschuwingen krijgen over controles, gemakkelijker toegang krijgen tot leningen, of gewoon een algemene "knik" van de overheid die hen toestaat om agressiever te zijn in hun belastingplanning. Het is alsof je een vriend hebt in de beveiligingsrij die je de lange wachtrij laat overslaan.

2. De "Zware Rugzak" (Vaste activa-intensiteit)

Het idee: Helpt het bezit van veel zware machines, gebouwen of apparatuur een bank om minder belasting te betalen?
De bevinding: Ja.
De analogie: Stel je voor dat je een enorme, zware rugzak koopt. Elk jaar wordt de rugzak een beetje meer versleten. In de boekhouding wordt deze "slijtage" afschrijving genoemd, en dit telt als een kostenpost. Hoe meer zware rugzakken (vaste activa) een bank bezit, hoe meer "slijtage" zij als kosten kunnen opvoeren. Omdat je alleen belasting betaalt over het geld dat je overhoudt na aftrek van kosten, betekent een grotere rugzak een grotere kostenpost, wat weer leidt tot minder belastbare winst. Het is als zeggen: "Ik kan je geen belasting betalen over mijn winst, omdat ik zoveel uitgegeven heb aan mijn zware rugzak!"

3. De "Scheidsrechters" (Onafhankelijke commissarissen)

Het idee: Zorgt het hebben van "scheidsrechters" in het bestuur (mensen die niet verwant zijn aan de eigenaren of managers) ervoor dat een bank stopt met het proberen te verbergen van geld?
De bevinding: Nee.
De analogie: Onafhankelijke commissarissen zijn bedoeld om de scheidsrechters in een voetbalwedstrijd te zijn, die controleren of de spelers (de managers) de regels volgen. De onderzoekers hoopten dat het hebben van meer scheidsrechters zou voorkomen dat het team vals speelt (belastingontwijking). Echter, de studie vond dat de scheidsrechters met hun ogen dicht aan het werk waren. Hoewel de banken over het verplichte aantal onafhankelijke commissarissen beschikten, hielden zij de managers er niet echt van tegen om manieren te vinden om hun belastingen te verlagen. De scheidsrechters waren aanwezig, maar ze bliezen niet op de fluit.

4. De "Vette Portemonnee" (Winstgevendheid)

Het idee: Als een bank veel geld verdient, probeert deze dan harder om belasting te ontwijken?
De bevinding: Ja.
De analogie: Denk aan een bank met een "vette portemonnee" (hoge winsten). Hoe meer geld je hebt, hoe meer de overheid een deel wil opeisen. De studie vond dat wanneer een bank zeer winstgevend is, deze heel creatief en agressief wordt in een poging om die portemonnee net genoeg te laten krimpen om minder belasting te betalen. Het is als een persoon die, na het winnen van de loterij, onmiddellijk op zoek gaat naar elk mogelijk belastinghiaat om meer van zijn winst te behouden. Hoe rijker de bank, hoe gemotiveerder zij is om het belastingspelletje te spelen.

5. De "Lenerladder" (Leverage/Schuldgraad)

Het idee: Helpt het lenen van veel geld (schuld) een bank om minder belasting te betalen?
De bevinding: Ja.
De analogie: Stel je voor dat je een ladder beklimt die gemaakt is van leningen. Elke sport die je beklimt, kost je geld in de vorm van "rentebetalingen". De overheid staat je er daadwerkelijk toe om deze rentebetalingen als een kostenpost op te voeren voordat de belasting wordt berekend. Dus, hoe meer leningen (schuld) een bank aangaat, hoe hoger de rentekosten, en hoe lager de "winst" die zij aan de belastinginspecteur rapporteren. Het is alsof je een lenerladder gebruikt om naar een lager belastingtarief te klimmen. Hoe meer je leent, hoe meer je kunt aftrekken, en hoe minder belasting je betaalt.

Het Grote Plaatje

De onderzoekers combineerden al deze aanwijzingen in één grote vergelijking. Ze vonden dat alle vijf de factoren samen ongeveer 15% verklaren van de reden waarom banken belasting ontwijken.

Politieke connecties, zware activa, hoge winsten en leningen werken allemaal als hendels die banken overhalen om hun belastingrekening te verlagen.
Onafhankelijke commissarissen (de scheidsrechters) waren bedoeld om dit te stoppen, maar leken in deze studie geen echte macht te hebben om de managers te stoen.

De Kern van het Verhaal: Als je in de Indonesische bankensector wilt weten of een bank waarschijnlijk minder belasting betaalt, kijk dan naar wie ze kennen (politiek), wat ze bezitten (activa), hoeveel geld ze verdienen (winst) en hoeveel ze schulden hebben (schuld). Als ze sterke connecties, veel activa, hoge winsten en grote leningen hebben, gebruiken ze deze middelen waarschijnlijk om meer geld in hun eigen zakken te houden. De "scheidsrechters" in het bestuur doen echter weinig om hen tegen te houden.

Technische Samenvatting: Determinanten van belastingontwijking in de Indonesische bankensector

Probleemstelling
Het onderzoek richt zich op de hardnekkige uitdaging van een lage belastingnaleving in Indonesië, waar de belastingratio (11,5% in 2023) aanzienlijk achterblijft bij middeninkomenslanden (14–15%) en ontwikkelde landen (24–26%). Ondanks belastinghervormingen die het systeem naar zelfbeoordeling hebben verschoven en inspanningen om de inning te optimaliseren, blijft er een kloof bestaan tussen de beoogde belastinginkomsten en de realisatie. De studie onderzoekt de specifieke drijfveren van belastingontwijking binnen de bankensector die genoteerd staat aan de Indonesische Effectenbeurs (IDX). Het stelt dat hoewel belastingontwijking een legale praktijk is waarbij grijze gebieden worden geëxploiteerd, het de staatsinkomsten aanzienlijk vermindert. Het kernprobleem is bepalen of specifieke bedrijfs-kenmerken—politieke verbindingen, vaste activa-intensiteit, onafhankelijke commissarissen, winstgevendheid en leverage—systematisch invloed hebben op de mate van belastingontwijking binnen deze financiële instellingen.

Methodologie
De studie maakt gebruik van een kwantitatieve onderzoeksbenadering met behulp van een positivistisch kader om gevestigde hypothesen te testen.

Populatie en Steekproef: De populatie bestaat uit alle bedrijven in de bankensector die tussen 2020 en 2023 aan de IDX genoteerd zijn. Met behulp van doelgerichte steekproeftrekking bestond de uiteindelijke steekproef uit 172 observaties, afgeleid van 215 initiële potentiële kandidaten. De exclusiecriteria omvatten banken die hun financiële overzichten niet in Rupiah publiceerden, banken die negatieve winsten rapporteerden, banken met onvolledige financiële overzichten en data-outliers.
Variabelen en Meting:
- Afhankelijke Variabele: Belastingontwijking (TA), gemeten door het Effectieve Belastingtarief (ETR). De studie definieert TA als de inverse van ETR ($TA = -ETR$), waarbij een lager ETR duidt op een hogere belastingontwijking.
- Onafhankelijke Variabelen:
  - Politieke Verbindingen (DKP): Een dummy-variabele (1 indien de bank een staatsbedrijf (SOE) is of beschikt over directeuren/commissarissen die verbonden zijn aan politieke partijen of overheidsfunctionarissen; anders 0).
  - Vaste Activa-intensiteit (IAT): Berekend als Totale Vaste Activa gedeeld door Totale Activa.
  - Onafhankelijke Commissarissen (KI): De ratio van onafhankelijke commissarissen ten opzichte van het totale aantal commissarissen.
  - Winstgevendheid (PRO): Gemeten aan de hand van Return on Assets (ROA).
  - Leverage (LEV): Gemeten aan de hand van de Debt to Equity ratio.
Data-analyse: De studie maakte gebruik van meervoudige lineaire regressieanalyse. Voordat de hypothesetests werden uitgevoerd, onderging de data klassieke assumptietests voor normaliteit, multicollineariteit, heteroscedasticiteit en autocorrelatie, waarbij aan alle eisen werd voldaan.

Belangrijkste Resultaten
De regressieanalyse leverde de volgende bevindingen op met betrekking tot de impact van de onafhankelijke variabelen op belastingontwijking:

Politieke Verbindingen: Significante negatieve impact ( $\beta = -2.109, p = 0.023$ ). Banken met politieke banden vertonen lagere effectieve belastingtarieven, wat wijst op een hogere neiging tot belastingontwijking.
Vaste Activa-intensiteit: Significante negatieve impact ( $\beta = -0.517, p = 0.010$ ). Een hogere intensiteit van vaste activa correleert met een lager ETR, wat suggereert dat afschrijvingskosten worden gebruikt om de belastbare winst te verlagen.
Onafhankelijke Commissarissen: Geen significante impact ( $\beta = 1.122, p = 0.754$ ). De aanwezigheid van onafhankelijke commissarissen had geen statistische invloed op het niveau van belastingontwijking.
Winstgevendheid: Significante negatieve impact ( $\beta = -1.431, p = 0.003$ ). Hogere winstgevendheid is geassocieerd met een lager ETR, wat impliceert dat winstgevende banken meer agressieve belastingplanning toepassen.
Leverage: Significante negatieve impact ( $\beta = -0.758, p = 0.000$ ). Hogere leverage leidt tot een lager ETR, aangezien rentekosten worden afgetrokken van de belastbare winst.

Collectieve Impact:
De F-toets bevestigde dat alle onafhankelijke variabelen gelijktijdig invloed uitoefenen op belastingontwijking ( $F_{count} = 6.752, p = 0.000$ ). De Adjusted $R^2$ -waarde van 0,151 geeft echter aan dat deze vijf factoren gezamenlijk slechts 15,1% van de variatie in belastingontwijkingspraktijken verklaren, waarbij 84,9% toe te schrijven is aan andere factoren die niet in deze studie zijn onderzocht.

Significantie en Claims
Het artikel beweert empirisch bewijs te leveren dat de Political Cost Hypothesis ondersteunt binnen de context van de Positive Accounting Theory. Het stelt dat:

Politieke banden dienen als een mechanisme voor banken om auditrisico's te verminderen en toegang te krijgen tot overheidsbescherming, waardoor agressieve belastingstrategieën worden gefaciliteerd.
Vaste activa en leverage worden gebruikt als legitieme boekhoudkundige instrumenten (afschrijvingen en renteaftrek) om belastingverplichtingen legaal te minimaliseren.
Winstgevendheid drijft het management aan om belastingplanning te gebruiken om de waarde van het bedrijf te maximaliseren, consistent met de bonusplan-hypothese.
Onafhankelijke commissarissen, ondanks dat zij een vereiste zijn voor Good Corporate Governance (GCG) en bedoeld zijn om het management te controleren, er niet in slaagden een effectief afschrikmiddel te vormen tegen belastingontwijking in de gesampelde bankensector. De studie suggereert dat zij weliswaar voldoen aan de wettelijke quota (minimum 30%), maar dat zij niet over de werkelijke macht beschikken om de besluitvorming van de raad van bestuur over belastingstrategieën te beïnvloeden.

De auteurs concluderen dat hoewel deze factoren statistisch significante drijfveren zijn van belastingontwijking in Indonesische banken, de lage verklarende kracht ( $R^2$ ) de complexiteit van het probleem benadrukt en de noodzaak onderstreept voor verder onderzoek met gemengde methodologieën en aanvullende variabelen om het fenomeen volledig te begrijpen.