Assessment of Indigenous Tree Management Practices of Hagenia Abyssinica (Kosso): The Case of Smallholder Farmers in Gamo Highlands, Southern Ethiopia

In de hooglanden van zuidelijk Ethiopië, waar de lucht koel is en de hellingen steil zijn, vertrouwen kleine boeren al lang op een specifieke boomsoort om hun leven te onderhouden. Deze boom, lokaal bekend als Kosso, is niet alleen een bron van hout of schaduw; het is een hoeksteen van het lokale ecosysteem en de economie. Het levert brandstof voor het koken, hout voor het bouwen van huizen en bladeren die dienen als medicijn voor zowel mensen als vee. Al generaties lang integreren deze boeren dergelijke inheemse bomen in hun velden en moestuinen, waardoor ze een levend landschap creëren dat de biodiversiteit ondersteunt terwijl het gezinnen voedt. Dit delicate evenwicht staat echter onder druk. Naarmate de populaties groeien en land wordt omgezet voor landbouw, krimpt het natuurlijke kapitaal van deze inheemse bomen. De vraag die wetenschappers en gemeenschappen bezighoudt, is of deze bomen de veranderende tijden kunnen overleven, of dat ze naar lokale uitsterving worden gedreven door de mensen die er het meest van afhankelijk zijn.

Een recente studie richtte zich op de Gamo-hooglanden, een regio die zich uitstrekt over drie administratieve districten, om precies te begrijpen hoe kleine boeren de Kosso-boom beheren. Onderzoekers liepen door de velden en bossen, telden bomen en spraken met de mensen die ze verzorgen. Ze wilden weten waar deze bomen groeien, hoeveel er zijn en of er nieuwe groeien om de oude te vervangen. Het team kwam tot de conclusie dat de Kosso-boom opmerkelijk aanpasbaar is en gedijt in zes verschillende soorten landgebruik, van de kleine tuinen direct naast de gezinnen tot de grenzen tussen landbouwpercelen en de open weidegronden. Hoewel de soort dominant is in de huis-tuinen, komt hij het meest voor op landbouwgrond, waar 63,7% van de boeren aangaf de geregenereerde bomen te planten en te behouden.

De cijfers vertellen een verhaal van een populatie die momenteel bedreigd wordt. Verspreid over de onderzochte gebieden telden onderzoekers gemiddeld ongeveer 11 bomen per hectare land. Toen ze nauwkeuriger naar de grootte van deze bomen keken, kwam er een duidelijk patroon naar voren: het bos is gevuld met volwassen bomen, maar het mist zijn jeugd. De meerderheid van de gemeten bomen heeft een diameter tussen de 20 en 50 centimeter, wat overeenkomt met de volwassen fase van de levenscyclus van de boom. In contrast hiermee werden er zeer weinig jonge zaailingen of plantjes gevonden. Dit creëert een populatiestructuur die topzwaar is, gedomineerd door oudere bomen met zeer weinig jongen om hun plaats in te nemen wanneer zij uiteindelijk sterven.

De reden voor dit tekort aan jonge bomen ligt in de manier waarop de soort wordt gebruikt en hoe deze groeit. De studie toonde aan dat hoewel boeren de boom diep waarderen, de druk om deze te oogsten intens is. Het hout is gewild vanwege de duurzaamheid en de weerstand tegen insecten, waardoor het de voorkeurskeuze is voor het bouwen van huizen, het maken van meubels en zelfs het maken van doodskisten, aangezien het hout niet gemakkelijk rot. De bladeren zijn eveneens waardevol; ze worden gebruikt als veevoer en als basis voor compost om de bodem te verrijken. Omdat de boom zo nuttig is, wordt hij vaak afgehakt voordat hij de kans krijgt om de volgende generatie voort te brengen. Bovendien staat de boom voor natuurlijke hindernissen; de zaden zijn moeilijk te laten groeien en de jonge plantjes zijn kwetsbaar voor plagen en grazend vee.

Ondanks deze uitdagingen zijn de boeren niet volledig passief. Ze maken gebruik van traditionele methoden om de bomen te beheren, zoals het snoeien van takken om veevoer te leveren zonder de boom te doden, of het beschermen van natuurlijk uitlopende zaailingen op hun velden. Ze erkennen het belang van de boom voor de bodemgezondheid en als een bron van inkomen. Toch suggereert de studie dat deze individuele inspanningen niet voldoende zijn om de krachten te weerstaan die de soort naar een achteruitgang drijven. De onderzoekers observeerden dat in veel gebieden de natuurlijke regeneratie van de boom slecht is, wat betekent dat de populatie zonder interventie uiteindelijk zal verdwijnen.

De bevindingen wijzen op een kritieke behoefte aan een gecoördineerde aanpak om deze soort te redden. De auteurs betogen dat, hoewel boeren hun best doen, de taak meer vereist dan alleen individuele zorg. Het vraat ondersteuning van lokale autoriteiten, natuurbeschermingsexperts en beleidsmakers om ervoor te zorgen dat de boom beschermd wordt en dat nieuwe zaailingen succesvol worden gevestigd. De studie concludeert dat zonder een gezamenlijke inspanning om de boom duurzaam te beheren en de barrières voor de groei aan te pakken, de Kosso-boom een onzekere toekomst tegemoet gaat in de Gamo-hooglanden, met het risico op het verlies van een vitale hulpbron die de regio al eeuwenlang ondersteunt.