Analysis of KAP and Associated factors Regarding Zoonotic Disease in Western Hararghe, Ethiopia: A One Health Perspective

In veel delen van de wereld is de lijn tussen menselijke gezondheid en dierlijke gezondheid erg dun. Mensen leven in nauwe nabijheid van hun vee, delen hun huizen met hen en vertrouwen voor hun dagelijelijke overleving op hun melk en vlees. Deze intieme verbinding is een levenslijn voor gemeenschappen, maar het creëert ook een verborgen pad voor ziekte. Ziekten die van nature in dieren leven, kunnen overspringen naar mensen; wetenschappers noemen dit zoönosen. Ze verspreiden zich via diverse routes: het drinken van ongepasteuriseerde melk, het eten van ondoorgekookt vlees, het aanraken van een besmet dier, of zelfs het inademen van lucht in een kamer die gedeeld wordt met vee. Omdat deze ziekten tussen soorten bewegen, vereist het stoppen ervan een blik op het hele plaatje—de mensen, de dieren en het milieu samen. Deze benadering, bekend als "One Health", erkent dat je de gezondheid van een familie niet kunt beschermen zonder ook de gezondheid van hun dieren en het land waarop zij leven te beschermen. Het begrijpen van wat mensen weten over deze risico's, en wat ze er daadwerkelijk mee doen, is de eerste stap naar het bouwen van een veiligere toekomst.

In de zone Western Hararghe in Oost-Ethiopië hebben onderzoekers geprobeerd deze dynamiek te begrijpen binnen drie specifieke districten: Chiro, Gemechis en Tulo. Ze wilden weten of de lokale gemeenschap de gevaren begreep van ziekten die van dieren op mensen overgaan, waar zij deze informatie vandaan haalden, en of hun dagelijkse gewoonten overeenkwamen met hun kennis. Om dit te achterhalen, reisde het team tussen oktober 2023 en september 2024 naar deze gemeenschappen. Ze spraken rechtstreeks met 348 willekeurig geselecteerde inwoners, variërend van boeren en studenten tot ambtenaren en dagloners. Met behulp van een gestructureerde vragenlijst en persoonlijke interviews stelden zij eenvoudige maar diepgaande vragen over wat mensen wisten, wat zij geloofden en hoe zij zich gedroegen met betrekking tot door dieren overgedragen ziekten.

De resultaten onthulden een gemeenschap die grotendeels op de hoogte is van het gevaar, maar nog steeds diep verankerd is in risicovolle gewoonten. Wanneer werd gevraagd of zij wisten van ziekten die van dieren naar mensen kunnen overgaan, zei een sterke meerderheid van 84,5 procent ja. Er ontstond echter een aanzienlijke kloof toen de onderzoekers vroegen naar de lokale naam voor een dergelijke ziekte. Geen enkele respondent kon het woord "zoönose" of de lokale equivalent daarvan noemen, ook al konden velen specifieke ziekten beschrijven zoals rabiës, die zij "dhukkuba saree marate" noemden (de ziekte veroorzaakt door een hondenbeet), of miltvuur, bekend als "abba sangaa". Dit suggereert dat hoewel mensen de symptomen en de specifieke bedreigingen herkennen, zij een verenigend concept missen dat deze gevaren met elkaar verbindt.

Waar kwam deze kennis vandaan? Voor de rurale bewoners, die de meerderheid van het onderzoeksgebied vormen, was de radio de machtigste leraar, waarbij 63,5 procent de radio als hun belangrijkste informatiebron aangaf. In de steden nam televisie de leiding, gevolgd door de radio. Dierenartsen en leraren speelden ook een belangrijke rol, maar het medium maakte uit: het rurale leven vertrouwde op de ether, terwijl het stedelijke leven leunde op het scherm. Ondanks deze verschillende kanalen was de kern van de kennis consistent. Bijna 80 procent van de mensen wist dat deze ziekten van vee naar mensen konden overgaan, en een overweldigende 96,6 procent geloofde dat deze ziekten voorkomen konden worden.

Toch hield het weten van het risico de mensen niet altijd tegen in hun gedrag. De studie toonde aan dat risicovolle praktijken gebruikelijk bleven, met name in het district Gemechis. Daar deelden bijna alle huishoudens hun leefruimte met hun dieren, en alle respondenten in dat district gaven toe rauw vlees te eten. In alle drie de districten was de consumptie van rauwe melk wijdverspreid, met percentages rond de 70 procent. Zelfs toen 90 procent van de mensen wist dat het drinken van rauwe melk een transmissieroute is, deden zij dit toch. Evenzo, hoewel de meeste mensen begrepen dat handen wassen met zeep een goed idee was, waren zij veel eerder geneigd hun handen te wassen na het aanraken van een dier dan vóór het eten van voedsel. Deze discrepantie tussen wat mensen weten en wat zij doen, benadrukt een diepe culturele voorkeur voor rauwe dierlijke producten, vaak gedreven door smaak of traditie, die waarschuwingen over de gezondheid overstijgt.

De onderzoekers keken ook naar hoe verschillende groepen mensen met deze risico's omgingen. Ze ontdekten dat het kennisniveau aanzienlijk varieerde op basis van waar iemand woonde, hoe groot hun gezin was en hun opleidingsniveau. Mensen die in de steden woonden, wisten meer over deze ziekten dan zij op het platteland. Interessant genoeg wisten zij met een basisonderwijsniveau (groep 1 t/m 8) meer dan zij zonder formele scholing of zelfs zij met een hogere opleiding. Studenten waren de meest geïnformeerde groep overall. Wat betreft actie, verschilde de reactie op een ziek persoon ook per locatie. In het district Tulo zou de meerderheid een ziek gezinslid naar een gezondheidscentrum brengen, terwijl in Chiro velen eerst zouden proberen medicijnen bij een apotheek te kopen of een traditionele genezer te bezoeken.

Dierlijke vaccinatie, een cruciaal instrument voor het voorkomen van deze ziekten, vertoonde een vergelijkbaar patroon van gemengd succes. Hoewel bijna alle respondenten het eens waren dat het vaccineren van dieren helpt bij het voorkomen van ziekten, was de werkelijke praktijk van vaccinatie inconsistent. Veel boeren gaven aan dat een gebrek aan informatie, de hoge kosten van vaccins of de grote afstand tot veterinaire klinieken redenen waren voor het niet vaccineren van hun kuddes. De studie merkte op dat mensen met minder formele scholing vaker zeiden dat zij simpelweg niet genoeg wisten om te vaccineren, terwijl zij met meer opleiding vaker financiële barrières of een gebrek aan nabijgelegen diensten aanvoerden.

De studie concludeert dat de gemeenschap in Western Hararghe niet onwetend is over de dreiging; zij zijn zich bewust van de risico's en geloven in preventie. De uitdaging ligt in het overbruggen van de kloof tussen dat bewustzijn en het dagelijks leven. De onderzoekers suggereren dat het simpelweg vertellen van mensen dat ze moeten stoppen met het eten van rauw vlees of het delen van kamers met dieren niet genoeg is. In plaats daarvan moet gezondheidseducatie continu en afgestemd zijn op de lokale realiteit, waarbij radio en televisie effectief worden gebruikt om zowel de rurale als de stedelijke populaties te bereiken. Bovendien benadrukken zij dat het oplossen van dit probleem een "One Health"-strategie vereist, waarbij medewerkers in de menselijke gezondheidszorg, dierenartsen en gemeenschapsleiders samenwerken om de grondoorzaken van deze risico's aan te pakken. Totdat de gemeenschap toegang heeft tot betaalbare veterinaire diensten en totdat culturele praktijken met betrekking tot voedsel en huisvesting met sensitiviteit worden behandeld, zal de cyclus van zoönotische ziekten waarschijnlijk voortduren.