Psychological effects of rabies on the relatives of people who died from human rabies in Côte d'Ivoire between 2023 and 2025: Qualitative Observational Study

Technische Samenvatting: Psychologische Effecten van Rabiës op Naasten in Côte d'Ivoire

Probleemstelling
Rabiës is een bijna 100% dodelijke zoönose met een diepgaande epidemiologische impact, met name in Afrika waar jaarlijks ongeveer 24.000 sterfgevallen worden gemeld. Hoewel de klinische en epidemiologische aspecten van humane rabiës goed gedocumenteerd zijn, blijft de psychologische last voor de naasten van slachtoffers grotendeels onverkend. Het snelle, onvermijdelijke en vaak traumatische verloop van de ziekte, gekenmerkt door ernstige neurologische symptomen en een fatale prognose, stelt families bloot aan intense emotionele schokken. Bovereven zijn bestaande rabiës-responsactiviteiten in Côte d'Ivoire en wereldwijd gericht op post-expositie profylaxe en surveillance, waarbij vrijwel geen formele psychologische ondersteuning wordt geboden aan nabestaande families. Deze studie adresseert het gat in het begrip van de specifieke psychologische gevolgen voor de naasten van individuen die zijn overleden aan bevestigde of vermoedelijke humane rabiës.

Methodologie
Dit onderzoek maakte gebruik van een descriptieve kwalitatieve enkelvoudige-centrum studieopzet, uitgevoerd tussen januari en juni 2026 bij het Anti-Rabies Centrum (CAR) van het Nationaal Instituut voor Publieke Hygiëne (INHP) in Treichville, Abidjan.

• Populatie: De studie omvatte naaste familieleden (echtgenoten, ouders, broers/zussen, volwassen kinderen of huisgenoten) van individuen die tussen 2023 en 2025 zijn overleden aan laboratoriumbevestigde of vermoedelijke humane rabiës.
• Steekproef: Uit een database van 128 sterfgevallen en 837 vermelde contacten werden 37 deelnemers geselecteerd op basis van hun relatie tot de overledene, het vermogen om emotionele ervaringen te verwoorden en de toegankelijkheid. Inclusie vereiste dat deelnemers ten minste 18 jaar oud waren en vloeiend Frans spraken.
• Gegevensverzameling: Onderzoekers voerden individuele semi-gestructureerde interviews uit totdat verzadiging van de gegevens werd bereikt. De interviews duurden 30 tot 60 minuten, werden audio-opgenomen en letterlijk getranscribeerd.
• Analyse: Gegevens werden geanalyseerd met behulp van de software MAXQDA 2026 via thematische analyse.
• Ethiek: De studie werd goedgekeurd door de ethische commissie van het INHP (Nr. 00087/07/01/26/MSHPCMU/INHP/EKD/FC). De deelname was vrijwillig en er werd mondelinge geïnformeerde toestemming verkregen. Er werden maatregelen genomen om de anonimiteit van de deelnemers te beschermen en verwijzingen aan te bieden voor psychologische nood.

Belangrijkste Resultaten
De studie omvatte 37 naasten (gemiddelde leeftijd 39,8 jaar; 59,5% man). De meerderheid was boer of had geen formele opleiding, wat de rurale en sociaaleconomisch kwetsbare demografie reflecteert die typisch wordt getroffen door rabiës.

1. Zorgtraject en Risicoperceptie: De meeste blootstellingen waren hondenbeten (32/37), vaak door zwerfhonden. Een terugkerend thema was de onderschatting van het risico, waarbij families aanvankelijk zochten naar traditionele remedies of medische zorg uitstelden vanwege een gebrek aan bewustzijn of organisatorische barrières (bijv. vaccinatiecentra die gesloten waren tijdens feestdagen).
2. Diagnostische Ervaring: De aankondiging van de rabiësdiagnose en de fatale prognose werd universeel beschreven als abrupt en traumatisch, wat onmiddellijke schok, verbazing en verwarring opriep.
3. Emotionele Reacties:
   • Pre-overlijden: Dominante emoties waren verdriet (18/37), hulpeloosheid (15/37), schok (9/37), woede (8/37) en schuldgevoel (7/37). Het getuige zijn van de pijn van de patiënt en het onvermogen om een curatieve behandeling te bieden, werden als zeer belastend ervaren.
   • Post-overlijden: Deelnemers rapporteerden diep rouwproces, vaak verergerd door publieke gezondheidsrestricties die traditionele begrafenisrituelen verhinderden (bijv. het bekijken van het lichaam of het uitvoeren van gewoonteriten), wat leidde tot gevoelens van verlating en onrecht.
4. Aanhoudende Psychologische Manifestaties: Alle deelnemers (37/37) rapporteerden intrusieve herinneringen. Andere symptomen waren slaapstoornissen/insomnia (24/37), nachtmerries (15/37) en vermijding van dieren (11/37). Deze symptomen suggereren post-traumatische psychologische nood en langdurige rouw.
5. Coping en Ondersteuning: Copingstrategieën vertrouwden bijna uitsluitend op informele bronnen: gebed/geloof (28/37) en familie-/gemeenschapsondersteuning (18/37). Geen enkele deelnemer rapporteerde formele psychologische ondersteuning te hebben ontvangen.
6. Onvervulde Behoeften: De primaire onvervulde behoefte die werd geïdentificeerd was psychologische ondersteuning (28/37), gevolgd door financiële hulp en betere informatie over rabiëspreventie.

Belangrijkste Bijdragen

• Eerste Lokale Studie: Dit is de eerste studie in Côte d'Ivoire die specifisch het psychologische effect van rabiës op nabestaanden onderzoekt.
• Identificatie van Trauma-patronen: De studie documenteert dat de psychologische gevolgen van rabiës-rouw symptomen bevatten die consistent zijn met PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) en langdurige rouwstoornissen, gedreven door de plotselinge aard van de dood, het gruwelijke klinische verloop en de vermijdbare aard van de uitkomst.
• Zorgtekort: Het benadrukt een kritiek gat in het huidige rabiës-beheerframework, dat een psychosociale component mist voor families, ondanks de hoge prevalentie van onvervulde emotionele behoeften.
• Constructieve Adaptatie: De studie merkt op dat sommige naasten hun rouw hebben omgezet in preventieve acties (bijv. gemeenschapsbewustzijn, het vaccineren van andere dieren), wat suggereert dat nabestaande families effectieve pleitbezorgers kunnen zijn als zij worden ondersteund.

Betekenis en Claims
Het artikel claimt dat de last van rabiës verder gaat dan mortaliteit en ook diepgaand en blijvend psychologisch lijden voor families omvat. Het betoogt dat de huidige afwezigheid van psychologische ondersteuning het trauma verergert en de potentie van families om agenten van verandering te worden in rabiëspreventie belemmert.

De auteur concludeert dat het integreren van een cultureel passende psychosociale component in het rabiës-beheer essentieel is. Dergelijke integratie zou niet alleen het lijden van nabestaanden verlichten, maar ook het gemeenschapsbewustzijn en de betrokkenheid versterken, waardoor bijgedragen wordt aan het wereldwijde doel om humane rabiëssterfte tegen 2030 te elimineren. De studie benadrukt dat het adresseren van de psychologische behoeften van families een noodzakelijke stap is naar een holistische en effectieve strategie voor de eliminatie van rabiës.