Menstrual hygiene management practices and associated factors among in-school adolescent girls in Uganda: Secondary analysis of the 2023 AGYW survey data

Voor miljoenen meisjes over de hele wereld is de komst van menstruatie een biologische mijlpaal die een stap naar volwassenheid zou moeten markeren. Toch wordt het voor velen een barrière voor onderwijs. Wanneer een meisje geen toegang heeft tot schone materialen om haar menstruatie te beheersen, of wanneer haar school niet beschikt over privétoiletten en stromend water, is het resultaat vaak schaamte, ongemak en gemiste lessen. Dit is niet louter een kwestie van persoonlijke hygiëne; het is een volksgezondheidsprobleem dat jonge vrouwen uit het klaslokaal houdt. Onderzoekers weten al lang dat het verstrekken van sanitaire producten en educatie kan helpen, maar de specifieke gewoonten van jongere meisjes — zij die net hun cyclus beginnen — blijven minder goed begrepen. Om interventies te ontwerpen die echt werken, moeten we precies weten wat deze meisjes doen, wat ze gebruiken en welke factoren in hun leven hen helpen of hinderen.

Een team van onderzoekers aan de Makerere University School of Public Health in Oeganda besloot dit gat te vullen. Zij richtten hun aandacht op meisjes in de schoolleeftijd tussen de tien en zeventien jaar, een groep die veel meisjes bevat die voor het eerst hun menstruatie ervaren. Het team heeft geen nieuwe enquête vanaf nul uitgevoerd; in plaats daarvan voerden zij een zorgvuldige secundaire analyse uit van gegevens die in juli 2023 waren verzameld in het kader van een grote studie waarbij meer dan 5.000 adolescente meisjes en jonge vrouwen in veertien districten in Oeganda betrokken waren. Deze oorspronkelijke enquête verzamelde gedetailleerde informatie over de levens, de huishoudens en de gezondheid van de meisjes. De onderzoekers richtten zich specifiek op de 1.097 meisjes uit die groep die momenteel naar school gingen. Zij vroegen deze meisjes naar hun meest recente menstruatieperiode: welke materialen ze gebruikten om de menstruatie te beheersen, hoe vaak ze hun genitalia wasten en wat ze gebruikten om zichzelf schoon te maken. Ze keken ook naar de leeftijd van de meisjes, hun opleidingsniveau, hun religie, met wie ze woonden en de bezittingen van hun families om hun economische status te bepalen.

De resultaten schetsen een duidelijk beeld van de huidige realiteit voor deze studenten. De overgrote meerderheid van de meisjes die hun menstruatie hadden begonnen, rapporteerde tijdens hun meest recente cyclus gebruik te maken van wegwerpluiers (disposable pads). Bijna 89 procent van hen vertrouwde op deze eenmalige producten, terwijl slechts ongeveer 11 procent herbruikbare materialen zoals doek of wasbare maandverbandjes gebruikte. Deze voorkeur voor wegwerpartikelen was niet willekeurig; het was sterk verbonden met de rijkdom van het huishouden van het meisje. Meisjes uit de rijkste families waren aanzienlijk eerder geneigd om wegwerpluiers te gebruiken dan meisjes uit armere huishoudens. De gegevens suggereren dat geld een primaire poortwachter is voor deze specifieke keuze, aangezien de meest betaalbare optie voor velen de herbruikbare alternatieven blijven, ondanks het gemak van wegwerpartikelen.

Wat betreft de reinheid toonden de meisjes een sterke toewijding aan hygiëne. Bijna al hen, ongeveer 98 procent, rapporteerden hun genitalia minstens twee keer per dag te wassen tijdens hun menstruatie. Echter, de methode die zij gebruikten om zichzelf schoon te maken, vertelde een complexer verhaal. Iets meer dan de helft van de meisjes zei dat ze zowel zeep als water gebruikten om te wassen, terwijl de rest alleen water gebruikte. De onderzoekers ontdekten dat de beslissing om zeep te gebruiken werd beïnvloed door verschillende factoren. Meisjes die herbruikbare maandverbandjes gebruikten, waren eerder geneigd om zeep en water te gebruiken, wellicht om geuren te beheersen of om de doek schoon te houden. Op dezelfde manier waren meisjes die hun menstruatie op een oudere leeftijd kregen, tussen vijftien en zeventien jaar, eerder geneigd om zeep te gebruiken. Interessant genoeg speelde ook de frequentie van het baden een rol; meisjes die slechts één keer per dag baden, waren eerder geneigd om zeep en water te gebruiken voor het reinigen van hun genitalia vergeleken met degenen die vaker baden. Deze bevinding was onverwacht, aangezien men zou aannemen dat vaker baden zou correleren met het vaker gebruiken van zeep, maar de gegevens wezen in de tegenovergestelde richting.

De studie benadrukte ook dat rijkdom meer beïnvloedt dan alleen de keuze voor het maandverband. Meisjes uit de armste huishoudens waren feitelijk eerder geneigd om zeep en water te gebruiken om hun genitalia te wassen dan hun rijkere leeftingsgenoten. De onderzoekers merkten op dat dit tegenintuïtief kan lijken, aangezien armere huishoudens vaak minder toegang hebben tot zeep. Zij suggereerden dat meisjes in deze huishoudens mogelijk minder specifieke gezondheidsinformatie hebben over de potentiële risico's van het gebruik van zeep op gevoelige plekken, wat ertoe leidt dat ze het vaker gebruiken. Daarentegen hebben rijkere meisjes mogelijk een betere toegang tot gezondheidsvoorlichting die het gebruik ervan afraadt, of zij hebben simpelweg meer opties voor reiniging. De studie bewees deze verklaring niet, maar bood het aan als een plausibele reden voor het geobserveerde patroon.

Uiteindelijk bevestigt het onderzoek dat hoewel de meeste in school gaande adolescente meisjes in Oegando hun menstruatie beheren met wegwerpluiers en frequent wassen, hun praktijken diepgaand worden gevormd door hun economische omstandigheden en hun leeftijd. Het gebruik van wegwerpluiers is een privilege dat gekoppeld is aan de rijkdom van het huishouden, en de keuze om zeep te gebruiken voor reiniging is verbonden met het type materiaal dat wordt gebruikt en de leeftijd van het meisje. De auteurs concluderen dat om deze meisjes op school te houden, interventies niet voor iedereen hetzelfde kunnen zijn. Programma's moeten worden afgestemd op de specifieke behoeften van verschillende groepen, waarbij ervoor wordt gezorgd dat meisjes uit armere achtergronden toegang hebben tot betaalbare menstruatiematerialen en dat alle meisjes duidelijke, veilige educatie ontvangen over hoe zij hun hygiëne kunnen onderhouden zonder hun gezondheid in gevaar te brengen. De weg vooruit vereist een begrip van deze nuances om de biologische realiteit van menstruatie te veranderen van een barrière in een beheersbaar onderdeel van het dagelijks leven.