Examination of the Relationship Between Diabetes Knowledge and Self-Stigma Levels in Individuals with Type 2 Diabetes

Technisch overzicht: Onderzoek naar de relatie tussen diabeteskennis en zelfstigma bij personen met type 2 diabetes

Probleemstelling
Diabetes Mellitus type 2 (DM type 2) is een chronische aandoening waarbij geassocieerd stigma het psychosociale welzijn, de zelfperceptie en het zelfmanagement van de ziekte aanzienlijk kan belemmeren. Hoewel de bestaande literatuur vaststelt dat stigma een negatieve invloed heeft op het zelfbeeld, de zelfeffectiviteit en de therapietrouw, blijft de specifieke relatie tussen het niveau van diabeteskennis van een patiënt en het geïnternaliseerde zelfstigma onderbelicht. Huidig onderzoek schiet tekort in het verduidelijken van de dynamiek tussen deze twee variabelen, wat een gat creëert in het begrip van hoe educatieve interventies kunnen interageren met psychosociale adaptatieprocessen. Deze studie beoogt dit gat te adresseren door de relatie tussen diabeteskennis en zelfstigmaniveaus bij volwassenen met DM type 2 te onderzoeken.

Methodologie

• Ontwerp en setting: Een prospectieve, beschrijvende, dwarsdoorsnedestudie uitgevoerd tussen 18 maart 2025 en 18 november 2025, in een ziekenhuis in Izmir, Turkije.
• Deelnemers: De steekproef bestond uit 256 volwassenen (leeftijd 18+) die ten minste één jaar de diagnose DM type 2 hadden en momenteel insulinetherapie gebruiken. Exclusiecriteria waren een voorgeschiedenis van diabetische voetamputatie, diabetische nefropathie, diabetische retinopathie, communicatieproblemen of psychiatrische stoornissen.
• Instrumenten voor gegevensverzameling:
  1. Sociaal-demografisch informatieformulier: 23 vragen over demografie en diabetesgerelateerde geschiedenis.
  2. Zelfstigma Schaal (SSS): Een Turkse adaptatie van de 36-items schaal van Mak en Cheung (2010). In deze studie werden drie items verwijderd, wat resulteerde in een 36-items schaal (scorebereik 0–108) met drie subschalen: cognitief, affectief en gedrag. De schaal vertoonde een hoge interne consistentie (Cronbach's $\alpha$ = 0,971).
  3. Turkse versie van de Michigan Revised Diabetes Knowledge Test (Tr-DKT2): Een 23-items test die algemene diabeteskennis en insulinegebruik beoordeelt.
• Statistische analyse: Gegevens werden geanalyseerd met behulp van SPSS. Normaliteit werd beoordeeld via de Kolmogorov–Smirnov test. Groepsverschillen werden geëvalueerd met Independent Samples t-testen, Mann–Whitney U-testen, One-Way ANOVA en Kruskal–Wallis testen. Correlaties werden onderzocht met Spearman's rho. Een meervoudige lineaire regressieanalyse werd uitgevoerd met de totale score van de Zelfstigma Schaal als afhankelijke variabele en specifieke voorspellers (voorgeschiedenis van hypoglykemische/hyperglykemische coma, moeilijkheid bij acceptatie van de ziekte en moeilijkheid bij coping met de ziekte) om de verklaarde variantie te bepalen.

Belangrijkste resultaten

• Beschrijvende statistiek: De gemiddelde leeftijd van de deelnemers was 56,06 jaar (67,2% vrouw). De gemiddelde score op de Zelfstigma Schaal was 48,37 ± 23,85. De gemiddelde score op de Diabetes Knowledge Test was 10,42 ± 3,92, wat wijst op een relatief laag niveau van ziektekennis.
• Demografische correlaten:
  • Opleiding en burgerlijke staat: Universiteitsafgestudeerden en ongehuwde deelnemers vertoonden significant hogere diabeteskennisscores vergeleken met andere opleidingsgroepen en gehuwde deelnemers ($p < ,001$).
  • Arbeidssituatie: Significante verschillen werden gevonden in zowel zelfstigma- als kennisscores op basis van de arbeidssituatie.
  • Roken: Rokers vertoonden significant lagere zelfstigmaniveaus vergeleken met niet-rokers ($p = ,002$).
• Klinische en psychosociale correlaten:
  • Glykemische geschiedenis: Deelnemers met een voorgeschiedenis van hyperglykemie hadden significant hogere zelfstigmascores en hogere kennisscores. Daarentegen vertoonden deelnemers met een voorgiedenis van hypoglykemie significant hogere zelfstigmaniveaus ($p < ,001$).
  • Perceptie van de ziekte: Deelnemers die ermee instemden dat diabetes "moeilijk te accepteren" of "moeilijk te hanteren" is, hadden significant hogere zelfstigmascores ($p < ,001$).
  • Educatie: Deelnemers die diabeteseducatie hadden ontvangen, hadden significant hogere kennisscores ($p = ,001$).
• Correlatieanalyse:
  • Er werd een zwakke, niet-significante correlatie gevonden tussen de totale score van de Zelfstigma Schaal en de Diabetes Knowledge Test score ($r = -0,050$ tot $0,078$, $p > ,05$).
  • Sterke positieve correlaties werden waargenomen tussen de totale Zelfstigma Schaal en de subschalen ($r = ,856$–$,979$), wat de structurele integriteit van de schaal bevestigt.
• Regressieanalyse:
  • Een meervoudig lineair regressiemodel inclusief hypoglykemische coma, moeilijkheid bij acceptatie van de ziekte en moeilijkheid bij coping met de ziekte was statistisch significant ($F = 18,935$, $p < ,001$).
  • Het model verklaarde 23,3% van de variantie in zelfstigmascores ($R^2 = 0,233$).
  • Voorspellers: Moeilijkheid bij coping met de ziekte ($\beta = 0,248$), moeilijkheid bij acceptatie van de ziekte ($\beta = 0,214$) en een voorgeschiedenis van hypoglykemische coma ($\beta = 0,129$) waren significante positieve voorspellers van zelfstigma. Diabeteskennis was geen significante voorspeller in dit model.

Belangrijkste bijdragen

1. Verheldering van de relatie tussen variabelen: De studie levert empirisch bewijs dat diabeteskenniveaus niet direct geassocieerd zijn met zelfstigmaniveaus bij DM type 2 patiënten, wat de aanname uitdaagt dat verhoogde kennis alleen al het geïnternaliseerde stigma vermindert.
2. Identificatie van sterkere voorspellers: Door middel van multivariate analyse identificeert het onderzoek psychosociale factoren (moeilijkheid bij acceptatie en coping) en specifieke klinische gebeurtenissen (hypoglykemische coma) als sterkere determinanten van zelfstigma dan biomedische kennis.
3. Validatie van meting: De studie bevestigt de betrouwbaarheid van de Turkse adaptatie van de Zelfstigma Schaal in een DM type 2 populatie, met hoge Cronbach's alfa coëfficiënten over zowel de totale scores als de subschaalscores.

Betekenis en implicaties
De auteurs stellen dat deze bevindingen de noodzaak benadrukken om de focus in de diabeteszorg te verschuiven van louter educatieve interventies naar een meer holistische aanpak die de psychologische adaptatie adresseert.

• Klinische praktijk: Verpleegkundigen en zorgverleners moeten niet alleen de kennis van een patiënt over diabetes beoordelen, maar ook hun psychosociale aanpassing, specifiek hun vermogen om de ziekte te accepteren en ermee te gaan omgaan (coping).
• Interventiestrategie: Het identificeren van moeilijkheden bij acceptatie en coping kan leiden tot geïndividualiseerde verpleegkundige interventies. De studie suggereert dat counseling en psycho-educatieve programma's gericht op het verbeteren van copingstrategieën en acceptatie effectiever kunnen zijn in het verminderen van zelfstigma dan enkel kennisoverdracht.
• Toekomstig onderzoek: De auteurs merken op dat het dwarsdoorsnededesign causale gevolgtrekking beperkt en pleiten voor toekomstige longitudinale studies die aanvullende psychosociale variabelen zoals depressie, angst en sociale steun bevatten om de factoren die zelfstigma beïnvloeden verder te begrijpen.