The Second United Nations Development Decade: the internationalization of structural heterogeneity during the early-1970s. A South-North circulation?

Decennialang werd het verhaal van hoe naties zich ontwikkelen verteld als een eenrichtingsverkeer. De heersende opvatting was dat welvarende landen in de Global North de theorieën van vooruitgang hadden uitgevonden, en armere landen in de Global South deze simpelweg ontvingen en toepasten. Dit perspectief ging ervan uit dat economische groei een rechte lijn was: als een land fabrieken bouwde en zijn totale rijkdom vergrootte, zouden de voordelen uiteindelijk naar iedereen doorsijpelen, wat de levensstandaard over de hele linie zou verhogen. Deze aanname begon echter halverwege de twintigste eeuw te barsten, toen economen merkten dat in veel delen van de wereld snelle economische groei niet automatisch armoede of ongelijkheid oploste. In plaats daarvan schoten sommige sectoren van de economie vooruit met moderne technologie en hoge lonen, terwijl grote delen van de bevolking vastzaten in laagproductieve arbeid, wat een diepe kloof binnen hetzelfde land creëerde. Dit fenomeen, waarbij verschillende delen van een economie op zeer verschillende niveaus van efficiëntie en rijkdom opereren, werd bekend als structurele heterogeniteit. Het begrijpen van hoe dit idee van de periferie naar het centrum van het wereldwijde beleid reisde, is cruciaal omdat het het standaardnarratief van hoe kennis stroomt uitdaagt en onthult dat de oplossingen voor wereldwijde ongelijkheid wellicht hun oorsprong vonden in precies de plekken waar ze het hardst nodig waren.

Een recente studie door Nicolas Dvoskin, een onderzoeker aan het Centro de Estudios e Investigaciones Laborales, legt een verrassend hoofdstuk in deze geschiedenis bloot. Het artikel onderzoekt een specifieke periode in de vroege jaren 1970, toen de Verenigde Naties het Tweede VN-Ontwikkelingsdecennium lanceerden. Dit was een grootschalig mondiaal initiatief dat bedoeld was om de betekenis van ontwikkeling te herdefiniëren, waarbij de focus verschoof van pure economische groei naar een "verenigde benadering" die sociale doelen zoals inkomensherverdeling en sociale rechtvaardigheid direct integreerde in de economische planning. Dvoskins onderzoek, gebaseerd op uitgebreid archiefwerk bij de Verenigde Naties, de Internationale Arbeidsorganisatie, de Wereldbank en de Economische Commissie voor Latijns-Amerika, betoogt dat deze grote verschuiving in het wereldwijde denken geen uitvinding was van westerse instituten. In plaats daarvan was het een geval van omgekeerde circulatie. De kernconcepten die deze nieuwe VN-strategie dreven—met name het idee dat een economie uit ongelijke delen bestaat die verschillende beleidsmaatregelen vereisen—werden oorspronkelijk ontwikkeld door Latijns-Amerikaanse economen in de jaren 1960. Deze ideeën werden vervolgens opgenomen in internationale beleidsdebatten, vaak zonder dat de oorspronkelijke auteurs de eer kregen toegepast.

De reis van deze ideeën begon in Latijns-Amerika, waar economen zoals Aníbal Pinto, Osvaldo Sunkel en Celso Furtado een frustrerende realiteit observeerden. Hun landen groeiden, maar de rijkdom verspreidde zich niet. Ze realiseerden zich dat het standaardadvies uit het Westen, dat ervan uitging dat een land een enkele, uniforme blok was die in één keer gemoderniseerd kon worden, niet paste bij hun realiteit. Zij stelden voor dat deze economieën structureel heterogeen waren, wat betekende dat ze bestonden uit een kleine, hoogontwikkelde moderne sector die naast een grote, primitieve traditionele sector bestond. In deze visie kon de moderne sector het succes niet simpelweg laten "doorsijpelen" naar de rest van de economie, omdat de twee niet op een manier met elkaar verbonden waren die automatische verdeling mogelijk maakte. In plaats daarvan was de kloof tussen hen een permanent kenmerk van de structuur, en niet een tijdelijke fase van ontwikkeling. Deze diagnose vereiste een nieuw soort oplossing: sociaal beleid kon niet langer een bijzaak of een vangnet zijn; het moest een centrale motor van ontwikkeling worden, specif으로 ontworpen om de kloof tussen deze ongelijke sectoren te overbruggen.

Tegen het einde van de jaren 1960 sijpelden deze Latijns-Amerikaanse inzichten de gangen van de Verenigde Naties binnen, zelfs toen de organisatie zich voorbereidde op haar Tweede Ontwikkelingsdecennium. De VN had aanvankelijk gehandeld onder de aanname dat snelle economische groei sociale problemen vanzelf zou oplossen. Echter, tegen de tijd dat zij hun strategie voor de jaren 1970 opstelden, was de toon drastisch veranderd. De definitieve resolutie, aangenomen in 1970, stelde expliciet dat economische groei en sociale rechtvaardigheid geen gescheiden doelen waren, maar onderdeel van één enkel proces. Het riep op tot een verenigde benadering die een meer rechtvaardige verdeling van inkomen zou bewerkstelligen, met het argument dat ontwikkeling zonder dit zou falen. Dvoskins analyse van de documenten uit dit tijdperk laat zien dat de taal die in deze VN-resoluties werd gebruikt, nauw aansloot bij de argumenten die in Lachten-Amerika werden gemaakt. De VN begon te spreken over "dualisme" en de noodzaak om in te spelen op de specifieke behoeften van verschillende sectoren, concepten die de kenmerken waren van de Latijns-Amerikaanse structuralistische school.

Wat deze ontdekking zo significant maakt, is hoe de ideeën reisden. Ze kwamen niet aan via een formele overdracht van krediet of een directe citatie van Latijns-Amerikaanse wetenschappers. In plaats daarvan was de circulatie impliciet en gemedieerd. Experts van de Economische Commissie voor Latijns-Amerika, die diep betrokken waren bij het VN-systeem, brachten hun kaders mee naar internationale conferenties. De Internationale Arbeidsorganisatie, met haar focus op werknemers en sociale zekerheid, bepleitte ook het idee dat sociaal beleid essentieel was voor economisch succes. Terwijl deze ideeën in commissies en rapporten werden besproken, werden ze geleidelijk gestript van hun specifieke regionale oorsprong. Het concept van "structurele heterogeniteit" werd vertaald naar de meer generieke taal van "dualisme" en "inkomensherverdeling". Tegen de tijd dat de VN haar nieuwe strategie aannam, was de intellectuele wortel van het idee vertroebeld. De wereldwijde ontwikkelingsagenda was herschapen door een Zuidelijk perspectief, maar het narratief van die tijd presenteerde het nog steeds als een nieuwe ontdekking door de internationale gemeenschap.

Het artikel belicht ook het complexe politieke landschap dat dit mogelijk maakte. Tijdens deze periode ervoeren veel Latijns-Amerikaanse landen politieke onrust, waarbij sommige landen verschoven naar militaire dictaturen. Toch bleven de ideeën over sociale integratie en herverdeling circuleren en terrein winnen binnen internationale organisaties. Dit suggereert dat de acceptatie van deze ideeën niet afhankelijk was van de politieke stabiliteit van de oorspronrons, maar van de praktische noodzaak om de tekortkomingen van het vorige groei-alleen model aan te pakken. De VN, die geconfronteerd werd met de realiteit dat het eerste ontwikkelingsdecennium de armoede niet had opgelost, was op zoek naar nieuwe instrumenten. De Latijns-Amerikaanse diagnose bood een kader dat verklaarde waarom groei alleen faalde en bood een pad vooruit dat sociale planning als een noodzaak zag in plaats van een luxe.

Uiteindelijk suggereert dit onderzoek dat de geschiedenis van het economisch denken meer richtinggeoriënteerd is dan we vaak aannemen. Het Tweede VN-Ontwikkelingsdecennium staat als een testament voor een moment waarop het mondiale Noorden een Zuidelijke diagnose adopteerde om een mondiaal probleem op te lossen. De studie beweert niet dat dit een perfecte overdracht was of dat de VN de radicale politieke implicaties van de oorspronkelijke Latijns-Amerikaanse theorieën volledig omarmde. Sterker nog, het artikel merkt op dat de aanpak van de VN vaak optimistischer en technischer was, gericht op planning en herverdeling zonder dezelfde nadruk op de diepe structurele conflicten die de Latijns-Amerikaanse economen benadrukten. Bovendien erkent het artikel dat dit specifieke tijdperk van de ontwikkelingsconsensus van korte duur was. In de jaren 1980 zou de focus weer verschuiven naar marktgeoriënteerde oplossingen, en de invloed van de VN zou afnemen ten gunste van andere instituten. Desalniettemin blijft deze episode een krachtig voorbeeld van hoe ideeën in omgekeerde richting kunnen reizen en het wereldwijde beleid kunnen hervormen, zelfs wanneer hun oorsprong wordt vergeten. Het herinnert ons eraan dat de oplossingen voor de meest hardnekkige problemen ter wereld vaak komen van de plaatsen waar die problemen het meest zichtbaar zijn, wachtend om te worden herkend en geïntegreerd in het bredere gesprek.