Mapping of the pig/pork cross-border food chain between Zambia and the Democratic Republic of the Congo as a first step to assess its potential impact on the occurrence of Taenia solium in Haut Katanga Province

Stel je een piepkleine, onzichtbare liftreiziger voor die ervan houdt om in varkens en mensen te reizen. Deze liftreiziger is een parasiet genaamd Taenia solium. Denk aan het als een sluipende reiziger die zijn reis begint in de spieren van een varken, verborgen als een cyste (een soort klein slaapzakje). Als een mens vlees eet dat niet goed genoeg is doorbakken, wordt de reiziger wakker, groeit hij uit tot een lintworm in de darmen van de mens, en kan hij zelfs naar de hersenen reizen, wat ernstige ziekten zoals epilepsie veroorzaakt. Dit is niet alleen een probleem voor het varken; het is een groot probleem voor de volksgezondheid in veel delen van Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Om deze reiziger te stoppen, moeten we precies begrijpen hoe de varkens van boerderij naar bord reizen. Als we niet weten welk traject de varkens afleggen, kunnen we de parasiet niet tegenhouden om aan boord te springen en zich naar nieuwe steden te verspreiden.

Dit artikel is als een detectiveverhaal, maar in plaats van een moord op te lossen, brengen de auteurs een zeer drukke, zeer chaotische snelweg voor varkens in kaart. Het verhaal speelt zich af op de grens tussen twee buren: Zambia en de Democratische Republiek Congo (DRC). De onderzoekers wilden een gedetailleerde kaart tekenen van hoe varkens en varkensvlees over deze grens reizen om te zien waar de "sluipende reiziger" mogelijk in het systeem verdwaalt. Ze ontdekten dat hoewel er een enorme hoeveelheid varkenshandel plaatsvindt, de "verkeerspolitie" (dierenartsen) nauwelijks aanwezig is en de regels vaak worden genegeerd. Dit betekent dat geïnfecteerde varkens vrij rondreizen en hun vlees op de eettafels belandt, wat potentieel veel meer mensen kan infecteren.

De Grote Varkensmigratie: Een Grenzeloze Reis

De auteurs, een team van wetenschappers van de Universiteit van Lubumbashi en de Universiteit Gent, besloten de "voedselketen" tussen Zambia en de DRC te onderzoeken. Denk aan een voedselketen niet als een ladder, maar als een estafette waarbij de stok een levend varken is. De race begint op de varkensboerderijen in Zambia (specifiek de provincies Copperbelt en Luapula) en eindigt aan de eettafels in de provincie Haut-Katanga in de DRC.

Om te achterhalen hoe deze race werkt, bleef het team niet alleen in een kantoor zitten. Ze gingen het veld in. Ze stonden bij de grensovergangen, keken hoe varkens werden gedreven, telden ze en interviewden de betrokken mensen. Ze spraken met iedereen, van de boeren die de varkens houden tot de mannen die de vrachtwagens besturen, de mensen die het vlees op de markten verkopen, en zelfs de grillmeesters die op straat geroosterd varkensvlees verkopen. Ze interviewden 96 verschillende mensen om het volledige plaatje te krijgen.

De Kaart van de Varkenssnelweg

De studie onthulde dat deze varkensestafette een enorme, goed geoliede machine is, maar dat deze op "informele" banen loopt. De onderzoekers identificeerden tien verschillende soorten spelers in dit spel, waaronder beheerders van varkensverblijven, kopers, verkopers, transporteurs en grensdierenartsen. De reis heeft zes hoofdfasen:

1. De Bron: Waar de varkens worden geboren en opgegroeid.
2. Afhandeling: De mensen die de varkens vangen, markeren en verplaatsen.
3. De Grenscontrole: Waar belastingen worden betaald en gezondheidscontroles zouden moeten plaatsvinden.
4. Eerste Stop: Waar varkens direct aan de grens geslacht kunnen worden.
5. Transport: De lange rit naar de stad.
6. De Finishlijn: De markt of de grill waar het vlees wordt verkocht.

De kaart liet zien dat er 18 verschillende routes zijn die varkens gebruiken om van Zambia naar de DRC te kruisen. Slechts 7 hiervan zijn officiële, "formele" wegen waar de overheid in principe toezicht op houdt. De andere 11 zijn "informele" paden, zoals geheime paden door de bush of gaten in de grensmuur, waar niemand iets controleert.

Het Getallenspel: Wat Ze Eigenlijk Zagen

De onderzoekers wilden weten hoeveel varkens deze reis precies maken. Ze bekeken de officiële overheidsgegevens voor het jaar 2023. Uit de papierwinkel bleek dat er dat jaar 4.799 varkens de grens overstaken bij de belangrijkste controlepost (Kasumbalesa).

Maar toen telde het team de varkens zelf voor slechts één week (van 8:00 uur tot 15:00 uur elke dag). Hun eigen telling was oogopenend. In die ene week zagen ze 1.696 levende varkens en 32 varkenskarkassen (opgesneden dode varkens) de grens overgaan.

Hier zit de crux: de officiële registers tellen alleen varkens die via de dierenartsenpost gaan. De onderzoekers ontdekten dat veel varkens de dierenartsen te slim af zijn. In hun telling van één week passeerden 260 varkens de grens via de "formele" weg, maar sloegen de dierenartsen volledig over. Ze zagen ook 32 karkassen de grens overgaan zonder dat deze gecontroleerd waren. Dit suggereert dat de officiële cijfers veel van het verkeer missen, en dat veel varkens zonder gezondheidsticket bewegen.

Het Probleem van de "Sluipende Liftreiziger"

De grootste zorg in dit verhaal is de parasiet Taenia solium. De onderzoekers ontdekten dat deze parasiet zeker deel uitmaakt van de mix.

• Het Prijskaartje: Wanneer varkens besmet worden gevonden met de parasiet (cysticercose), worden ze niet weggegooid. In plaats daarvan krijgen ze korting. De studie vond dat geïnfecteerde varkens tegen lagere prijzen worden verkocht dan gezonde varkens.
• De "Citroensap"-truc: In een schokkende ontdekking zagen de onderzoekers dat sommige verkopers geïnfecteerd vlees behandelden met citroensap voordat ze het verkochten. Ze dachten dat dit het vlees veilig zou maken of de infectie zou verbergen, maar het doodt de parasiet niet.
• De Grillmeesters: Het geïnfecteerde vlees belandt vaak bij verkopers die gegrild varkensvlees maken. Omdat het vlees op de grill wordt bereid, gaan mensen ervan uit dat het veilig is, maar als het niet gaar genoeg wordt gebakken, kan de parasiet overleven en de menselijke eter infecteren.

De studie vond dat 15 van de 26 handelaren toegaven geïnfecteerde varkens of karkassen te verkopen. Nog erger nog, toen er werd gevraagd of dierenartsen bij de grens of slachthuizen de varkens controleren, zei 70 van de 96 mensen nee, de dierenartsen controleren het vlees niet. Toen er werd gevraagd of geïnfecteerde karkassen worden weggegooid (afgekeurd), zei 79 mensen nee, ze worden niet weggegooid. In plaats daarvan worden ze vaak verkocht, ingevroren of verwerkt.

Waarom Dit Belangrijk Is

Het artikel concludeert dat deze grensoverschrijdende varkenshandel een "wild west" is van voedselveiligheid. Er beweegt veel geld en voedsel tussen Zambia en de DRC, wat geweldig is voor de economie, maar het is een nachtmerrie voor de gezondheid omdat de veiligheidscontroles ontbreken.

De onderzoekers ontdekten dat het systeem op drie manieren kapot is:

1. Te veel beweging: Varkens bewegen constant en in grote aantallen.
2. Te weinig toezicht: De "verkeerspolitie" (dierenartsen) controleert de varkens zelden, en veel varkens nemen geheime routes om de dierenartsen te vermijden.
3. De "Economische" Mentaliteit: Mensen zien geïnfecteerde varkens als een financieel verlies dat geminimaliseerd moet worden (door ze goedkoop te verkopen) in plaats van een gezondheidsgevaar dat gestopt moet worden.

De auteurs stellen voor dat de twee landen moeten samenwerken om de verspreiding van deze parasiet te stoppen. Ze moeten de varkens vaker controleren, de geheime routes blokkeren en ervoor zorgen dat geïnfecteerd vlees niet op de grill belandt. Tot die tijd zal de "sluipende liftreiziger" blijven meeliften op de varkens, de grens oversteken en nieuwe woningen vinden in de mensen die het varkensvlees eten. Het artikel beweert niet het probleem te hebben opgelost, maar het heeft de eerste duidelijke kaart getekend van waar het probleem zich voordoet, wat de eerste stap is naar een oplossing.